Tosze Proeski - Polski Serwis Naukowy

Zdjęcie centralnego placu w Skopje, gdzie mieszkańcy symbolicznie żegnali się ze zmarłą gwiazdą

Tosze Proeski (lub Toše Proeski, cyryl. Тоше Проески, wym. [ˈtɔʃɛ ˈprɔɛski] ; ur. 25 stycznia 1981 w Priłep, zm. 16 października 2007 w Nova Gradiška) - macedoński piosenkarz, uczestnik Konkursu Piosenki Eurowizji w 2004.

Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Biografia

Proeski śpiewał w językach: macedońskim, serbskim, chorwackim i angielskim. W latach 1999 - 2007 wydał osiem albumów muzycznych zyskując popularność medialną na terenie całych Bałkanów, przez co nazywany był bałkańskim Elvisem Presleyem.

W 2004 roku reprezentował Macedonię na Konkursie Piosenki Eurowizji w Stambule zajmując 14. miejsce.

Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) lub Macedonia – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Watykan, Państwo Watykańskie (wł. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanae) – państwo-miasto europejskie, enklawa w Rzymie. Najmniejsze państwo świata pod względem powierzchni.

Proeski zginął w wyniku wypadku drogowego na autostradzie w Chorwacji. Uroczystości pogrzebowe odbyły się z elementami ceremoniału wojskowego. 17 października 2007 władze macedońskie ogłosiły żałobę narodową. W pogrzebie wzięli udział m.in.: Prezydent Macedonii Branko Crwenkowski, Premier Nikola Gruewski, przewodniczący parlamentu Lubczo Georgiewski, dyplomaci oraz fani jego muzyki.

Opatija (wł. Abbazia, pol. Abacja), miasto w Chorwacji, na półwyspie Istria (Primorsko-goranska županija); 7,8 tys. mieszkańców, 12,2 tys. łącznie z gminą Opatija (2001).

Chorwacki Radiowy Festiwal (chorw. Hrvatski Radijski Festival, w skrócie HRF) – festiwal muzyczny organizowany co roku w Chorwacji przez Narodni radio (Radio Croatia).

W marcu 2008 roku otwarto w Strumicy wystawę, zatytułowaną Misja Anioła wśród ludzi zawierającą 27 fotogramów, upamiętniającą zmarłego piosenkarza. Wystawa ma być prezentowana m.in. w Belgradzie, Zagrzebiu, Lublanie, Rzymie, Watykanie i Kalkucie.

31 maja 2008 podczas finału 12. Chorwackiego Radiowego Festiwalu w mieście Opatija odbyła się światowa premiera klipu do utworu The Hardest Thing Tosze Proeskiego. Podczas wspomnianego festiwalu po raz pierwszy przyznano nagrodę jego imienia.

Konkurs Piosenki Eurowizji 2004 był 49 edycją tego konkursu. Festiwal odbył się 12 i 15 maja 2004 roku w Stambule w Turcji w Abdi Ipkeçi Arena. Po raz pierwszy odbył się półfinał w którym udział wzięły 22 państwa. Zadebiutowały wówczas Andora, Albania, Białoruś oraz Serbia i Czarnogóra. Po 25 letniej przerwie do Eurowizji powróciło Monako. Po 3 dniowej przerwie odbył się finał konkursu, w którym udział wzięły 24 państwa, w tym 10 najlepszych piosenek z półfinału. Zwyciężczynią konkursu została Rusłana, reprezentantka uczestniczącej po raz drugi Ukrainy, która żywiołową piosenką Wild dances oraz ciekawym układem choreograficznym podbiła serca publiczności, zdobywając 280 punktów. Na drugim miejscu, z 263 punktami, (tylko 17 punktów mniej od Rusłany), uplasował się Željko Joksimović z piosenką Lane moje (Moja kochana).

Lubczo lub Lupczo Georgiewski (maced. Љубчо lub Љупчо Георгиевски, bułg. Любчо Георгиевски, Ljubczo Georgiewski; ur. 17 stycznia 1966 w Sztipie) - macedoński polityk, premier Macedonii od 30 listopada 1998 do 1 listopada 2002, w latach 1990-2003 przewodniczący macedońskiej partii WMRO-DPMNE (Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna - Demokratyczna Partia na rzecz Macedońskiej Jedności Narodowej).

Proeski na parę miesięcy przed swoją śmiercią zdobył Grand Prix 2007 podczas festiwalu, wykonując utwór Vezi me za sebe.

Dyskografia

Albumy

1999: Nekade Wo Nokta (ang. Somewhere In The Night)

2000: Sinot Bożji (ang.: The Son Of God)

2002: Ako Me Poglednesz Vo Oczi (ang. If You Look Into My Eyes)

2002: Ako Me Pogledaš U Oči (serbska wersja)

2004: Den Za Nas (ang. A Day For Us)

2004: Dan Za Nas (serbska wersja)

2005: Po Tebe (ang. After You)

2005: Pratim Te (serbska wersja)

2006: Bożiłak (ang. Rainbow)

2007: Igri Bez Granici (ang. Games Without Frontiers)

2007: Igra Bez Granica (chorwacka wersja)

2009: The Hardest Thing [post mortem]

2010: Tosze & Prijateli - Jos Uvjek Sanjam Da Smo Zajedno [post mortem]

2011: So Ljubav Ot Tose [post mortem]

Single

2008: The Hardest Thing

Przypisy

BBC News
Southeast European Times, 26 III 2008.
OGAE POLSKA | eurowizja.org

Język macedoński (słowiański) – należy do tzw. grupy wschodniej języków południowosłowiańskich. Nie należy go mylić z helleńskim językiem staromacedońskim używanym w starożytności.

Język chorwacki – język słowiański należący do podgrupy języków południowosłowiańskich. Używany jest głównie w Chorwacji, przez Chorwatów w Bośni i Hercegowinie, w sąsiednich krajach gdzie Chorwaci są rdzenną ludnością oraz przez część Chorwatów na całym świecie.