Test projekcyjny - Polski Serwis Naukowy

Test projekcyjny – metoda badania psychologicznego, w której nadawanie przez osobę indywidualnych znaczeń wieloznacznemu materiałowi bodźcowemu ujawnia jej stany psychiczne, cechy osobowości, wartości, postawy, cele, mechanizmy obronne, lęki, kompleksy, traumy itp.

Przykład:

Mechanizmy obronne – pojęcie wprowadzone przez twórcę psychoanalizy, Zygmunta Freuda i przejęte przez współczesną psychologię. Oznacza metody radzenia sobie z wewnętrznymi konfliktami w celu ochrony osobowości (ego), zmniejszenia lęku, frustracji i poczucia winy. Na ogół są one nawykowe i nieuświadomione.

Kompleks ( łac. complexio - połączenie, wyrównanie ) - zbiór myśli, słów, wyobrażeń silnie skojarzonych z pewną inną ważną i silnie zabarwioną emocjonalnie myślą, która zwykle bywa wyparta ze świadomości, stłumiona (myśl taką zwie się niekiedy jądrem kompleksu). Powrót do świadomości tego jądra kompleksu wywołuje zwykle nieprzyjemne afekty, takie jak lęk, niepokój, wstyd. Z tego względu istnieje silna tendencja do unikania, zapominania jądra kompleksu a także wszystkich innych myśli i słów, które na drodze skojarzeń mogą przywieść do świadomości niechcianą, wypartą myśl (jądro kompleksu).

Prosimy dziecko aby narysowało rodzinę. Czysta kartka (bodziec wieloznaczny) zostaje zapełniona przez fantazje dziecka. Pewne osoby narysowane zostaną większe, inne mniejsze, niektóre będą bliżej siebie, inne będą rysowane jako pierwsze. Dziecko będzie używać kolorów, niektóre osoby będą narysowane silną kreską, inne znowu będą wymazywane. Dziecko może zapomnieć dorysować pewne części ciała lub podkreślać pewne atrybuty (na przykład matka będzie w sukience i w butach).

Istotą testu projekcyjnego jest wydobycie nieświadomych treści psychicznych, których badany nie jest w stanie ujawnić świadomie, nawet przy najlepszych chęciach i postawie współpracy, ponieważ sam ich nie zna (zobacz też: opór (psychologia)).

Projekcja (od łac. proicere, wyrzucać przed siebie) — w psychologii jeden z narcystycznych mechanizmów obronnych; przypisywanie innym własnych poglądów, zachowań lub cech, najczęściej negatywnych. Przyczyną jest większa dostępność tych poglądów, zachowań i cech u osoby, która je posiada, a tym samym łatwiejsze podciąganie pod daną kategorię.

Osobowość – wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli, uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności). Jest to zespół względnie trwałych cech lub dyspozycji psychicznych jednostki, różniących ją od innych jednostek.

Nazwa test projekcyjny pochodzi od mechanizmu obronnego – projekcji.

Przykładami testów projekcyjnych są test Kocha (zwany też testem drzewa), test apercepcji tematycznej Murraya (TAT), test Rorschacha, rysunek postaci ludzkiej, test Szondiego, Test Zdań Niedokończonych itp.

Testy projekcyjne mają swoich gorących zwolenników, którzy twierdzą, że jest to metoda pozwalająca zrozumieć głębokie, bardzo intymne treści psychiczne, które niemożliwe są do wydobycia przy pomocy innych metod. Dzięki testom projekcyjnym możemy także uzyskać informacje, których sama osoba badana jest nieświadoma.

Test drzewa (lub Test Kocha) – Test rysunku drzewa jest metodą projekcyjną stosowaną w psychologii. Badany proszony jest o narysowanie drzewa. Rysunek jest następnie interpretowany przez psychologa.

Test Rorschacha, test plam atramentowych, Ro - test projekcyjny, stworzony w 1921 roku przez szwajcarskiego psychoanalityka, Hermanna Rorschacha. Na podstawie testu wnioskuje się o nieświadomych treściach psychicznych, cechach osobowości i zaburzeniach psychicznych (jest on używany w diagnozie klinicznej).

Przykład: Wprowadzono na rynek nową trutkę na karaluchy, która okazała się skuteczniejsza, łatwiejsza w użyciu i mniej uciążliwa niż stosowane do tej pory trujące aerozole oraz tańsza. Karaluchy zanosiły trutkę nocą do swoich gniazd i w ten sposób wytruwały wszystkie szkodniki. Mimo to duża część gospodyń domowych nadal używała aerozoli, nie dawała się przekonać do nowego produktu. W wywiadach badane kobiety twierdziły, że aerozol jest wygodniejszy i bardziej skuteczny, co było oczywistą nieprawdą. Poproszono psychologów o opisanie przyczyn dla których kobiety wolały stosować spray. Zastosowano metodę projekcyjną – "Napisz kim jest karaluch, który chodzi po Twojej kuchni". Opowiadania pisane przez kobiety miały wiele interesujących cech wspólnych. Opisywały szkodnika jako samca, który wyszedł z domu aby zaznać przygód nocą, podczas gdy jego rodzina czekała na niego w ciemnej norze. Test projekcyjny wykrył ukrytą agresję kobiet tych gospodyń domowych do swoich partnerów. Agresja ta była przyczyną przeżywania satysfakcji podczas "trucia" karalucha oraz oporu przed dawaniem mu trucizny, którą zaniesie do gniazda .

W powyższym przykładzie kobiety mogły być zupełnie nieświadome przyczyn, dla których czerpią satysfakcję z trucia szkodnika i oporu przed zmienieniem stosowanej metody. Informacje te byłyby nie do uzyskania inną metodą.

Aerozol – odmiana gazozolu, układ koloidalny, w którym ośrodkiem rozpraszającym jest powietrze, a cząstkami koloidalnymi są substancje ciekłe lub stałe. Aerozole są najpowszechniejszą odmianą gazozoli. Aerozole dzieli się na mgły (cząstki ciekłe) i dymy (cząstki stałe).

Krytycy testów projekcyjnych twierdzą, że dostarczony przez badanego materiał do interpretacji jest bardzo podatny na zniekształcenia i trudno go obiektywnie ocenić. Każdy klinicysta będzie mieć skłonność do odmiennego rozumienia wypowiedzi badanego. Testy takie są w znacznym stopniu nieobiektywne. Stąd też wymóg różnych organizacji zrzeszających psychologów udostępniania testów jedynie osobom, które uzyskały odpowiednie certyfikaty oraz regularnie mają do czynienia z metodami projekcyjnymi.

Zobacz też

Test psychologiczny

Przypisy

[źródło: A. Falkowski, T. Tyszka (2009) Psychologia zachowań konsumenckich. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne]