Toczek (Volvox) – rodzaj zielenicy z rodziny toczkowatych (Volvocaceae).

Cenobia toczka są zbudowane ze stałej liczby komórek o określonych rozmiarach. Poszczególne jednokomórkowe osobniki mają ograniczoną autonomię wewnątrz cenobium i wykazują pewną specjalizację funkcji. W kolonii toczka zachodzi pewien podział funkcji. Osobniki umieszczone na powierzchni pełnią funkcje wegetatywne, natomiast te zlokalizowane w środku odpowiadają za rozmnażanie generatywne. Toczek rozmnaża się również poprzez kule potomne. Po wielokrotnych podziałach kule potomne rozrywają kule macierzystą.

Pojedyncza komórka toczka jest podobna do jednokomórkowego Chlamydomonas. Tak samo ma dwie wici i jeden chloroplast. Poszczególne komórki połączone plasmodesmami tworzą kolonię uorganizowaną (cenobium). Kula o wielkości do 2-3 mm otoczona jest galaretowatą glikoproteiną, która znajduje się również w jej wnętrzu. Komórki (500–50 000) umieszczone są na jej powierzchni. Pomnaża się przez wytworzenie nowego osobnika w postaci kuli potomnej, do jej wytworzenia dochodzi w wyniku kolejnych podziałów podłużnych pojedynczej komórki. Volvox rozmnaża się również płciowo przez oogamię. W procesie tym komórki wegetatywne przekształcają się w lęgnie z pojedynczymi komórkami jajowymi oraz w plemnie. Po zapłodnieniu tworzy się diploidalna zygospora. Komórki kolonii, które nie przekształciły się w gametangia, obumierają.

Przypisy