Tilos - Polski Serwis Naukowy

Tilos - mała grecka wyspa i gmina na Morzu Egejskim. Wyspa należy do archipelagu Dodekanez i jest położona pomiędzy wyspami Keos i Rodos. Wyspę zamieszkuje 533 mieszkańców (dane z spisu ludności z roku 2001). Do gminy Tilos, która ma łączną powierzchnię 64,5 km² należą również niezamieszkane wyspy Antitilos i Gaidaros.

Akropol (gr. ἀκρόπολις akropolis, od ἄκρος akros - "najwyższy" i πόλις polis - "miasto") – w starożytnej Grecji osiedle, miasto lub jego część znajdująca się na wysokim wzgórzu, cytadela z pałacami i świątyniami.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Historia

Neolit i epoka brązu

Narzędzia z kamienia oraz ślady rzemiosła garncarstwa pochodzące między 8000 p.n.e. a 7000 p.n.e dowodzą że już w tym czasie istniało na wyspie osadnictwo. W czasie epoki brązu dominującymi nacjami na wyspie byli: Minojczycy, Mykeńczycy oraz Dorowie.

Czasy bizantyjskie, wypraw krzyżowych i okupacji tureckiej

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Morze Egejskie (gr. Aigaion Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Morze Egejskie podzielone jest między Grecję i Turcję.

Po śmierci Teodozjusza I Wielkiego Tilos wraz Rodos weszły w skład Cesarstwa Bizantyjskiego. Pomiędzy IX a XIV wiekiem wyspa należała do morskiej Temy w Samos. W czasie wypraw krzyżowych wyspa była pod kontrolą zakonu Joannitów którzy odbudowali zamek i zbudowali kolejne kilka w celu ochrony wyspy przed najazdami piratów. W 1470 roku wraz z rozpoczęciem oblężenia Rodos, garnizon wyspy został ewakuowany. Tilios został podbity przez Turków w 1522 po tym jak upadła twierdza Rodos. Okupacja wyspy przez wojska Sulejmana I Wspaniałego rozpoczęła się w 1523. Turcy jednakże mieli problem z atakami chrześcijańskich piratów którzy w ramach rewanżu za zdobycie wyspy atakowali i łupili cele na wyspie.

Sulejman Wspaniały[1] (turecki: Süleyman; arabski Sulaymān, ur. (6 listopada 1494, zm. 5/6 września 1566)) – Sułtan osmański w latach 1520–1566. Był synem Selima I Groźnego i Hafsy (Hafizy). Zwany był również prawodawcą (turecki: Kanuni, arabski: al-Qānūnī).

Kultura mykeńska (1600-1100 p.n.e. lub 1400-1200 p.n.e.) – najstarsza kultura Grecji kontynentalnej na półwyspie Peloponeskim. Nazwa pochodzi od ważnego ośrodka cywilizacji Achajów – miasta Mykeny, znajdującego się w centrum Kotliny Argolidzkiej. Kultura ta poznana dokładniej dopiero pod koniec XIX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Heinricha Schliemanna z 1874 roku, a później przez jego następców.

XX wiek

Wyspa była we władaniu Turcji aż do roku 1912 kiedy wyspę przejęli Włosi. W 1943 roku na wyspie wylądował siły niemieckie które zajęły wyspę. W 1948 roku wraz z całym archipelagiem Dodekanez wyspa została zwrócona Grecji. Po tym okresie populacja wyspy znacząco się zmniejszyła. Głównym powodem była emigracja do Ameryki oraz Australii.

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Gospodarka - całokształt działalności gospodarczej prowadzonej w danym regionie (gospodarka regionalna), kraju (gospodarka narodowa) lub na całym świecie (gospodarka światowa). Działalność ta polega na wytwarzaniu dóbr i świadczeniu usług zgodnie z potrzebami ludności. Najprostszy podział gospodarki wyróżnia trzy sektory: rolnictwo, przemysł, usługi.

Geografia

Przystań dla łodzi na Tilos.

Tilos kształtem przypomina literę "S". Długość wyspy wynosi 14,5 km a szerokość około 8 km. Łączna powierzchnia wyspy wynosi 64 km². Krajobraz wyspy jest głównie górzysty. Na wybrzeżu wyspy dominuje głownie krajobraz skalisty połączony z nielicznymi plażami piaszczystymi.

Kultura minojska, kultura kreteńska – jedna z najstarszych kultur epoki brązu w obszarze Morza Śródziemnego powstała na Krecie około 3000 r. p.n.e. Odkryta i poznana dokładniej dopiero na początku XX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Arthura Evansa. Wielu historyków uważa, że Kreta odgrywała ważną rolę w handlu cyną (stanowiącą jeden ze składników do produkcji brązu) we wschodniej części Morza Śródziemnego.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Krajobraz

Najwyższym szczytem Tilos jest góra Profítis Ilías wznosząca się na 654 m n.p.m. Stolicą wyspy jest Megalo Chorio. Zbudowane w XIX wieku miasto leży w północno-wschodniej części wyspy. Miasto powstało na miejscu starego antycznego miasta. Do dziś można znajdują się ruiny starożytnego Akropolu poświęconemu bogu Apollowi oraz bogini Atenie. Na południowym krańcu wyspy wyspy znajduje się miasto Livadhia gdzie znajduje się główny port oraz gospodarcze centrum wyspy. Stara stolica wyspy Mikro Chora opustoszała w 1960 roku po tym jak większość mieszkańców przeniosło się do portowego miasta. Podobny los spotkał osady Lethrá, Gherá, i Panó Méri.

Pirat – osoba, która napada w celu rabunkowym używając statku lub łodzi. Piraci atakują zwykle inne statki, ale mogą również napadać cele nabrzeżne.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Zamki

Za czasów Joannitów na wyspie powstało kilka zamków które obecnie są jedną z głównych atrakcji turystyczny. Oto lokalizacja ich:

Megálo Chorió

Mesariá

Mikró Chorió

Agrosikiá

Stavroú Lámbrou

Bibliografia

Ruiny na wyspie

Masseti (2001). "Did endemic dwarf elephants survive on Mediterranean islands up to protohistorical times?". Atti Congresso Internazionale “La Terra degli elefanti”, CNR Roma 46-52: 402–406

Anthon, Charles (1853). A Manual of Greek Literature from the Earliest Authentic Periods to the Close of Byzantine Era. Harper & Brothers

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona wyspy Tilos