Titan - rakieta - Polski Serwis Naukowy

Rakieta Titan II wynosząca kapsułę Gemini.

Titan – rodzina amerykańskich transportowych rakiet kosmicznych jednokrotnego użytku.

Większość rakiet Titan stanowi rozwinięcie pocisku balistycznego ICBM Titan II. Titan II był dwustopniowym pociskiem, wykorzystywanym przez USAF od połowy lat sześćdziesiątych do połowy lat osiemdziesiątych. W latach osiemdziesiątych, część wycofywanych ze służby pocisków zmodyfikowano do roli rakiet nośnych. Ostatnia z tych zmodyfikowanych rakiet wyniosła z bazy sił powietrznych Vandenberg satelitę meteorologicznego w 2003 roku. Rakiety Titan II wykorzystywano także do wynoszenia amerykańskich załogowych pojazdów kosmicznych Gemini.

Silnik rakietowy na paliwo stałe – rodzaj silnika rakietowego, w którym spalaniu w komorze wewnętrznego spalania ulega zhomogenizowana mieszankę paliwa i utleniacza. Komora wewnętrznego spalania ma formę tuby zawierającej blok mieszanki paliwowej. Silniki tego rodzaju są najstarszymi i najprostszymi rodzajami napędu, stosowanymi już w średniowiecznych Chinach. W komorze wewnętrznego spalania następuje zapłon zmagazynowanej w niej mieszaniny napędowej, zaś rozprężające się gorące gazy odprowadzane są do dysz w celu uzyskania pożądanego ciągu.

Atlas V - najmłodsza rakieta nośna z rodziny Atlas. Konstrukcyjnie jest jednak zbliżony do rakiet Titan. Rakiety typu Atlas V i Atlas III wykorzystują silniki rakietowe konstrukcji rosyjskiej, co może zakrawać na ironię, biorąc pod uwagę pierwotne przeznaczenie Atlasów, jakim było przenoszenia głowic jądrowych wymierzonych w ZSRR.

Warianty

Rodzina rakiet Tytan

Titan I był pierwszą rakietą z rodziny Titan. Początkowo opracowywany jako rezerwa dla opracowywanego równolegle projektu pocisków Atlas. Był dwustopniową rakietą napędzaną RP-1 i LOX. Pociski międzykontynentalne Titan i Atlas wymagały tankowania paliwa przed startem co sprawiało, że ich odpalenie zajmowało około pół godziny.

Arizona – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący ze stanem Sonora w Meksyku, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem. Zajmuje obszar wyżynny, w północnej części rozciąga się wyżyna Kolorado.

Arkansas – stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, sąsiadujący z Missouri, Oklahomą, Teksasem, Luizjaną, Missisipi i Tennessee. Większość obszaru stanu jest nizinna (Nizina Missisipi), a południowo-zachodnia część wyżynna (wyżyna Ozark).

Titan 23B i jego pochodne (24B, 33B i 34B) to rakiety Titan II ze stopniem Agena. Były zdolne do wyniesienia ładunku 3 000 kilogramów.

Titan III to przedłużona wersja Titana II z opcjonalnymi silnikami wspomagającymi na paliwo stałe. Została opracowana przez USAF w celu wynoszenia ciężkich ładunków, szczególnie satelitów rozpoznania oraz komunikacyjnych. Była wykorzystywana do wystrzelenia kilku sond kosmicznych NASA, między innymi sond Voyager.

Cassini-Huygens - wspólna bezzałogowa misja kosmiczna NASA, ESA i Włoskiej Agencji Kosmicznej ASI, mająca na celu badanie Saturna oraz wykonanie serii dobrej jakości zdjęć. Szczególnym obiektem jej badań jest Tytan.

Intercontinental Ballistic Missile (ICBM) – rakietowy pocisk balistyczny międzykontynentalnego zasięgu, dla którego mierzona w linii prostej po powierzchni Ziemi maksymalna odległość pomiędzy punktem startu a celem przekracza 5500 km. Kategoria ta związana jest z najpowszechniej na świecie przyjętym amerykańskim podziałem pocisków balistycznych według ich zasięgu.

Titan IV to przedłużona wersja rakiety Titan III z rakietami wspomagającymi na paliwo stałe. Jest wykorzystywana niemal wyłącznie do wynoszenia na orbitę amerykańskich ładunków wojskowych, choć wykorzystano ją także do wyniesienia międzyplanetarnej sondy Cassini po tym, jak katastrofa promu Challenger uniemożliwiła wyniesienie jej na pokładzie promu kosmicznego. Jest jedną z największych wykorzystywanych obecnie rakiet kosmicznych i jest niezwykle kosztowna w wykorzystaniu.

United States Air Force (USAF) – Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych, jeden z rodzajów Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych, odpowiedzialny za pewną część działań w powietrzu (duża liczba samolotów i śmigłowców bojowych podlega także marynarce wojennej, wojskom lądowym i korpusowi piechoty morskiej).

Vandenberg Air Force Base – baza Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych w Kalifornii, USA. Baza stanowi centralny kosmodrom amerykańskich sił powietrznych, rezerwowy kosmodrom NASA oraz siedzibę dowództwa 30 Skrzydła Sił Kosmicznych USAF (30th Space Wing).

Służba

Ciekły tlen stanowi duże zagrożenie w zamkniętych pomieszczeniach, takich jak silos rakietowy. Kilka rakiet Atlas i Titan I eksplodowało w swoich wyrzutniach. Producent Titana, Martin, zdołał w opracowanej wersji Titan II bez znaczącego przekonstruowywania silników pierwszego stopnia zmienić rodzaj paliwa na nadające się do długotrwałego przechowywania.

Rakietowy pocisk balistyczny – pocisk rakietowy, którego najistotniejszymi cechami są lot po parabolicznej krzywej balistycznej z napędem silnikowym jedynie w części trasy oraz wyposażenie w układ naprowadzania. Na etapie wznoszenia, lot odbywa się dzięki napędowi za pomocą jednego bądź więcej silników rakietowych, dalsze zaś etapy lotu odbywają się dzięki wykorzystaniu energii nadanej pociskowi w fazie silnikowej oraz sile grawitacji ziemskiej. Zastosowanie pocisków balistycznych opiera się na przenoszeniu do celu głowicy bojowej o charakterze konwencjonalnym bądź masowego rażenia.

Titan IV (włączając IVA i IVB) - model rakiety nośnej, która była używana przez US Air Force. Pierwszy start tej rakiety nastąpił 14 czerwca 1989 r., ostatni start odbył się 19 października 2005 r.

Wypadki

W silosach rakiet Titan II doszło do kilku śmiertelnych wypadków. W sierpniu 1965 roku zginęło 53 techników, gdy zapaliło się paliwo Titana III znajdującego się w silosie w Arkansas. W latach osiemdziesiątych w innej wyrzutni Titana II w Arkansas, eksplozja wyciekającego paliwa rakietowego wyrzuciła ważącą 6,000 funtów głowicę jądrową na odległość kilkuset metrów. Ten wypadek stanowił początek końca służby pocisków międzykontynentalnych Titan. 54 pozostające w służbie Titany II zostały zastąpione przez 50 pocisków LGM-118A Peacekeeper.

Rakieta to pojazd latający lub pocisk, napędzany silnikiem rakietowym. Obiekt ten uzyskuje siłę ciągu dzięki reakcji szybko wyrzucanych gazów spalinowych lub innych mediów (np. sprężone gazy, przegrzana para) z dysz silnika rakietowego, zgodnie z trzecią zasadą dynamiki Newtona. Często pojęcie rakiety jest używane w znaczeniu silnika rakietowego lub pocisku rakietowego. Rakiety służą między innymi do przenoszenia ładunku, np. statku kosmicznego, głowic bojowych, sztucznych satelitów w warunkach przestrzeni kosmicznej, gdzie nie ma żadnej zewnętrznej substancji, której pojazd mógłby użyć jako elementu napędzającego.

Wahadłowiec kosmiczny, prom kosmiczny - rodzaj załogowego statku kosmicznego, który może być wykorzystywany wielokrotnie i zwykle przystosowany jest do wynoszenia na orbitę i ściągania z orbity sztucznych satelitów i innych ładunków.

Koniec służby

Skończyła się także kariera Titana jako rakiety nośnej. Ostatni start rakiety Titan IV miał miejsce w kosmodromie Vandenberg 19 października 2005 roku. Nie złożono zamówień na następne egzemplarze. Aktualny producent rakiet Titan, Lockheed-Martin zdecydował się wstrzymać rozwój rakiet Titan, skupiając się na rozwijaniu serii Atlas co oznacza, że w roku 2009 rakiety Titan przeszły do historii. Zostały one zastąpione przez rakiety Atlas V.

Falcon 1 — komercyjna, dwustopniowa rakieta nośna, najmniejsza z rodziny Falcon, skonstruowana przez prywatną amerykańską firmę SpaceX. Pierwsza na świecie prywatna rakieta nośna na paliwo ciekłe. Powstała z myślą o możliwie najmniejszych kosztach produkcji i obsługi, dlatego też jej pierwszy stopień jest częściowo wielorazowego użytku. SpaceX podaje cenę rakiety (wraz z kosztami startu, ubezpieczenia i kosztów montażu ładunku) na 7,9 mln USD (na rok 2008). Jest więc prawdopodobnie najtańszą na świecie rakietą nośną. Porównywalna rakieta Pegasus, wraz z wystrzeleniem, kosztuje ok. 31 mln USD. Jej przeznaczeniem są loty na niskie orbity okołoziemskie.

Atlas to seria rakiet kosmicznych o średnicy 10 stóp (305 cm) skonstruowanych przez firmę Lockheed Martin. Początkowo zaprojektowane jako międzykontynentalne pociski balistyczne, rodzina rakiet Atlas służy do dziś jako rakieta nośna dla ładunków cywilnych i wojskowych. Rakiety z tej serii służyły także do wynoszenia załogowych statków kosmicznych typu Mercury.

Wyrzutnie pocisków Titan

Zniszczono wszystkie wyrzutnie pocisków Titan, z wyjątkiem jednej, w pobliżu Tucson w Arizonie, w której urządzono muzeum pocisków Titan. Kompleksy startowe nr 40 i 41 znajdujące się na Florydzie zostały przebudowane pod rakiety Atlas V (LC-40) i Falcon 1 (LC-41).

Program Voyager – program dwóch bezzałogowych misji kosmicznych mających na celu badanie Jowisza (w 1979 roku) i Saturna (w latach 1980 i 1981). Voyager 2 przeleciał także obok Urana (w 1986 roku) i Neptuna (w 1989 roku). Sondy Voyager 1 i Voyager 2 wystrzelono w 1977 roku wykorzystując korzystny układ planet. Początkowo miały być kontynuacją programu Mariner (loty 11 i 12, określane też jako program Mariner Jupiter-Saturn). W marcu 1977 roku nazwę zmieniono na program Voyager.

LGM-118A Peacekeeper – strategiczny, czterostopniowy pocisk balistyczny ICBM, przenoszący do 11 samonaprowadzających się głowic typu MIRV, wyposażonych w ładunek jądrowy o mocy do 475 Kt. Pociski te wprowadzone zostały do uzbrojenia US Air Force w 1986, zgodnie natomiast z traktatem START II o ograniczeniu zbrojeń jądrowych - w szczególności w związku z zakazem posiadania pocisków ICBM uzbrojonych w wiele głowic MIRV, ostatnie pociski Peacekeeper zostały wycofane z amerykańskiego arsenału nuklearnego w 2005.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Titan