Tomasz Sikorski - Polski Serwis Naukowy

Tomasz Sikorski (ur. 19 maja 1939 w Warszawie, zm. 12 listopada 1988 w Warszawie) - polski kompozytor i pianista. Syn teoretyka i kompozytora Kazimierza Sikorskiego (1895-1986).

W PWSM w Warszawie studiował kompozycję oraz fortepian (1956-63), w 1965 w Paryżu u Nadii Boulanger. Od 1963 do 1968 uczył w PWSM w Warszawie. Był jednym z współzałożycieli zespołu „Warsztat Muzyczny". W 1967 założył zespół „Ad novum", w którym grali również Z. Rudziński (fortepian), A. Wojakowski (flet) i K. Woźniak (perkusja). Równocześnie występował jako solista, grając przede wszystkim własne utwory.

Minimalizm – nurt w muzyce współczesnej zainicjowany w latach 60. XX wieku. Minimalizm w muzyce wywodzi się z tych samych źródeł, co odpowiadający mu nurt minimalizmu w innych dziedzinach sztuki, głównie w plastyce. Pierwszy raz terminu "minimalizm w muzyce" dla określenia tego nurtu muzycznego użył w 1968 roku krytyk muzyczny i pianista (tworzący później jako kompozytor minimalistyczny) Michael Nyman w recenzji "The Great Digest" Corneliusa Cardewa dla magazynu "The Spectator".

Stanley Sadie (ur. 30 października 1930, zm. 21 marca 2005) – brytyjski muzykolog i krytyk muzyczny. Znany przede wszystkim jako redaktor szóstego wydania Grove Dictionary of Music and Musicians (1980).

Jeszcze w czasach studiów zainteresowała go muzyka elektroniczna; powstały wtedy Echa II i Antyfony z taśmą. Podczas pobytu w USA na stypendium Senior Fulbright Program skomponował Samotność dźwięków na taśmę. Przede wszystkim jednak komponował na fortepian: solo lub w zespołach o różnym składzie.

Sonoryzm - kierunek w muzyce współczesnej, zaliczany do nurtów Drugiej Awangardy, typowy przede wszystkim dla muzyki polskiej w latach sześćdziesiątych, cząsto utożsamiany z pojęciem "polskiej szkoły kompozytorskiej".

Klawikord - najstarszy instrument klawiszowy strunowy, wynaleziony w XIV wieku. Struny wprawiane są w drgania za pomocą tangentów (listewek), które naciskają i dzielą struny po przyciśnięciu klawiszy. Powoduje to, że dźwięk wydawany przez klawikord jest bardzo cichy. Klawikord jest znacznie mniejszy od klawesynu, ma też tylko jedną klawiaturę o zakresie 4 oktaw. Kolejna różnica w stosunku do klawesynu to sposób wydobywania dźwięku. Struny klawesynu są szarpane, co daje nieporównywalną do klawikordu, ostrzejszą barwę dźwięku oraz brak możliwości gradacji dynamicznej w zależności od siły uderzenia w klawisz. Struny klawikordu są uderzane przez tangenty bezpośrednio za pomocą dwuramiennej dźwigni klawiszowej, przez co otrzymuje się barwę nadzwyczaj delikatną, ale przez to słabą dynamicznie, za to z możliwością stałej kontroli natężenia dźwięku w funkcji siły uderzenia w klawisz. Pochodzący od starożytnego monochordu, klawikord rozpowszechnił się w I połowie XVI wieku, ale wskutek ograniczonych możliwości muzycznych oraz niskiego natężenia dźwięku zawsze pozostawał w cieniu klawesynu i generalnie służył jako instrument do ćwiczeń. Pod koniec XVIII wieku ceniony był wysoko za swe możliwości dynamizacyjne, a także dzięki szczególnym możliwościom wibracyjnym. Wielkimi miłośnikami klawikordu byli Johann Sebastian Bach i jego syn Carl Philipp Emanuel Bach.

Podobnie jak wielu polskich kompozytorów jego pokolenia, we wczesnych utworach eksperymentował z niekonwencjonalnymi sposobami gry i śpiewu, w poszukiwaniu nowych brzmień (sonoryzm). Na przykład w partii sopranu w utworze Antyfony zastosował glissando, skoki o duże interwały, staccato wykonywane w szybkim tempie). Wkrótce jednak w jego muzyce objawiły się również cechy znamienne dla minimalizmu: powtarzanie współbrzmień lub motywów, długo wytrzymywane dźwięki. W jednym z najpopularniejszych utworów Sikorskiego Holzwege na orkiestrę występują dwa plany. Jeden stanowią „barwne plamy” grane przez instrumenty dęte i perkusyjne, a drugi monotonne tło skrzypiec wykonujących długi dźwięk oraz powtarzany motyw (interwał trytonu).

Instrument dęty – instrument muzyczny, w którym źródłem dźwięku jest drgający wewnątrz instrumentu słup powietrza. Wysokość dźwięku zależy od długości rury, która instrument tworzy. Im dłuższa rura, tym niższy maksymalny dźwięk można uzyskać, natomiast dźwięki wyższe uzyskuje się skracając wysokość słupa powietrza na różne sposoby (w zależności od instrumentu). Barwa dźwięków zależy od konstrukcji instrumentu, rodzaju materiału, z którego jest wykonany, rodzaju wibratora, sposobu zadęcia itd. Wybór dźwięku odbywa się poprzez otwieranie lub zamykanie otworów położonych wzdłuż rury (np. flet, klarnet), przełączanie odcinków rur o różnych długościach za pomocą wentyli (np. trąbka) lub regulowanie długości rury w postaci suwaka (np. puzon). Podział instrumentów dętych na dwie zasadnicze grupy, drewnianych i blaszanych, nie odnosi się do materiału, z którego są wykonane. Większość instrumentów drewnianych wykonanych jest niemal w całości z metalu, np. saksofon lub flet. Podział odnosi się do elementu wzbudzającego wibrację. W instrumentach dętych drewnianych jest to stroik wykonany z drewna, w instrumentach blaszanych - metalowy ustnik. Ludzki aparat głosowy jest uważany za najdoskonalszy instrument dęty.

Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo (ur. 24 sierpnia 1899 r. w Buenos Aires, zm. 14 czerwca 1986 r. w Genewie) - argentyński pisarz, poeta i eseista, twórca m.in. zbiorów opowiadań Alef, Fikcje. Uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy południowoamerykańskich XX wieku. Laureat Nagrody Cervantesa (1979).

W minimalistycznych utworach Sikorskiego materiał motywiczny, rytmiczny i harmoniczny jest z zasady bardzo skromny. Skrajny jest pod tym względem utwór Samotność dźwięków, który tworzy jeden dźwięk. Motywy są wielokrotnie i długo powtarzane. Czasem powtarzane są w stałym tempie, kiedy indziej coraz wolniej lub coraz szybciej, albo z nieregularnymi zmianami tempa. Występuje też przesuwanie faz, wynikające z różnicy tempa w jakim wykonywana jest taka sama muzyka. Na przykład w utworze Diafonia dwaj pianiści wykonują ten sam materiał dźwiękowy nierównocześnie, a ponadto mogą wstawiać pauzy w dowolnych miejscach, niezależnie od siebie. W utworze Choroba na śmierć drugi fortepian za każdym razem wchodzi nieco później niż pierwszy. W Muzyce nasłuchiwanej oba fortepiany grają w różnych tempach.

Søren Aabye Kierkegaard ([ˈsœːɐn ˈkʰiɐ̯kəˌɡ̊ɒˀ] ?/i) (ur. 5 maja 1813 w Kopenhadze, zm. 11 listopada 1855 tamże) – duński filozof, poeta romantyczny i teolog, uznawany za jednego z prekursorów filozofii egzystencjalistycznej, zwłaszcza jej chrześcijańskiego nurtu; nazywany czasem "Sokratesem Północy". Wywarł wpływ nie tylko na rozwój XX wiecznej filozofii czy teologii, ale również biblistyki, literatury, sztuki a nawet psychologii.

Chór – zespół muzyczny składający się z wokalistów wykonujący utwór jedno- lub wielogłosowy, a capella bądź z akompaniamentem. Najczęściej prowadzony przez dyrygenta lub chórmistrza.

Uważany za pierwszego polskiego minimalistę, Sikorski stał się w latach dziewięćdziesiątych postacią nieomal kultową w środowiskach młodzieży zainteresowanej nowoczesną muzyką. Specyficzną aurę wokół jego muzyki stwarzał fakt, iż inspirował się Borgesem, Kierkegaardem i filozofią egzystencjalną. Przystępność jego muzyki zwiększała tonalna harmonia, ułatwiająca kontemplowanie jego utworów.

Fortepian – klawiszowy, młoteczkowy, strunowy instrument muzyczny. Współczesny fortepian dysponuje skalą od A2 (niektóre modele C2) do c5 (88 dźwięków/klawiszy).

Dzwony rurowe – instrument z grupy idiofonów w kształcie dużych, wygiętych płyt odlanych z brązu lub ze stopu miedzi, glinu i niklu. Do wydobywania dźwięku służy młotek, którym uderza się w dzwony. Jakość dźwięku zależy od materiału, z którego wykonane są dzwony, wagi, kształtu oraz od formy i konstrukcji "serca".

Twórczość

Dwa preludia na fortepiany, 1955

Wariacje na fortepian i perkusję, 1960 (niewydane)

Echa II na 2 lub 4 fortepiany, dzwony, 4 gongi, 4 tam-tamy i taśmę magnetofonową, 1961-1963

Szkice na kwartet smyczkowy, 1962 (niewydane)

Antyfony na sopran, fortepian, waltornię, dzwony, 4 gongi i taśmę magnetofonową, 1963

Prologi na chór żeński, 2 fortepiany koncertujące, 4 flety, 4 waltornie i perkusję, 1964

Concerto breve na fortepian, 24 instrumenty dęte i 4 perkusje, 1965

Monodia e sequenza na flet i fortepian 1966

Sequenza I na orkiestrę, 1966

Sonant na fortepian, 1967

Intersection na perkusję, 1968 (niewydane)

Diafonia na dwa fortepiany, 1969

Homofonia na waltornie, trąbki, puzony, fortepian i gong, 1968-1970

Muzyka na instrumenty dęte blaszane i tam-tamy, 1969 (niewydane)

Na smyczki na troje skrzypiec i trzy altówki, 1970

Collage na chór żeński, instrumenty i taśmę magnetofonową, 1970 (niewydane)

Musique diatonique na instrumenty dęte i 8 gongów 1970 (niewydane)

Vox humana na chór mieszany, 2 fortepiany, 12 instrumentów dętych blaszanych, 4 gongi i 4 tam-tamy, 1971-1972

Przygody Sindbada żeglarza, opera radiowa na 6 głosów mówionych, sopran, tenor, chór żeński i orkiestrę 1971-1972

Zerstreutes Hinausschauen (Widok z okna oglądany w roztargnieniu) na fortepian, 1971/1972

Bez tytułu na fortepian i trzy dowolne instrumenty 1972

Holzwege (Drogi donikąd) na orkiestrę, 1972

Muzyka nasłuchiwania na 2 fortepiany, 1973

Muzyka z oddali na chór, instrumenty dęte, fortepian i perkusję, 1974

Inne głosy na 24 instrumenty dęte, 4 gongi i dzwony, 1975

Samotność dźwięków na taśmę magnetofonową, 1975

Choroba na śmierć na głos recytujący, 2 fortepiany, 4 trąbki i 4 waltornie (tekst: Søren Kierkegaard), 1976

Music in twilight (Muzyka w półcieniu) na fortepian i orkiestrę, 1978

Hymnos na fortepian, 1979

Struny w ziemi na smyczki, 1979-1980

Monofonia na orkiestrę, 1979-1980 (niewydane)

Lontano na orkiestrę, 1979-1980 (niewydane)

Osinato na orkiestrę, 1979-1980 (niewydane)

Autograf na fortepian, 1980

Modus na puzon, 1980

W dali ptak na głos recytujący, klawikord i taśmę magnetofonową (tekst: Samuel Beckett), 1981

Dwa portrety na orkiestrę, 1981-1982 (niewydane)

Paesaggio d'inverno (Pejzaż zimowy) na smyczki, 1982

Modus na wiolonczelę, 1982 (niewydane)

Eufonia na fortepiany, 1982

Autoportret na orkiestrę, 1983

Autoritratto na dwa koncertujące fortepiany i orkiestrę, 1983

Mały koncert na orkiestrę, 1983 (niewydane)

Recitativo ed Aria na smyczki 1983/1984 (niewydane)

La notte ("Omaggio a Friedrich Nietzsche") na smyczki, 1984

Rondo na klawesyn, 1984 (niewydane)

Moderato cantabile na wiolonczelę, 1986 (niewydane)

Das Schweigen der Sirenen (Milczenie syren, wg Franza Kafki) na wiolonczelę, 1986 (niewydane)

Omaggio "in memoriam Jorge Luis Borges" na 4 fortepiany i orkiestrę, 1987 (niewydane)

Diario 87 na taśmę magnetofonową i głos recytujący, 1987 (niewydane)

Linki zewnętrzne

Biogram w serwisie culture.pl

Biogram po angielsku

Biogram po angielsku (USC)

Bibliografia

Adrian Thomas, Tomasz Sikorski [w:] The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 t. Londyn, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2.

Adrian Thomas, Tomasz Sikorski [w:] The Oxford Companion to Music, ed. Alison Latham. Londyn, Oxford University Press, 2002. ISBN 0198662122.

Ewa Wójtowicz, Sylwetka Tomasza Sikorskiego [w:] "Muzyka Polska 1945-1995", red. T. Malecka, K. Droba, K. Szwajgier, Kraków 1996. ISBN 83-87182-00-1. Dostępna online: [1]