Tomás Gutiérrez Alea - Polski Serwis Naukowy

Tomás Gutiérrez Alea (ur. 11 grudnia 1928 w Hawanie, zm. 17 kwietnia 1996 tamże) – kubański reżyser i scenarzysta filmowy, autor studiów teoretycznych o filmie, także montażysta filmowy. Tworzył dramaty społeczne i polityczne oraz filmy dokumentalne.

Biografia

W latach 1943-1948 studiował muzykę, w 1946 roku rozpoczął – zgodnie z wolą rodziny – studia prawnicze na Uniwersytecie w Hawanie. Za kamerą stanął po raz pierwszy w 1947 roku, realizując dwa filmy krótkometrażowe. Karierę rozpoczął w 1948 roku od zabawnych krótkich filmów przygotowywanych na zlecenie Partii Socjalistycznej, a także zrealizowaniem filmu o Ruchach dla Pokoju.

Saeta (hiszp., dosłownie: strzała lub strzałka, słowo saeta pochodzi od łacińskiego słowa sagitta, też oznaczającego strzałę) – typ spontanicznej i żarliwej pieśni religijnej mającej dużo elementów pochodzących ze stylu flamenco. Śpiewana (przy akompaniamencie gitary) z wysokości balkonu wznoszącego się nad przechodzącą przez miasta i miasteczka południowej Hiszpanii procesją w czasie katolickich świąt Wielkiego Tygodnia.

Fidel Alejandro Castro Ruz (ur. 13 sierpnia 1926 w Biránie) – prawnik, od 1 stycznia 1959 do 24 lutego 2008 prezydent i premier Republiki Kuby, pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Kuby i przywódca rewolucji kubańskiej (El Máximo Lider). Z racji przewodzenia Armii Powstańczej w latach 1956-1959 popularnie nazywany El Comandante. Jego władza praktycznie nie podlega ograniczeniom, stąd często określany bywa mianem dyktatora.

W 1950 roku nawiązał współpracę z "Saetą" – gazetą studencką. Niedługo później został przewodniczącym Komitetu Wolności Wydziału Prawa i sekretarzem Komitetu Organizacyjnego III Międzynarodowego Festiwalu Młodzieży i Studentów w Berlinie. Dalej zajmował się też realizowaniem krótkich filmów humorystycznych (m.in. Codzienna Pomyłka wg F. Kafki).

Studia prawnicze ukończył w roku 1951, jednak postanowił zostać reżyserem filmowym. Rozpoczął więc kolejne studia, reżyserskie – tym razem w Centro Sperimentale di Cinematografia w Rzymie. Ukończył je w 1953 roku. Jego filmem dyplomowym był II sogno di Giovanni Bassain.

Po zakończeniu edukacji powrócił na Kubę, gdzie szybko nawiązał współpracę z gazetą "Nuestro Tiempo". W roku 1955 współpracował z Julio Garcia Espinosą przy nakręceniu filmu o górnikach z Cienaga de Zapata. Od 1956 roku reżyserował samodzielnie. Były to krótkometrażowe filmy dokumentalne oraz wywiady humorystyczne.

Ze wspomnianym J. Garcia Espinosą od 1959 roku tworzył sekcję kinematografii Dyrekcji Kultury Sił Buntowniczych. Na jej czele stał sam Fidel Castro. Wkrótce Alea zaczął realizować także filmy pełnometrażowe (m.in. Historie Rewolucji). Często reprezentował kinematografię kubańską za granicą. Był to nie tylko udział w festiwalach, lecz także prowadzenie wykładów o filmie kubańskim oraz teorii filmu w ogóle.

W 1985 roku wydano książkę Sylwii Oroz Tomás Gutiérrez Alea: Filmy, których nie nakręciłem, prezentującą sylwetkę twórcy. Wiele jego filmów zostało docenionych, zdobył też liczne nagrody na różnych festiwalach filmowych na Kubie i za granicą.

Zmarł na raka w wieku 68 lat. Jego żoną była aktorka Mirta Ibarra.

Filmografia (wybór)

1947 – La Caperucita roja

1959 – Esta tierra nuestra

1960 – Kuba w ogniu

1966 – Śmierć biurokraty

1968 – Wspomnienia

1976 – Ostatnia wieczerza

1979 – Los Sobrevivientes

1993 – Fresa y chocolate

1995 – Guantanamera

Wybrane nagrody i nominacje

1970 – Syrena Warszawska na Lubuskim Lecie Filmowym w kategorii Najlepszy film zagraniczny za Wspomnienia

1979 – nominacja do Złotej Palmy na MFF w Cannes za film Los Sobrevivientes

1994 – Nagroda Teddy na MFF w Berlinie w kategorii Najlepszy film pełnometrażowy poświęcony gejom i lesbijkom za Fresa y chocolate

1994 – Srebrny Niedźwiedź na MFF w Berlinie za Fresa y chocolate

1994 – nominacja do Złotego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie za Fresa y chocolate

1995 – nominacja do Złotego Lwa na MFF w Wenecji za Guantanamera

Bibliografia

Encyklopedia multimedialna PWN – Teatr i film, 2000.