Tirpitz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pancernika. Zapoznaj się również z: Alfred von Tirpitz, na cześć którego nazwano okręt.

Tirpitz – niemiecki pancernik z okresu II wojny światowej. Bliźniaczy okręt "Bismarcka".

Historia i rejsy

Zamaskowany "Tirpitz" w fiordzie Fættenfjord

Budowę okrętu rozpoczęto jesienią 1936 w stoczni Kriegsmarine Werft w Wilhelmshaven. Wodowany 1 kwietnia 1939 r.; matką chrzestną była córka admirała Alfreda von Tirpitza. Okręt wszedł do służby 25 lutego 1941 r., a jego dowódcą został kapitan Karl Topp. Przez następne miesiące przeszedł serię prób na Bałtyku, osiągając gotowość bojową we wrześniu 1941. Później pancernik brał udział w ubezpieczaniu niemieckich operacji na Bałtyku, podczas których nie doszło jednak do żadnych starć z okrętami radzieckimi.

Tallboy – używana w czasie II wojny światowej mniejsza wersja najcięższej bomby lotniczej Grand Slam o masie 5340 kg. Została skonstruowana przez brytyjskiego inżyniera Barnesa Wallisa według opracowanego przez niego konceptu bomby earth quake. Po raz pierwszy użyta w czerwcu 1944 roku do niszczenia niemieckich schronów na terenie Francji. Do końca wojny dywizjon specjalnie przygotowanych bombowców Avro Lancaster zrzucił 854 takie bomby, m.in. na niemiecki pancernik "Tirpitz". Licencję na produkcję bomb Tallboy zakupiły także Stany Zjednoczone. Na jej podstawie opracowano tam bombę kierowaną VB-13 Tarzon.

Miniaturowy okręt podwodny (lilipuci okręt podwodny) - okręt podwodny o wyporności nie przekraczającej 50 ton, przeznaczony do działań w strefie przybrzeżnej, szczególnie do atakowania okrętów przeciwnika w portach. Japończycy użyli ich do ataku na Pearl Harbor.

Po zatopieniu bliźniaczego "Bismarcka" Niemcy uznali, że wysłanie "Tirpitza" na daleki rejs korsarski byłoby zbyt ryzykowne. Jednocześnie pojawiła się pilna potrzeba działania przeciwko dostawom Lend-Lease Act wysyłanych przez aliantów zachodnich do Związku Radzieckiego w dużej części statkami płynącymi drogą północną przez Morze Norweskie do Murmańska. W związku z tym dowództwo Kriegsmarine podjęło decyzję o przebazowaniu "Tirpitza" do Norwegii, gdzie miał bezpiecznie przebywać w wąskich, niedostępnych fiordach, w pobliżu szlaków konwojów arktycznych. Pancernik przybył do Trondheim w Norwegii 16 stycznia 1942. Do Norwegii przebazowano również większą część pozostałych niemieckich sił nawodnych.

Miniaturowe okręty podwodne typu X – brytyjskie miniaturowe okręty podwodne z okresu II wojny światowej. W latach 1942-1944 do służby weszło 20 okrętów tego typu. Do największych sukcesów tych okrętów należy uszkodzenie niemieckiego pancernika "Tirpitz" w 1943.

Home Fleet - istniejąca od 1902 z przerwami do 1967 roku flota brytyjskiej Royal Navy, której zadaniem była obrona wód terytorialnych Zjednoczonego Królestwa.

Przez następne trzy lata swojej kariery, aż do momentu zatopienia w listopadzie 1944, "Tirpitz" był nieustanną groźbą dla konwojów na szlaku arktycznym i wielką bolączką dla sił morskich Aliantów. Przez sam fakt istnienia okręt wiązał poważną liczbę ciężkich okrętów Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Każdy konwój do Związku Radzieckiego i z powrotem musiał mieć silne ubezpieczenie pancerników zdolnych do spotkania z "Tirpitzem".

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Vought F4U Corsair (ang. korsarz) - samolot myśliwski lotnictwa Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (US Navy) produkowany przez zakłady Vought-Sikorsky Aircraft (poprzednie Chance Vought) w latach 1942 - 1952. Podczas II wojny światowej samoloty te produkowały również pod oznaczeniem FG zakłady firmy Goodyear, oraz jako F3A zakłady Brewster.

"Tirpitz" w drodze koło norweskiego wybrzeża eskortowany przez flotyllę niszczycieli, październik 1942

Pancernik wziął udział w trzech operacjach. W marcu 1942 "Tirpitz" pod eskortą niszczycieli próbował przechwycić konwoje PQ-12 i QP-8 w operacji Sportpalast. Pancernik nie wytropił konwojów, choć podszedł do nich dosyć blisko, i zespół niemiecki zdołał zatopić tylko jeden samotny statek - sowiecki frachtowiec. W lipcu 1942 pancernik wyszedł w morze przeciwko konwojowi PQ-17. Dzień wcześniej admiralicja brytyjska, która otrzymała z rozszyfrowanych depesz radiowych wiadomość o planowanym wyjściu na morze sił niemieckich, podjęła decyzję o rozproszeniu konwoju, aby uratować go od łatwego zniszczenia przez "Tirpitza". Wiele osamotnionych statków stało się łatwym łupem niemieckiego lotnictwa i okrętów podwodnych. Widząc duże sukcesy tych działań, Niemcy zawrócili "Tirpitza" z powrotem do portu. Tym samym sama obecność pancernika i groźba jego wyjścia na morze stała się bezpośrednią przyczyną dużych strat poniesionych przez aliantów. We wrześniu 1943 pancernik wziął udział w niemieckim ataku na Svalbard, podczas operacji Zitronella (lub Sizilien). Ostrzelanie przez pancernik instalacji na lądzie było jedyną akcją bojową pancernika podczas wojny.

Morze Norweskie (norw. Norskehavet, isl. Noregshaf, far. Noregshavi) – morze przybrzeżne, część Oceanu Atlantyckiego położona na północny-zachód od wybrzeży Norwegii. Od południa sąsiaduje z Morzem Północnym, od południowego-zachodu z wodami Atlantyku, od północy z Morzem Barentsa, a od zachodu z Morzem Grenlandzkim.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Brytyjczycy podjęli serię prób zatopienia okrętu różnymi metodami, używając między innymi samolotów z lotniskowców i miniaturowych okrętów podwodnych, kilkakrotnie uszkadzając okręt i stopniowo obniżając jego wartość bojową. We wrześniu 1943 sześć okrętów podwodnych typu X dokonało ataku na niemieckie ciężkie okręty nawodne zgromadzone w fiordzie Altafiord (operacja Source). Ładunki wybuchowe podłożone pod "Tirpitza" spowodowały jego ciężkie uszkodzenie.

Grumman F6F Hellcat (wiedźma) – amerykański pokładowy samolot myśliwski z okresu II wojny światowej. Jednosilnikowy, jednomiejscowy dolnopłat. Jeden z najbardziej znanych samolotów biorących udział w walkach na Dalekim Wschodzie. Produkowany w latach 1942-1945 w liczbie blisko 12 300 sztuk (głównie wersje F6F-3 i F6F-5). Zasłynął rekordową liczbą 5216 zestrzeleń uzyskanych przez pilotów na jednym typie maszyny, z czego 5156 stanowią samoloty japońskie.

Lend-Lease Act (ang. pożyczki-dzierżawy) – ustawa federalna z 11 marca 1941, zezwalająca prezydentowi Stanów Zjednoczonych "sprzedawać, przenosić własność, wymieniać, wydzierżawiać, pożyczać i w jakikolwiek inny sposób udostępniać innym rządom dowolne produkty ze sfery obronności".

Zatopienie

"Tirpitz" podczas ataku samolotów Fleet Air Arm w fiordze Altafjord rankiem 3 kwietnia 1944. Tego dnia pancernik był atakowany przez bombowce Fairey Barracuda eskortowane przez myśliwce Supermarine Seafire, F4U Corsair, F6F Hellcat i F4F Wildcat stacjonujące na lotniskowcach Home Fleet

Pełny sukces osiągnięto jednak dopiero 12 listopada 1944 używając ciężkich bombowców typu Lancaster uzbrojonych w ciężkie bomby Tallboy ważące 5,45 ton. Po bezpośrednim trafieniu dwiema bombami tuż w pobliżu burty, okręt szybko zatonął w Tromsø 69°38′50″N 18°48′26″E / 69.64722, 18.80722, zabierając na dno znaczną część załogi. W związku z tym, że okręt obrócił się prawie do góry dnem na zbyt płytkiej wodzie, wystające ponad lustro wody dno umożliwiło grupom ratunkowym wycięcie otworów i uratowanie części marynarzy. Innym zbiegiem okoliczności było wyokrętowanie części załogi maszynowej (okręt został przewidziany jako pływająca bateria) wkrótce przed zatopieniem, co znacznie obniżyło liczbę ofiar.

Alfred von Tirpitz (ur. 19 marca 1849 w Küstrin w Brandenburgii [dziś Kostrzyn nad Odrą], zm. 6 marca 1930 w Ebenhausen) – niemiecki admirał – twórca floty niemieckiej, następca sekretarza Urzędu Marynarki Rzeszy (Reichsmarineamt) Friedricha von Hollmanna.

Grumman F4F Wildcat (żbik) – myśliwiec pokładowy US Navy z czasów II wojny światowej budowany w zakładach Grummana. W Wielkiej Brytanii oznaczany jako Martlet lub Wildcat. Późniejsze wersje produkowane w zakładach General Motors oznaczano General Motors FM Wildcat.

Dane techniczne

Uzbrojenie - art. gł. - 8x380 mm/L47, śred. - 12x150 mm/L55, 16x105 mm/L65, 16x37 mm/L83, 78x20 mm.

Opancerzenie - burty - 32 cm, pokład - 8-12 cm, art. główna - 13-36 cm, mostek - 22-35 cm

Radar - FuMO 23

Linki zewnętrzne

Portal:
Okręty

"Bismarck" & "Tirpitz" (ang.)

Tirpitz Museum Alta (niem. • ang. • norw.)

PQ-17 – oznaczenie jednego z arktycznych konwojów morskich podczas II wojny światowej, przewożącego materiały wojenne z Wielkiej Brytanii, Kanady i USA do Związku Radzieckiego. Konwój PQ-17 wypłynął pod koniec czerwca 1942 r. i poniósł najcięższe straty z wszystkich konwojów kierowanych w ramach pomocy wojskowej Lend-Lease do portów północnej Rosji: Murmańska i Archangielska. Tylko 11 z 36 statków handlowych dopłynęło do celu.

Avro Lancaster to ciężki czterosilnikowy brytyjski samolot bombowy z okresu II wojny światowej, powstały w zakładach A. V. Roe (Avro), używany od 1942.