Toskowie - Polski Serwis Naukowy

Toskowie w tradycyjnych strojach, ryc. z 1908

Toskowie – jedna z dwóch największych (obok Gegów) albańskich grup etnicznych, zamieszkujących obszar północnej Grecji, południowo-zachodniej Macedonii i Albanii, na południe od rzeki Shkumbin. Posługuje się dialektem toskijskim języka albańskiego (toskërishtja), stanowiącym podstawę kodyfikacji współczesnego języka literackiego Albanii. Wśród Tosków powszechna jest znajomość języka greckiego. Społeczność toskijska jest dwuwyznaniowa – większość wyznaje islam w odmianie sunnickiej i bektaszyckiej, grupę mniejszościową stanowią wyznawcy prawosławia.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Constantin Chekrezi doszukiwał się pochodzenia nazwy Tosków od Etrusków. Macedoński historyk nacjonalistyczny Petar Popovski szuka etymologii tego pojęcia w Toskanii, skąd mieli w jego opinii przybyć w przeszłości Toskowie. W XIX wieku używano także wersji Toxides.

Obszar osadnictwa toskijskiego (kolor zielony i żółty)

Wśród Tosków wyróżnia się trzy podgrupy językowe: Myzeqarów (zamieszkujących okolice Myzeqe), Labów i Czamów. Efektem migracji z kręgu toskijskiego są się dwie inne albańskie grupy etniczne: Arwanici i Arboresze. Z terenów toskijskich wywodzi się także większość albańskiej diaspory w USA.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Arboresze (inne rzadziej używane w języku polskim nazwy: Arbaresze i Arberesze), alb. Arbëreshë – grupa etniczna zamieszkująca Kalabrię we Włoszech. Uważają się za potomków Albańczyków, którzy począwszy od schyłku średniowiecza migrowali z Bałkanów do Italii. Są katolikami, jednakże msze odprawiane są w obrządku greckim.

W przeciwieństwie do drugiej największej albańskiej grupy etnicznej – Gegów, Toskowie rzadko zajmowali się pasterstwem, a podstawą ich utrzymania była uprawa roli i handel. W czasach osmańskich ziemie należące do Tosków były bardziej dostępne komunikacyjnie niż tereny Gegów, z tego też powodu w większym stopniu doświadczali ucisku podatkowego ze strony Imperium Osmańskiego, ale mieli także większe możliwości kontaktu ze światem zewnętrznym (największe porty albańskie znajdowały się na terenach toskijskich). Typowe dla gospodarki południowej Albanii były wielkie majątki ziemskie, działające w systemie przypominającym feudalizm.

Język albański – język indoeuropejski z grupy satem, którym posługuje się ok. 6,2 mln Albańczyków zamieszkujących Albanię (3,6 mln), Kosowo (1,7 mln), Macedonię (450 tys.), a także Włochy (Arboresze) i Grecję (Arwanici). W Albanii, Kosowie i Macedonii posiada on status języka urzędowego.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Toskijscy działacze niepodległościowi byli inspiratorami deklaracji niepodległości z 1912 roku, ale w okresie międzywojennym zostali zmajoryzowani przez elitę polityczną wywodzącą się z grupy gegijskiej. Przejęcie władzy przez komunistów w 1944 oznaczało przejęcie kontroli nad państwem przez polityków wywodzących się z grupy toskijskiej.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) lub Macedonia – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Przypisy

Constantin Chekrezi: Albania Past and Present. BiblioBazaar, 2009, s. 189. ISBN 9781113612663. (ang.)
Petar Popovski: Krvavo dosije: arnaustkot gego-mirditski razbojniczki terrorizam wo makedonskije zemli. Skopje: 2005.
Kambiz Ghanea Bassiri: A History of Islam in America: From the New World to the New World Order. Cambridge University Press, 2010, s. 147. ISBN 9780521614870.
Akşin Somel Selçuk: The modernization of public education in the Ottoman Empire, 1839–1908: Islamization, autocracy, and discipline. BRILL, 2001, s. 208. ISBN 9789004119031.