Tomasz Zan - poeta - Polski Serwis Naukowy

Tomasz Zan, część rysunku R.Żukowskiego (1814—1886)

Tomasz Zan (ur. 21 grudnia 1796 w Miasocie koło Mołodeczna, zm. 19 lipca 1855 w Kochaczynie pod Orszą) – polski poeta, badacz minerałów i przyrodnik. Syn Karola Zana, wnuk Tomasza Zana (burmistrza Radoszkowicz).

Nauki pobierał w gimnazjum w Mińsku (przez 5 lat od 1807 r.) i Mołodecznie, następnie od 1815 roku studiował w Wilnie. Mieszkał u Kazimierza Kontryma - był "wychowawcą" jego syna. Na egzaminach wstępnych na Uniwersytet Wileński poznał Adama Mickiewicza. Nie zdał do Seminarium Nauczycielskiego – studiował na wydziale matematyczno-fizycznym.

Poemat heroikomiczny – utwór literacki, opierający się na połączeniu podniosłego stylu wypowiedzi z błahą, przyziemną tematyką, co tworzy efekt komiczny. Nawiązuje do gatunku eposu bohaterskiego (dlatego bywa również nazywany antyepopeją), jednak nie ma zazwyczaj na celu ośmieszenia tego gatunku literackiego, a wykorzystanie jego formy ma jedynie służyć wzmocnieniu efektu komicznego i zwróceniu uwagi na poruszane problemy.

Miasota (biał. Мясата; ros. Мясота) - wieś na Białorusi w rejonie mołodeczańskim obwodu mińskiego, centrum administracyjne rady wiejskiej.

Współzałożyciel Towarzystwa Filomatów powstałego w dniu 1.10.1817 – przewodniczący wydziału matematyczno-fizycznego towarzystwa, w 1820 założyciel Związku Promienistych, w latach 1820-1823 prezes Zgromadzenia Filaretów, członek Towarzystwa Szubrawców. W maju 1821 r. na zaproszenie Jana Chodźko został przyjęty do wileńskiej loży "Szkoła Sokratesa".

Adam Bernard Mickiewicz , zm. , a nawet za jednego z największych na skalę . Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek , zarówno w ojczyźnie jak i w Europie zachodniej porównywany do . W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Aleksander Borejko Chodźko herbu Kościesza (ur. 30 sierpnia 1804 w Krzywiczach - zm. 27 grudnia 1891 w Noisy-le-Sec we Francji), polski poeta, orientalista i slawista.

W latach 1824-1837 przebywał na zesłaniu. Skazano go na rok ciężkiego więzienia w Orenburgu. W 1829 został asystentem Aleksandra von Humboldta – pod kierunkiem którego wykonywał badania meteorologiczne. Założył (wspólnie z Aleksandrem Chodżką) w Orenburgu muzeum historyczno-przyrodnicze z kolekcją eksponatów geologicznych. W 1831 – na zlecenie władz – zorganizował wyprawę naukową w stepy Kirgistanu (nazywany był poszukiwaczem kamieni) i na Ural. Znalazł pola złotonośne po wschodniej stronie gór Uralu. Sporządzona przez Zana mapa geologiczna i prace o złożach minerałów pozostały w rękopisach w archiwach Orenburga.

Kirgistan, Republika Kirgiska () – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1099 km).

Alexander Heinrich Friedrich von Humboldt (ur. 14 września 1769 w Berlinie, zm. 6 maja 1859 w Berlinie) – niemiecki przyrodnik i podróżnik, jeden z twórców nowoczesnej geografii, baron, młodszy brat Wilhelma von Humboldta.

W latach 1837-1841 przebywał w Petersburgu – pracował w Instytucie Geologicznym jako bibliotekarz. W 1841 powrócił do Wilna – pracował w Głównym Urzędzie Korpusu Inżynierów Górniczych. W 1846 ożenił się z Brygidą Świętorzecką, z którą miał czterech synów: Wiktora, Abdona (ur. 30.7.1849), Klemensa (ur. 23.11.1852) i Stanisława. Abdon (właściciel Poniemunia) został zastrzelony w niewyjaśnionych okolicznościach na grobie ojca. Klemens był adwokatem w Wilnie – konspiratorem związanym z rosyjską "Ziemią i Wolą". Został zastrzelony przez carską Ochranę (w pociągu w okolicach Wilna). Autor jambów imieninowych, trioletów, ballad (m.in. Cyganka) sielanek, elegii (m.in. Pożegnanie, które wg tradycji przyczyniło się do porzucenia przez Mickiewicza klasycystycznego sposobu pisania). Pisał również utwory satyryczne, wśród których najbardziej znany jest poemat heroikomiczny Zgon tabakiery (1817-1818).

Meteorologia (gr. metéōron (μετέωρον) - unoszący się w powietrzu, lógos (λόγος)- słowo, wiedza) - nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze, szczególnie w jej niższej warstwie - troposferze. Bada, jak te procesy wpływają na przebieg procesów atmosferycznych i stan pogody na danym obszarze.

Elegia (gr. elegeia – pieśń żałobna) – utwór liryczny o treści poważnej, refleksyjny, utrzymany w tonie smutnego rozpamiętywania, rozważania lub skargi, dotyczący spraw osobistych lub problemów egzystencjalnych (przemijanie, śmierć, miłość); wyróżnia się elegie miłosne i patriotyczne. Należy do najbardziej charakterystycznych form liryki bezpośredniej.

Tomasz Zan zmarł na zapalenie opon mózgowych w Kochaczynie, a pochowany został w Smolanach niedaleko miasta Orszy, gdzie spoczywa również jego żona (zm. 25 sierpnia 1900) oraz synowie Abdon i Stanisław (zmarły w niemowlęctwie w 1854).

Jego prawnukami byli Helena Stankiewicz, "Pani na Berżenikach", działaczka społeczna, autorka wspomnień i wierszy oraz Tomasz Zan, konspirator i żołnierz AK. Jego wnuczką była Kazimiera Iłłakowiczówna.

Bibliografia

Z filareckiego świata:zbiór wspomnień z lat 1816-1824 by Henryk Mościcki http://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=27328&dirids=1

Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie: przewodnik Autorzy Tomasz Krzywicki

"Nasz Czas" http://archiwum2000.tripod.com/507/bajor.html

Tomasz Zan, pseud. Tomasz, Oleś, Sęk, Michał, Gajowy, Borek (ur. 21 września 1902 w Duksztach (obecnie Republika Litewska), zm. 11 maja 1989 w Warszawie), żołnierz AK.

Filareci, Zgromadzenie Filaretów (gr. philáretos – miłośnik cnoty moralnej) – tajne stowarzyszenie patriotyczne młodzieży wileńskiej, założone przez filomatów, działające w latach 1820–1823.