Totenkopf - Polski Serwis Naukowy

Jeden z huzarów z pruskiego Husaren-Regiment Nr. 5 (von Ruesch).

Odznaka carskiego 5 Aleksandryjskiego Pułku Huzarów (czarnych huzarów)

Odznaka polskich "Huzarów Śmierci" wz. 1920.

Totenkopf − niemieckie słowo oznaczające "trupią głowę" lub "głowę śmierci", używane w celu opisania wojskowych insygniów przedstawiających czaszkę na tle skrzyżowanych kości.

Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.

Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie. Wzrost czaszki człowieka trwa nie tylko podczas życia płodowego, ale także przez 6 następnych lat. Możliwości wzrostu szybko jednak maleją, szczególnie po skostnieniu łączno-tkankowych ciemiączek.

Symbol ten odróżnia się od Jolly Rogera głównie tym, iż oba piszczele umieszczone są zaraz za czaszką, a nie poniżej jej, choć niektóre bandery pirackie mogły mieć i taki układ. Najważniejsza różnica polega na tym, iż Totenkopf wykorzystywany był na lądzie przez legalne władze, a nie przestępców na morzu.

Freikorps (niem. wolny korpus) – ochotnicze, skrajnie prawicowe formacje paramilitarne działające w Niemczech w latach 1918-1922, założone przez zdemobilizowanych żołnierzy.

Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) - grupa ludów tureckich wschodniej Europy i centralnej Azji. Nazwa Tatar pochodzi prawdopodobnie od słowa Tartar - mitologicznego piekła. Ludziom w napadniętej Europie Wschodniej (XIII wiek) stepowi wojownicy wydawali się przybyszami z piekieł. Nazwa się przyjęła i od słowa Tartarzy (przybysze z piekieł) powstała obecna nazwa Tatarzy.

Totenkopf na świecie

Polska

W okresie walk o niepodległość Polski symbol trupiej główki był odznaką Poznańskiego Ochotniczego Batalionu Śmierci z trzema kompaniami szturmowymi , dowódcą którego był Feliks Józefowicz, oraz pułków ułańskich walczących na frocie wschodnim z armią bolszewicką. Również polskie oddziały w okresie II wojny światowej przyjmowały symbole trupiej czaszki. Przykładem jest wspomniany Jolly Roger w polskiej wersji Fil-Fil; flaga wywieszana na okrętach podwodnych po powrocie ze zwycięskiego patrolu. Nosiły ją ORP Sokół i ORP Dzik które zapisały się na kartach polskiej historii.

Czarny Korpus (niem. Schwarze Schar, ang. Black Brunswickers lub Black Horde) – początkowo potoczne, a następnie oficjalne określenie sił księcia Fryderyka Wilhelma brunszwickiego w czasie wojen napoleońskich.

Akcja "Główki" – kryptonim akcji polskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej polegającej na eliminacji funkcjonariuszy niemieckiego aparatu terroru w okupowanej Polsce w odwecie za zbrodnie na ludności cywilnej oraz na członkach podziemia. Nazwa akcji nawiązywała do nazistowskiego symbolu Totenkopf – czaszek umieszczonych na uniformach SS.

Żołnierze kilku formacji partyzanckich nosili także na mundurach naszywki z symbolem czaszki. Jedną z nich była kompania „Warszawianka” NSZ Okręgu Warszawskiego, która jako 1. kompania szturmowa walczyła w Powstaniu Warszawskim - żołnierze z 1. plutonu tej kompanii nosili na lewym rękawie naszywki z trupią główką. Innym oddziałem był pluton „Śmiertelni”, wchodzący w skład Oddziałów Leśnych Okręgu VII NSZ, walczący w rejonie Beskidu Śląskiego i Żywieckiego z władzą komunistyczną jeszcze po roku 1945. Żołnierze 3. Wileńskiej Brygady NZW (wcześniej 3 Wileńska Brygada AK), dowodzonej przez kpt. Romualda Rajsa ps. „Bury” nosili jako emblematy min. czaszkę z piszczelami i literami Ś.W.O. ( Śmierć Wrogom Ojczyzny ). Odznaka bojowa 3. Wileńskiej Brygady przedstawiała orła w locie, wspartego na trupiej główce. Symbole te wprowadzono 30 czerwca 1946 r. na wniosek szefa PAS, kpt. „Burego”.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Prusy

Symbolu Totenkopf używała już kawaleria armii pruskiej za panowania Fryderyka Wielkiego. W Rosji pojawił się on nawet wcześniej - w czasie tatarskiego panowania prawosławni mnisi-żołnierze szli do boju pod symbolami tzw. "głowy Adama".

Fryderyk Wielki powołał do życia regiment huzarów Husaren-Regiment Nr. 5 (von Ruesch), dowodzonego przez pułkownika von Ruescha. Jego członkowie nosili czarne mundury z symbolem Totenkopf na nakryciach głowy. Oddział ten walczył podczas bitew wojny o sukcesję austriacką i wojny siedmioletniej. W 1808, kiedy regiment przemianowano na Leib-Husaren Regiments Nr.1 i Nr.2, symbol Totenkopf był w nim nadal używany.

SS (Die Schutzstaffel der NSDAP – eskadra ochronna NSDAP) – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa partii NSDAP.

Swastyka (dewanagari स्वस्तिक, transliteracja svastika, transkrypcja swastika, 卐) – znak zazwyczaj w kształcie równoramiennego krzyża, o ramionach zagiętych pod kątem prostym. Nazwa swastika pochodzi z sanskrytu i oznacza "przynoszący szczęście" (swasti – powodzenie, pomyślność, od su – "dobry" i asti – "jest", -ka sufiks rzeczownikowy).

Oznaczenia tego używano nie tylko w Prusach. Huzarzy Królestwa Szwecji wzorowali się na tych pruskich, nosząc Totenkopf na czapkach. Rosyjski regiment generała Ławra Korniłowa (Корниловский ударный полк) zaadaptował ten symbol w 1917 roku.

W czasie wojen napoleońskich, kiedy w bitwie zginął Fryderyk, książę brunszwicki, jego ludzie zmienili kolor mundurów na czarny, a na czako każdego z żołnierzy znalazł się Totenkopf. Miało to na celu ukazanie żałoby po śmierci władcy (inne źródła twierdzą, iż tzw. "Czarni Brunszwicy" zostali tak umundurowani przez samego księcia jeszcze za jego życia - ten oryginalny ubiór miał być symbolem zemsty na Francuzach [2]. "Trupia główka" była używana przez armie pruskie i brunszwickie do 1918 roku.

5 Aleksandryjski Pułk Huzarów Jej Imperatorskiej Wysokości Aleksandry Fiodorownej (ros. 5-й гусарский Александрийский Ее Императорского Величества Государыни Императрицы Александры Федоровны полк) – pułk kawalerii okresu Imperium Rosyjskiego, sformowany w dniu 11 sierpnia 1776.

1 Przyboczny Pułk Huzarów – (niem. 1. Leib-Husaren-Regiment Nr. 1) – pułk huzarów Cesarstwa Niemieckiego, sformowany 9 sierpnia 1741 r. W latach 1815-1817 jeden z jego szwadronów stacjonował w Poznaniu.

Republika Weimarska

Totenkopf stosowany był szeroko w okresie międzywojennym, zwłaszcza przez Freikorpsy. W 1933 roku był on symbolem pierwszego, piątego i jedenastego szwadronu Piątego Regimentu Kawalerii Reichswehry.

III Rzesza

Sam symbol kojarzony jest najczęściej z nazistowskimi Niemcami, zwłaszcza z SS i Waffen-SS. Miał kilka charakterystycznych cech.

Czaszka zwrócona do oglądających lewym półprofilem, podobnie jak na zdjęciach do dowodu osobistego.

Jest wierną kopią prawdziwego organu.

Piszczele skrzyżowane pod bardzo małym kątem. Odległość między nimi niemal niezauważalna.

Wyraźne połączenia między poszczególnymi kośćmi mózgoczaszki. Warto podkreślić, że w naturze występują tylko u bardzo młodych ludzi.

Bardzo wyraźne, zdrowe zęby. Większość innych przedstawień, raczej tego nie podkreśla.

Mózgoczaszka nie zasłania piszczeli.

Zęby są zaciśnięte. W innych przypadkach są zazwyczaj otwarte.

We wczesnych latach NSDAP, Julius Schreck, przywódca Stabswache (osobistej gwardii Adolfa Hitlera), przyjął "trupią główkę" za symbol swego oddziału. W 1935 roku Stabswache zostało przemianowane na Schutzstaffel (SS), ale kontynuowało używanie oznaczenia Totenkopf. Podobnie jak było ze swastyką, naziści zaadaptowali szeroko wcześniej używany symbol, który uzyskał przez to bardzo negatywne i złowróżbne znaczenie.

ORP Dzik (P.52) – polski okręt podwodny z okresu II wojny światowej. Należał do brytyjskiego typu U. Został przejęty przez Polską Marynarkę Wojenną 12 grudnia 1942 roku. Większość czasu służby pod biało-czerwoną banderą spędził na Morzu Śródziemnym, gdzie wraz z drugim polskim okrętem typu U, ORP "Sokół", zasłużyły na przydomek "Straszne bliźniaki" (ang.: Terrible Twins). Po zakończeniu wojny został zwrócony Royal Navy, a następnie przekazany marynarce wojennej Danii, początkowo pod nazwą "U1", a następnie "Springeren". W październiku 1957 roku ostatecznie powrócił do Royal Navy i w kwietniu 1958 roku został złomowany.

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) — niemiecka partia polityczna, zwana potocznie nazistowską, sprawująca totalitarną władzę w III Rzeszy w latach 1933–1945 z Adolfem Hitlerem jako kanclerzem Rzeszy (od 30 stycznia 1933), a od sierpnia 1934 Führerem i kanclerzem Rzeszy. Podczas procesów norymberskich partia została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.

Trupia czaszka była symbolem niemieckich czołgistów, ale także jednej z pierwszych formacji Waffen-SS 3 Dywizji Pancernej "Totenkopf". Powodowało to, że często nie respektowano praw kombatanckich niemieckich pancerniaków, biorąc ich czarne mundury z trupią główką za uniformy SS.

Dowód osobisty – dokument stwierdzający tożsamość osoby i poświadczającym obywatelstwo. W wielu państwach, w tym w Polsce, jego posiadanie jest obowiązkowe. Blankiety dowodów osobistych produkowane są przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych S.A.. Dane obywateli nanoszone są w Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA.

Kość piszczelowa, piszczel (łac. tibia) - podstawowa kość goleni, leży po stronie przyśrodkowej. Koniec bliższy (głowa kości piszczelowej) ukształtowany jest w postaci kłykcia bocznego i przyśrodkowego; ich powierzchnie stawowe wchodzą w skład stawu kolanowego. Między kłykciami leży tzw. wyniosłość międzykłykciowa, która składa się z dwóch guzków,bocznego i przyśrodkowego. U podstawy kłykcia bocznego na jego tylno-bocznej powierzchni znajduje się powierzchnia stawowa strzałkowa, która służy do połączenia z głową strzałki. Trzon kości piszczelowej ma przekrój trójkątny, najbardziej widoczny jest brzeg przedni, który rozpoczyna się poniżej kłykci guzowatością piszczeli. Brzeg przedni kości piszczelowej i jej powierzchnia przyśrodkowa pokryte są tylko skórą i są dobrze wyczuwalne przez skórę. Po stronie bocznej dalszej kości piszczelowej znajduje się wcięcie strzałkowe. Dolna powierzchnia nasady tworzy powierzchnię stawową dolną i służy do połączenia z kością skokową, wchodzącą w skład kości stopy.

Symbolu "trupiej główki" używało także 54. Skrzydło Bombowców Luftwaffe (Kampfgeschwader 54), nazywane często nawet w oficjalnych dokumentach Totenkopf.

Wielka Brytania

Czaszka ze skrzyżowanymi kośćmi jest także obecnie symbolem jednego z regimentów Armii Brytyjskiej, The Queen's Royal Lancers. Siedemnasty Regiment Lekkich Dragonów został utworzony w 1789 roku, niedługo po śmierci w Quebecu generała Wolfe. Czaszka ze skrzyżowanymi piszczelami i motto "Or Glory" miało upamiętniać zmarłego wojskowego [3].

2 Przyboczny Pułk Huzarów im. Królowej Prus Wiktorii – (niem. 2. Leib-Husaren-Regiment "Königin Viktoria von Preußen" Nr. 2) – pułk huzarów Cesarstwa Niemieckiego, sformowany 9 sierpnia 1741 r.

Adam — imię męskie pochodzenia semickiego. W języku hebrajskim אדום adom oznacza czerwony, od koloru ziemi z której Adam był ulepiony. Bardziej jednak prawdopodobne, że Adam wywodzi się od słowa adamah, które oznacza "ziemię, rolę". Słowo adam w języku hebrajskim oznacza po prostu człowieka (por. definicja "człowieka" w hebrajskiej Wikipedii). W takim ujęciu, używane jest zazwyczaj w Starym Testamencie, chociaż w początkowych rozdziałach Starego Testamentu przyjęło się traktować je jako imię własne. Także w językach ałtajskich słowo adam oznacza "człowiek".

Przypisy

"oddział wyróżniała trupia główka na otoku rogatywki, pod orłem." [w:] Grzegorz Łukomski, Bogusław Polak Powstanie Wielkopolskie: 1918 - 1919 : działania bojowe, aspekty polityczne, kalendarium. 1995. str. 123., niem. Zsfassung in dt. Sprache u.d.T.: Großpolnischer Aufstand 1918-1919 [1]
"krzyż równoramienny, jednostronny, pokryty białą emalią; w środku krzyża wianek srebrny, w którego obwodzie, na czarnym tle umieszczona została trupia główka, a pod nią skrzyżowane ze sobą - miecz i pochodnia. Rewers krzyża gładki. Wymiaru krzyża 36x36. Odznaka zawieszona była na czarnej wstążce." [w:] "Generał Stanisław Bułak-Bałachowicz". Marek Cabanowski. ISBN 8300032231. str. 109

Zobacz też

Bandera piratów

Czaszka i Kości

Akcja "Główki"