Thorstein Veblen - Polski Serwis Naukowy

Thorstein Veblen (ur. 30 lipca 1857, zm. 3 sierpnia 1929) – ekonomista i socjolog amerykański pochodzenia norweskiego.

Kariera naukowa

W 1891 objął stanowisko wykładowcy ekonomii na Uniwersytecie Chicagowskim. Sławę i uznanie oraz ostre ataki polemistów przyniosła wydana w 1899 r. Teoria klasy próżniaczej (The Theory of the Leisure Class), podstawowe dzieło instytucjonalizmu. Doktryna ekonomiczna Veblena została następnie wyłożona szerzej w Teorii przedsiębiorstwa (The Theory of Business Enterprise, 1904).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Historia myśli ekonomicznej – dyscyplina naukowa o charakterze teoretycznym, zajmująca się badaniem i opisywaniem procesu kształtowania się poglądów ekonomicznych w ujęciu historycznym. W naukowy sposób wyjaśnia przyczyny powstawania, przenikania i zanikania poglądów, idei oraz teorii ekonomicznych, jak również krytycznie analizuje historyczny dorobek ekonomistów.

W późniejszych latach Veblen wykładał na Uniwersytecie Stanforda (1906-1909) i Uniwersytecie Missouri (1911-1918). W czasie I wojny światowej na krótko zatrudnił się w administracji do spraw wyżywienia. W latach 1918-1926 wykładał także w nowo założonej New School for Social Research.

New School for Social Research – amerykański uniwersytet prywatny, położony w dzielnicy Greenwich Village na Manhattanie w Nowym Jorku. Założony w roku 1919 przez grupę postępowych profesorów uniwersyteckich i intelektualistów, wśród których byli Thorstein Veblen i John Dewey. Obecnie ok. 9.000 studentów studiuje na nim m.in. nauki społeczne, filozofię, psychologię, architekturę, grafikę, muzykę nowoczesną i jazz. Wydaje własne pisma naukowe, m.in. "Constellations" i "Social Research". Siedziba międzynarodowego think tanku World Policy Institute.

Uniwersytet Chicagowski, Uniwersytet w Chicago (ang. The University of Chicago) – jeden z najbardziej prestiżowych uniwersytetów amerykańskich, założony w 1890 przez przedsiębiorcę i twórcę koncernu Standard Oil Johna D. Rockefellera w Chicago. Jest to uczelnia prywatna, na której studiuje ok. 14 tys. osób, z czego zaledwie 4515 to studenci studiów licencjackich (ang.: undergraduates).

W tym okresie ukazały się kolejne prace Veblena: Instynkt dobrej roboty (The Instinct of Workmanship, 1914), Imperialne Niemcy i rewolucja przemysłowa (Imperial Germany and the Industrial Revolution, 1915) oraz Własność wyobcowana i działalność przedsiębiorcza w ostatnim okresie: przypadek Ameryki (Absentee Ownership and Business Enterprise in Recent Times: The Case of America, 1923).

Instytucjonalizm - Teoria ekonomiczna twierdząca, iż rzeczywistość ekonomiczna może zostać właściwie zinterpretowana jedynie dzięki rzetelnej analizie statystyczno-empirycznej zmieniającej się struktury istniejących instytucji społecznych, stworzona na przełomie XIX i XX wieku w USA przez Thorstein Veblena w jego książce "Teoria działalności przedsiębiorczej". Instytucjonaliści optowali za interwencjonizmem twierdząc, iż jest on ważnym czynnikiem ułatwiającym kontrolę nad gospodarką.

The Leland Stanford Junior University, Uniwersytet Stanfordzki (ang.: Stanford University) – prywatny uniwersytet w Stanfordzie, w Kalifornii, w Stanach Zjednoczonych, w Dolinie Krzemowej.

Poglądy

Veblen wyróżnił 4 stadia rozwoju kulturowego człowieka: erę dzikości, erę barbarzyństwa, stadium quasi-pokojowego rozwoju wytwórczości oraz fazę pokojowej organizacji wytwórczości. Twierdził, że klasa próżniacza jest najlepiej widoczna w najwyższych stadiach ery barbarzyństwa. Jej cechą charakterystyczną jest bezproduktywność oraz próżnowanie na pokaz (bezproduktywne spędzanie czasu, świadczące o finansowych możliwościach danego człowieka). Zdaniem Veblena klasa próżniacza, dzięki swojej liczebności, kształtuje i podtrzymuje nawyki w kwestii dobrego smaku i estetyki. Dzielił on zawody na pieniężne (utrwalające cechy łupieżczego ducha), nieekonomiczne i produkcyjne.

Dobro Veblena jest to dobro luksusowe, na które popyt wzrasta wraz ze wzrostem ceny – jest to wyjątek w prawie popytu. Takie zjawisko jest nazywane efektem (paradoksem) Veblena bądź efektem prestiżowym. Przykładem takiego dobra mogą być luksusowe samochody, wina, dzieła sztuki. W takim przypadku elastyczność cenowa popytu (jeśli we wzorze nie wprowadzono korygującego znaku minus) jest większa od zera.

Veblen podjął się również pierwszej próby zdefiniowania "czasu wolnego". Czas wolny oznaczał dla niego całość czasu poza czasem pracy, który decyduje o społecznym usytuowaniu jednostki i o jej przynależności do określonej klasy społecznej.

Zobacz też

historia myśli ekonomicznej

dobra Veblena

efekt Veblena

klasa próżniacza

Tłumaczenia na j. polski

Teoria klasy próżniaczej wyd I: tł. Janina i Krzysztof Zagórscy, wstęp Janusz Górski, Warszawa 1971, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, seria Biblioteka Socjologiczna, wyd II: tł. Janina Frentzel-Zagórska, Warszawa 1998, Wydawnictwo Literackie Muza, seria Spectrum, ISBN 83-7200-105-7; wyd III: Warszawa 2008, Wydawnictwo Literackie Muza, seria Spectrum, ISBN 978-83-7495-459-4 (The Theory of the Leisure Class 1899)