Thomas Kuhn - Polski Serwis Naukowy

Thomas Samuel Kuhn (ur. 18 lipca 1922 w Cincinnati, zm. 17 czerwca 1996 na raka w Cambridge w Massachusetts) – amerykański badacz nauki, twórca pojęcia paradygmatu naukowego.

Kariera zawodowa

Uzyskał stopień doktora nauk na Uniwersytecie Harvarda w 1949 r. i pozostał tam jako adiunkt (assistant professor) z dziedziny pedagogiki ogólnej i historii nauki.

W 1956 r. Kuhn podjął pracę na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, na którym otrzymał tytuł profesora zwyczajnego historii nauki. W 1964 r. otrzymał imienny tytuł profesora M. Taylora Pyne'a w dziedzinie filozofia i historii nauki na Uniwersytecie Princeton.

Absolwent (z łac. absolvens, kończący) – osoba, która ukończyła pewien etap edukacji w jednostce organizacyjnej, wchodzącej w skład systemu oświaty.

Biblioteka Myśli Współczesnej (znana jako Plus Minus Nieskończoność, od wzoru pojawiającego się na każdej okładce książki wydanej w tej serii) - licząca ponad 30 lat seria wydawnicza Państwowego Instytutu Wydawniczego, jedna z najbardziej cenionych na polskim rynku. W latach "żelaznej kurtyny" PIW-owska seria była w Polsce oknem na intelektualny świat.

Obowiązki profesora filozofii i historii nauki pełnił również w Massachusetts Institute of Technology, od powrotu w 1979 r. do Bostonu. W 1983 r. otrzymał w MIT imienny tytuł profesora L. S. Rockefellera w dziedzinie filozofii.

W 1954 otrzymał stypendium Guggenheima, w roku 1982 został nagrodzony medalem Historii Nauki, posiadał liczne doktoraty honoris causa, m.in. Uniwersytetu Columbia, Uniwersytetu Notre Dame w South Bend, uniwersytetu w Padwie i Atenach.

Koncepcje i publikacje

Spośród pięciu książek i licznych opublikowanych artykułów najbardziej znaną pracą Kuhna jest The Structure of Scientific Revolutions - napisał ją jako absolwent fizyki teoretycznej na Harvardzie. Praca ta była początkowo opublikowana jako monografia w Międzynarodowej Encyklopedii Jedności Nauki (International Encyclopedia of Unified Science) 1962, a następnie w 1963 r. wydawnictwo University of Chicago Press wydało ją w postaci książkowej.

Nauka – autonomiczna część . Nauka jest budowana i rozwijana wyłącznie za pomocą tzw. metody naukowej lub metod naukowych nazywanych też paradygmatami nauki poprzez działalność badawczą prowadzącą do publikowania wyników naukowych dociekań. Proces publikowania i wielokrotne powtarzanie badań w celu weryfikacji ich wyników, prowadzi do powstania wiedzy naukowej dostępnej dla całej ludzkości. Zarówno ta wiedza jak i sposoby jej gromadzenia określane są razem jako nauka.

Prószyński i S-ka to polskie wydawnictwo prasowe i książkowe, działające w latach 1990-2008, oraz nazwa handlowa, pod którą od początku 2009 ukazują się książki wydawane przez wydawnictwo Prószyński Media.

Tytuł ten ukazał się w 16. językach w nakładzie zapewne przewyższającym milion egzemplarzy, i jest obowiązkowym materiałem na kierunkach studiów takich jak pedagogika, historia, psychologia, badania, i oczywiście - filozofia i historia nauki. Struktura wywołała wiele kontrowersji, a idee Kuhna były kwestionowane, m.in. przez Stevena Weinberga.

Psychologia (od gr. ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka empiryczna, zajmująca się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. W zasadzie psychologia dotyczy ludzi, ale mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

Fizyka teoretyczna – sposób uprawiania fizyki polegający na matematycznym opisie praw przyrody, tworzeniu i rozwijaniu teorii, z których wnioski mogą być sprawdzone doświadczalnie. Przykładem jest fizyka matematyczna opisująca zjawiska i teorie fizyczne korzystając z rozwiniętej aksjomatyki matematycznej i obiektów zdefiniowanych w podobny sposób, jak np. rozmaitości.

Publikacja Droga po Strukturze dopełnia dzieło Kuhna o problematykę, jaką włączył do sfery swoich zainteresowań pod koniec życia. Kuhn skupia się w niej na społecznej naturze badań naukowych, analizuje związek między postępem naukowym a ewolucją oraz rozwija koncepcję niewspółmierności rozumianej jako stosunek zachodzący między strukturami językowymi. Ten ostatni temat staje się wiodącym motywem Drogi po Strukturze. Książkę dopełnia obszerny wywiad przeprowadzony z Kuhnem w 1993 roku.

Wydawnictwo Fundacji Aletheia - wydawnictwo należy do Grupy Wydawniczej Aletheia - nieformalnego stowarzyszenia dwóch warszawskich wydawnictw: Wydawnictwa Fundacji Aletheia i Wydawnictwa KR. Do grupy tych wydawnictw należały też poprzednio Wydawnictwo Spacja i Wydawnictwo Wrota (książki w tej samej serii sygnowane bywały i są raz to przez jedno, raz to przez inne wydawnictwo). Grupa powstała gdy cztery nieduże wydawnictwa połączyły swoje działy techniczne i dystrybucyjne, nie planując jednak połączenia się w jeden podmiot. Obecnie Wydawnictwa Wrota i Spacja zakończyły funkcjonowanie i nie prowadzą już działalności wydawniczej.

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.

Tłumaczenia prac na język polski

Przewrót kopernikański. Astronomia planetarna w dziejach myśli Zachodu, tł. i posłowie Stefan Amsterdamski, przedm. James B. Conant, wyd. I: Warszawa 1966, PWN, ss. 435 (tytuł: Przewrót kopernikański. Astronomia planetarna w dziejach myśli); wyd. II: Warszawa 2006, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, ss. 342, seria Pejzaże Myśli: idee, stanowiska, ludzie, ISBN 83-7180-775-9 (Copernican revolution. Planetary astronomy in the development of Western thought 1957)

Struktura rewolucji naukowych, tł. Helena Ostromęcka, wyd. I: Warszawa 1968, PWN, ss. 206; wyd II: 2001, Wydawnictwo Fundacji Aletheia, ss. 368, ISBN 83-87045-75-6 (The Structure of Scientific Revolutions 1962)

Dwa bieguny. Tradycja i nowatorstwo w badaniach naukowych, tł. i posłowiem opatrzył Stefan Amsterdamski, Warszawa 1985, PIW, ss. 516, seria Biblioteka Myśli Współczesnej, ISBN 83-06-01097-3, (The Essential Tension. Selected Studies in Scientific Tradition and Change 1977)

Droga po Strukturze. Eseje filozoficzne z lat 1970-1993 i wywiad-rzeka z autorem słynnej "Struktury rewolucji naukowych", podali do druku James Conant i John Haugeland, tł. Stefan Amsterdamski, Warszawa 2003, Wydawnictwo Sic!, ss. 306, ISBN 83-88807-39-0, (The Road Since Structure. Philosophical Essays, 1970-1993)

Zobacz też

Socjologia wiedzy

socjologia nauki

Linki zewnętrzne

Zdjęcie Thomasa Kuhna

Thomas S. Kuhn (nekrolog, The Tech p. 9 vol. 116 nr 28, 26 czerwca 1996 r.)