Tomas Tranströmer - Polski Serwis Naukowy

Tomas Gösta Tranströmer (wym. [ˈtʊːmas ˈjœsˈta ˈtrɑːnˈstrœmər]) (ur. 15 kwietnia 1931 w Sztokholmie) – szwedzki poeta, pisarz i tłumacz. Laureat Literackiej Nagrody Nobla za rok 2011. Jego twórczość została przetłumaczona i wydana w ponad 60 językach.

Biografia

W 1950 rozpoczął studia na kierunkach historii literatury i religii a także psychologii w sztokholmskiej szkole wyższej. W 1957 został asystentem w Instytucie Psychometrii na tej samej uczelni. W latach 1960–1966 pracował jako psycholog w zakładzie poprawczym w pobliżu Linköping. W 1980 otrzymał zatrudnienie w instytucie rynku pracy w Västerås.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Uniwersytet w Sztokholmie (szw. Stockholms universitet) to państwowy uniwersytet w Sztokholmie. W roku 2005. studiowało na nim 2283 studentów. Rozpoczął działalność jako Sztokholmska Szkoła Wyższa (Stockholms högskola) w 1878 otwartymi wykładami z dziedziny nauk przyrodniczych. W 1904 otrzymał prawo przyznawania stopni naukowych. W 1960 otrzymał status uniwersytetu.

W 1990 przeżył udar mózgu. Częściowo sparaliżowany w następstwie choroby, poświęcił się odtąd twórczości poetyckiej jako głównemu zajęciu. Mimo niedowładów oraz (częściowej) utraty mowy nie zaprzestał prowadzenia aktywnego trybu życia i spotykania się z czytelnikami. Jego rzecznikiem jest żona Monika, która towarzyszy mu w podróżach i spotkaniach publicznych.

Udar mózgu (dawniej także apopleksja, z gr. ἀποπληξία = "paraliż"; łac. apoplexia cerebri, insultus cerebri, ang. cerebro-vascular accident, CVA) – zespół objawów klinicznych związanych z nagłym wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, powstały w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujący się ponad 24 godziny.

Nagroda literacka Rady Nordyckiej - nagroda fundowana corocznie od 1962 przez rządy krajów nordyckich. Nagrody przydziela się literaturze pięknej pisanej w dowolnym języku krajów nordyckich (niekoniecznie w skandynawskim). Celem inicjatywy jest zwiększenie zainteresowania literaturą i językiem tych krajów oraz zacieśnienie nordyckiej współpracy kulturalnej.

Poezję Tranströmera cechuje duża zwięzłość. Pisze o doznaniach religijnych, jego wiersze ujawniają inspiracje muzyczne (poeta gra na fortepianie i organach), poruszają problemy zagubienia człowieka we współczesnym świecie. Język poezji Tranströmera jest wyciszony, jednocześnie w utworach spotyka się obrazy pełne paradoksów.

Zakład poprawczy (ZP), potocznie poprawczak – specjalna placówka resocjalizacyjna dla nieletnich od 13 do 21 roku życia, skierowanych ze schroniska dla nieletnich. Zapewnia naukę i kształcenie zawodowe, zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowo-rekreacyjne.

Tytuł naukowy (tytuł naukowy profesora) - nadawany przez Prezydenta RP osobie, która najczęściej uzyskała już stopień naukowy doktora habilitowanego, ma osiągnięcia naukowe lub artystyczne znacznie przekraczające wymagania stawiane w przewodzie habilitacyjnym oraz posiada poważne osiągnięcia dydaktyczne, w tym w kształceniu kadry naukowej. Wyjątkowo może być nadany osobie ze stopniem doktora, o wybitnych osiągnięciach naukowych lub artystycznych.

W roku 1990 za För levande och döda otrzymał Nagrodę literacką Rady Nordyckiej. W 2011 otrzymał otrzymał tytuł profesora. W tym samym roku został laureatem literackiej Nagrody Nobla, za zwięzłe, przejrzyste obrazy, które dają nam świeży dostęp do rzeczywistości.

Twórczość (wybory poezji w języku polskim)

Dziki Rynek i Żywym i umarłym, Kraków: "Miniatura", 1989.

Moja przedmowa do ciszy, Kraków: Oficyna Literacka, 1992.

Muzeum motyli, Kraków: Oficyna Literacka, 1994.

Gondola żałobna, Kraków: Oficyna Literacka 1996.

Późnojesienny labirynt, Kraków: Oficyna Literacka, 1997.

Niebieski dom, Warszawa: "IBiS", 2000.

Podsłuchany horyzont, Lublin: "Gaudium", 2005.

Przypisy

The Nobel Prize in Literature 2011 - Press Release (ang.). Nobelprize.org, 2011-10-06. [dostęp 2011-10-08].
↑ Tranströmer får Nobelpriset i litteratur 2011 (szw.). Dagens Nyheter, 2011-10-06. [dostęp 2011-10-08].
Nota biograficzna na stronie Uniwesytetu w Sztokholmie (szw.). [dostęp 2011-10-08].
↑ Nota biograficzna na stronie Akademii Szwedzkiej (szw.). [dostęp 2011-10-08].
Literacki Nobel dla szwedzkiego poety Tomasa Tranströmera. "Długoletni faworyt". Gazeta.pl, 2011-10-06. [dostęp 2011-10-08].

Linki zewnętrzne

Wybór wierszy Tomasa Tranströmera (pol.). Silva Rerum. [dostęp 2011-10-06].