Terapsydy - Polski Serwis Naukowy

Terapsydy, gady ssakokształtne (Therapsida) – rząd synapsydów, który pojawił się we wczesnym permie i stał się dominującą grupą kręgowców lądowych w połowie tego okresu. Zgodnie z zasadami kladystyki do terapsydów, aby były taksonem monofiletycznym należy również zaliczyć wywodzącą się z cynodontów gromadę ssaków.

Terocefale (Therocephalia, łac. "głowy bestii (ssaka)") – wymarła linia terapsydów z grupy teriodontów. Jej rozwój przypada na środkowy i późny perm, a także trias. Nazwa wywodzi się od dużych czaszek jej przedstawicieli. Podobnie jak budowa zębów sugeruje to, że Terocefale były dobrze przystosowanymi mięsożercami.

Jura późna (ang. Late Jurassic) – najmłodsza epoka jury (era mezozoiczna), trwająca około 15,5 miliona lat (od 161,2 ± 4,0 do 145,5 ± 4,0 mln lat temu). Późna jura dzieli się na trzy wieki: oksford, kimeryd i tyton.

Do rzędu należą zarówno formy roślinożerne (Anomodontia) jak i drapieżne (Theriodontia) w wielkiej różnorodności form i przystosowań. W ich czaszce nastąpiła zmiana układu kości szczęki gdzie rozrastająca się kość żuchwy przesunęła trzy kości szczęki w górę, które tam zmalały i przekształciły się w kostki słuchowe w uchu wewnętrznym co zdecydowanie wyostrzyło słuch. Kończyny były w różnym stopniu wyprostowane i ustawione pod ciałem zwierzęcia. Podejrzewa się, że niektóre z nich osiągnęły stałocieplność i pokryte były sierścią. Drapieżne teriodonty (dokładnie: ich podrząd cynodonty), u których nastąpiło zróżnicowanie uzębienia dały początek prymitywnym ssakom.

Gorgonopsy (Gorgonopsia) – podrząd wymarłych synapsydów (gadów ssakokształtnych), obejmujący jedną rodzinę – Gorgonopsidae. Żyły w środkowym i późnym permie na terenach dzisiejszej południowej Afryki, Rosji i Chin. Były to zwierzęta drapieżne, średnich i dużych rozmiarów (do 4 m długości) o zróżnicowanym na siekacze, kły i trzonowce uzębieniu. Cechą charakterystyczną były duże kły wystające z pyska.

Kladystyka, systematyka filogenetyczna – metoda klasyfikacji grupująca obiekty w zhierarchizowane jednostki, spośród których mniej obszerne należą do obszerniejszych. Kladystykę można wykorzystać do uporządkowania jakichkolwiek danych porównawczych – stosowana jest najpowszechniej w .

Większość niessaczych terapsydów wymarła w triasie, chociaż niektóre przetrwały co najmniej do późnej jury.

Główne grupy terapsydów to:

Systematyka według BioLib

Rząd: Therapsida †

Podrząd: Eotitanosuchia

Rodzina: Biarmosuchidae

Rodzina: Eotitanosuchidae

Rodzina: Phthinosuchidae

Rodzina: Phthinosauridae

Podrząd: Dinocephalia

Infrarząd: Titanosuchia

Infrarząd: Tapinocephalia

Podrząd: Anomodontia

Infrarząd: Venyukoviamorpha

Infrarząd: Dromasauria

Infrarząd: Eodicynodontia

Infrarząd: Endothiodontia

Infrarząd: Pristerodontia

Infrarząd: Diictodontia

Infrarząd: Kingoriamorpha

Infrarząd: Dicynodontia

Podrząd: Theriodontia

Infrarząd: Gorgonopsia

Infrarząd: Therocephalia

Podrząd: Cynodontia

Infrarząd: Procynosuchia

Infrarząd: Eucynodontia

Przypisy

Michael W. Maisch, Andreas T. Matzke, Ge Sun. A new tritylodontid from the Upper Jurassic Shishugou Formation of the Junggar Basin (Xinjiang, NW China). „Journal of Vertebrate Paleontology”. 24 (3), s. 649-656, 2004 (ang.).
Mahito Watabe, Takehisa Tsubamoto, Khishigjav Tsogtbaatar. A new tritylodontid synapsid from Mongolia. „Acta Palaeontologica Polonica”. 52 (2), s. 263–274, 2007 (ang.).
Yaoming Hu, Jin Meng, James M. Clark. A new tritylodontid from the Upper Jurassic of Xinjiang, China. „Acta Palaeontologica Polonica”. 54 (3), s. 385–391, 2009. doi:10.4202/app.2008.0053 (ang.).
Therapsida (ang.). BioLib. [dostęp 2009-05-24].