Timokracja - Polski Serwis Naukowy

Timokracja (gr. τιμοκρατία, od τιμή, honor, wartość i κράτος, ustrój, władza) – typ ustroju politycznego. Słowo timokracja posiada różne znaczenia, wywodzące się ze znaczeń greckiego źródłosłowu. Dlatego też w literaturze nie ma zgody, co do interpretacji tego pojęcia.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Etyka nikomachejska (gr. Ηθικά Νικομάχεια, ēthiká Nikomácheia) - dzieło Arystotelesa, najpełniejsza wykładnia poglądów etycznych stworzonego przez niego systemu filozoficznego.

Timokracja Platona

Pierwotna wersja, opisana przez Platona, to opierająca się na ideach Sokratesa władza ludzi kierujących się honorem. Inaczej mówiąc miały być to rządy "najdzielniejszych". W swoim dialogu Państwo Platon opisał cztery nieidealne społeczeństwa (timokrację, oligarchię, demokrację oraz tyranię), z których timokracja jest najbliższa ideałowi (królestwu filozofów), kolejne zaś etapy degeneracji prowadzą ku coraz gorszym formom rządów, czyli demokracji i tyranii. Timokracja według Platona miała być ustrojem wojowników - podobnie jak w Sparcie. Jej wadą było to, iż rządzący - żołnierze kierowali się nie rozsądkiem a żądzą zaszczytów, sławy i ambicją. Prowadzić miała do oligarchii.

Etymologia (gr. ἐτυμολογία, od ἔτυμος etymos – "prawdziwy" i λόγος logos – "rozumowanie"- czyli "rozumowanie o prawdziwości") – dział językoznawstwa badający pochodzenie wyrazów, zmiany ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu. Jednocześnie wyraz ten oznacza objaśnienie pochodzenia konkretnego wyrazu i jego znaczenia.

Państwo – to dzieło filozoficzno-polityczne filozofa greckiego Platona powstałe ok. 360 roku p.n.e., napisane w formie dialogu. Platon przedstawia w nim syntezę swoich poglądów na temat funkcjonowania społeczeństwa i ogólnie tego, co nazywa φιλοσοφία περὶ τὰ ἀνθρώπινα (philosophia peri ta anthropina) - "filozofią rzeczy ludzkich". Porusza szereg zagadnień dotyczących etyki, filozofii politycznej, epistemologii, ontologii i etyki medycyny. Można w tym dziele odnaleźć także zalążki idei, które dzisiaj nazwalibyśmy komunistycznymi oraz teorii ekonomicznej. Platon zadawał sobie w tym dialogu pytanie Co to jest sprawiedliwość?; poszukując idealnego wzorca państwa i sprawiedliwości. Oryginalny tytuł to Πολιτεία (Politeia).

Timokracja Arystotelesa

Inne znaczenie timokracji wywodzi się z prac ucznia Platona - Arystotelesa, który dzielił ustroje na prawe (dobre) i nieprawe (złe). Rozumienie timokracji przez niego budzi jednak wątpliwości badaczy.

Sam Arystoteles pisał zresztą w sposób niejasny: "Istnieją trzy rodzaje ustrojów państwowych i takaż ilość ich zwyrodnień, jakby form wynaturzonych. A mianowicie istnieją następujące ustroje państwowe: królestwo i arystokracja, i trzecia forma, oparta na ocenie [własności], którą nazwać należałoby timokracją, przeważnie jednak zwykło się ją nazywać politeją. Spomiędzy tych ustrojów najlepszym jest królestwo, najgorszym - timokracja. Zwyrodnieniem królestwa jest tyrania. [...] Arystokracja natomiast wyradza się w oligarchię (...). [...] Od timokracji droga prowadzi do demokracji, gdyż te dwa ustroje graniczą niejako ze sobą; bo i timokracja chce opierać się na większości i wszyscy, których majątek osiąga pewną miarę, są w niej sobie równi. Demokracja jest najmniej zła, jako że niedaleko odbiega od politei. [...] Timokrację przypomina stosunek między braćmi, gdyż są sobie równi, jeśli pominąć zachodzące pomiędzy nimi różnice wieku; toteż jeśli różnica wieku jest zbyt wielka, przyjaźń ich traci charakter braterskiej.

Idea (gr. ιδέα) – pojęcie filozoficzne. Jedno z głównych pojęć filozofii wprowadzone przez Platona rozumiane przez niego jako niematerialny byt, który nie jest nam bezpośrednio dany. W metafizyce platońskiej (ontologii) przez występujące w liczbie mnogiej idee rozumie się tożsame z sobą, niezłożone, niezmienne i doskonałe byty duchowe, poznawalne rozumowo i będące realnymi odpowiednikami pojęć powszechnych oraz wzorami zmiennych rzeczy materialnych.

Tyran (gr. τύραννος tyrannos) – osoba sprawująca nieograniczoną władzę, zdobytą niezgodnie z prawem. Rządy tyrana (lub tyranów) noszą nazwę tyranii.

Zdaniem Marii Szyszkowskiej Arystoteles dzieląc ustroje na "prawe" i "nieprawe", jako "prawe" wyróżnił:

monarchię

arystokrację

politeę

Z kolei jako nieprawe:

tyranię

oligarchię

timokrację (jako zwyrodniałą formę politei).

Jednakże ani Lech Dubel, ani Andrzej Sylwestrzak omawiając doktrynę Arystotelesa nie wspominają o tym, jakoby wyróżnił on timokrację jako oddzielny ustrój. Dlatego też, jeśli tak zinterpretujemy Arystotelesa, iż zaliczymy timokrację do arystokracji, to timokracja będzie ustrojem właściwym.

Arystokracja (gr. ἀριστοκρατία aristokratia, od wyrazów ἄριστος aristos "najlepszy" + κρατέω kratoi "najsilniejsi") – najwyższa warstwa społeczna wykształciła się w starożytnej Grecji, podczas najazdu Dorów w 1200 r. p.n.e.

Arystoteles (gr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e., zm. 7 marca 322 p.n.e.) – jeden z trzech, obok Platona i Sokratesa najsławniejszych filozofów greckich. Stworzył opozycyjny do platonizmu i równie spójny system filozoficzny, który bardzo silnie działał na filozofię i naukę europejską. Chrześcijańska odmiana arystotelizmu zwana tomizmem była od XIII w. i jest do dziś uważana za oficjalną filozofię Kościoła Katolickiego. Założyciel szkoły filozoficznej znajdującej się w Ogrodach Likejonu (od nazwy sąsiadującej z nimi świątyni Apollina Likejosa), co stało się źródłosłowem słowa "Liceum".

Wydaje się, iż słownikowe ujęcie timokracji nawiązuje do słów Arystotelesa o majątku. Greckie "time" to "oszacowanie" a "kratos" to "władza". Stąd też timokrację rozumiano jako formę rządów, polegającą na sprawowaniu władzy przez najbogatszych.

Przypisy

Andrzej Sylwestrzak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 2009, s. 49.
Arystoteles, Etyka nikomachejska [w:] Dzieła wszystkie, tom 5, tłum. Daniela Gromska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s.250-251.
Maria Szyszkowska, Europejska filozofia prawa.
Lech Dubel, Historia doktryn politycznych i prawnych do schyłku XX wieku, Warszawa 2007, s. 72.
Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1980, s. 762.

Zobacz też

Etyka nikomachejska

Polityka