Tongyong pinyin - Polski Serwis Naukowy

Tongyong pinyin – transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) na alfabet łaciński, którą w latach 2002-2008 próbował wprowadzić rząd Republiki Chińskiej.

Tongyong pinyin został opracowany przez Yu Bor-chuana w 1998 na podstawie używanego w Chińskiej Republice Ludowej hanyu pinyin.

W 2000 minister edukacji Republiki Chińskiej złożył do parlamentu wniosek o uznanie tongyong pinyin za oficjalną transkrypcję języka mandaryńskiego. System został oficjalnie zaadaptowany przez tajwański rząd w sierpniu 2002, zastępując obowiązujący wcześniej – i w praktyce nieużywany – system MPS II.

Standardowy język mandaryński, nazywany często językiem mandaryńskim lub standardowym językiem chińskim jest oficjalnym standardem mówionego języka chińskiego, używanym jako język urzędowy w Chińskiej Republice Ludowej, Republice Chińskiej, jednym z czterech oficjalnych języków Singapuru, a także jednym z sześciu oficjalnych języków Organizacji Narodów Zjednoczonych. Faktycznie jest tylko jednym z języków mandaryńskich. Oparty jest, ale nie tożsamy, na dialekcie pekińskim. W poszczególnych państwach język ten nosi różne nazwy: w ChRL jest nazywany putonghua (chiń. trad. 普通話, uproszcz. 普通话, pinyin: pǔtōnghuà – "mowa powszechna"), na Tajwanie – guoyu (chin. trad. 國語, uproszcz. 国语, pinyin: guóyǔ – "język państwowy"), w Singapurze – huayu (chiń. trad. 華語, uproszcz. 华语, huáyǔ – "język chiński").

Alfabet łaciński (łacinka), tzw. alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.

Wprowadzanie i rezygnacja

Pomimo oficjalnego zatwierdzenia systemu tongyong pinyin przez rząd tajwański, nie upowszechnił się on. Poza Tajwanem okazał się zupełnie nieprzydatny, gdyż społeczność międzynarodowa od 1979 posługuje się systemem hanyu pinyin. Również sami Tajwańczycy nie używali nowej transkrypcji, a jej wprowadzenie spowodowało pogłębienie nazewniczego chaosu na wyspie, gdzie w zależności od regionu używano różnego systemu latynizacji. Wprowadzanie nowego systemu pozostawiono w gestii lokalnych władz; w sumie zaadoptowało go 68% urzędów. Tablice informacyjne w tongyong pinyin pojawiły się jedynie w większych miastach, takich jak Taizhong. Z kolei władze miejskie Tajpej odrzuciły pomysł wprowadzenia nowej transkrypcji i pozostały przy używanym w mieście od 2000 roku systemie hanyu pinyin.

Transkrypcja – w językoznawstwie to system zapisu głosek danego języka przy pomocy symboli graficznych – inaczej pisownia fonetyczna - lub system fonetycznej konwersji innego pisma. W szczególności może służyć do zapisu wyrazów jednego języka w formie pozwalającej łatwo odtworzyć brzmienie osobie go nie znającej – głoski jednego języka oddaje się wtedy znakami pisma innego języka, przy czym danej głosce nie zawsze musi odpowiadać tylko jeden znak, a niektóre znaki mogą być używane na oznaczanie kilku różnych głosek w języku wyjściowym. Transkrypcja taka zorientowana jest na odbiorcę posługującego się jednym, określonym językiem.

Republika Chińska znana zazwyczaj jako Tajwan – państwo nieuznawane przez większość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje również wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) i Mazu.

Wprowadzenie systemu spotkało się z ostrą krytyką. Krytycy zarzucali rządzącej Demokratycznej Partii Postępowej, że wprowadzenie nowego, niefunkcjonalnego systemu romanizacji motywowane jest jedynie względami politycznymi, a odrzucenie używanego na świecie od 20 lat systemu hanyu pinyin spowodowane jest tylko i wyłącznie tym, że posługuje się nim ChRL. Zwolennicy tongyong pinyin argumentowali z kolei, że system ten podkreśla kulturową niezależność Tajwanu i bardziej odpowiada lokalnej wymowie chińskiego.

Stworzony został również wariant tongyong pinyin o nazwie Daighi tongiong pingim (臺語音標版), przewidziany do zapisu języka tajwańskiego. W 2006 roku został on jednak odrzucony przez tajwańskie ministerstwo edukacji i nie wprowadzono go do użytku.

16 września 2008 władze Tajwanu zrezygnowały z wprowadzania tongyong pinyin i zatwierdziły wprowadzenie jako oficjalnej romanizacji języka chińskiego z dniem 1 stycznia 2009 systemu hanyu pinyin. Jednocześnie rząd zapowiedział zaprzestanie dotowania z funduszy państwowych wszelkich projektów, które nie przejdą na zapis w systemie hanyu pinyin.

Pisownia

Tongyong pinyin jest oparty na systemie hanyu pinyin, z którym pokrywa się w 85%. Występuje tylko kilka różnic:

brak oznaczenia pierwszego tonu, zamiast tego przy pomocy kropki zaznacza się ton neutralny

zh zapisywane jako jh

x zastąpione przez s

q zastąpione przez c

występujące w hanyu pinyin dźwięki zi, ci, si, zhi, chi, shi, i ri zapisywane są z dodatkowym h na końcu

ü zapisywane jako yu

-eng po f- i w- zapisywane jako -ong

wen zapisywane jako wun

-iong zapisywane jako -yong

-iu zapisywane jako -iou

-ui zapisywane jako -uei

Przypisy

Hanyu, Tongyong: survival of the fittest? (ang.). chinapost.com.tw, 2 stycznia 2007. [dostęp 9 marca 2010].
↑ Pinyin move hurts Taiwan's pluralism (ang.). etaiwannews.com, 1 października 2008. [dostęp 18 maja 2010].
Ma remains Tongyong Pinyin holdout (ang.). taipeitimes.com, 3 sierpnia 2002. [dostęp 9 marca 2010].
↑ Taiwan Authority Concerned Passes Tongyong Pinyin Scheme (ang.). english.peopledaily.com.cn, 12 lipca 2002. [dostęp 18 maja 2010].
Is Tongyong Pinyin easier to type than Hanyu Pinyin? (ang.). pinyin.info. [dostęp 31 grudnia 2010].
Minister to play down Tongyong controversy (ang.). taipeitimes.com, 17 lipca 2002. [dostęp 18 maja 2010].
MOE approves Taiwanese romanization; Tongyongists protest (ang.). pinyin.info, 2 października 2006. [dostęp 9 marca 2010].
Hanyu Pinyin to be standard system in 2009 (ang.). taipeitimes.com, 18 września 2008. [dostęp 9 marca 2010].