Tomsk - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 56°30′N 84°58′E / 56.5, 84.967

Tomsk (ros. Томск) – miasto w Rosji.

Dane ogólne

Położone na Nizinie Zachodniosyberyjskiej nad rzeką Tom (dopływ Obu), 70 km od jej ujścia do Obu. Liczba mieszkańców: 483,8 tys. (2002). Ważny ośrodek naukowy; w mieście istnieje 7 wyższych uczelni, w tym najstarsza uczelnia Syberii uniwersytet założony w 1888. Ośrodek przemysłu spożywczego, drzewnego, elektromaszynowego i chemicznego. Duży port rzeczny, lotnisko.

Korpus Czechosłowacki – formacja wojskowa utworzona w Rosji w trakcie I wojny światowej, złożona z jeńców oraz dezerterów narodowości czeskiej i słowackiej z armii austro-węgierskiej.

Syberyjska Duma Obwodowa – organ administracji regionalnej, powołany w grudniu 1917 w Tomsku w czasie wojny domowej w Rosji przez eserowców i kadetów. 9 lutego 1918 Duma ogłosiła niepodległość Syberii i skład oficjalnego rządu, który na początku lipca 1918 przeniósł się do Omska.

Historia

Tomsk, 1904

Został założony w 1604. W 1804 został stolicą guberni. Rozwinął się jako duży ośrodek handlowy, w związku z rozwojem wydobycia złota w guberniach tomskiej i jenisejskiej.

Od XVII w. miejsce zesłania. Pod koniec XIX wieku stracił na znaczeniu w związku z tym, że ominął go szlak Kolei Transsyberyjskiej.

W grudniu 1917 powołano tu Syberyjską Dumę Obwodową.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Kolej transsyberyjska (ros. Транссибирская магистраль, Транссиб) – sieć linii kolejowych głównie w azjatyckiej części Rosji wybudowana w latach 1891-1916.

W latach 1918–1919 pod rządami Korpusu Czechosłowackiego, zdobyty przez bolszewików w grudniu 1919. W roku 1944 stał się stolicą obwodu tomskiego. W 1966 miasto liczyło 311 tys. mieszk.

Na północ od Tomska usytuowano tzw. Tomsk-7 (obecnie Siewiersk), zamknięte miasto, w którym dokonywano m.in. wzbogacania paliwa atomowego.

Tomsk był jednym z miejsc, gdzie w czasie I wojny światowej i po niej, w obozach jenieckich przebywało wielu Polaków - jeńców, którzy dostali się do niewoli w mundurach niemieckich. Byli to Polacy z zaboru pruskiego, wcieleni do wojska wbrew swej woli.

Syberia (ros. Сибирь) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, Oceanem Spokojnym na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Zabytki

Zachowało się wiele zabytków z XIX wieku: zdobione budynki mieszkalne, budynki użyteczności publicznej, cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego (XVIII wiek). W mieście znajduje się wiele, zabytków należących do różnych epok, w tym unikalne zabytki architektury drewnianej.

Kolej

W mieście znajduje się stacja kolejowa Tomsk.

Nizina Zachodniosyberyjska (ros. Западно-Сибирская равнина, Zapadno-Sibirskaja rawnina) – rozległa nizina (niż) w azjatyckiej części Rosji, między Uralem na zachodzie i Wyżyną Środkowosyberyjską na wschodzie (rzeka Jenisej jest granicą) oraz od Morza Karskiego na północy do Pogórza Kazachskiego, Płaskowyżu Turgajskiego i Ałtaju na południu.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.