Totmes I - Polski Serwis Naukowy

Totmes I (gr. Tutmosis) – faraon, władca starożytnego Egiptu z XVIII Dynastii, z okresu Nowego Państwa, syn Seniseneb, która nie pochodziła z królewskiego rodu. Prawdopodobnie nie był spokrewniony z główną linią władców XVIII dynastii. Totmes wstąpił na tron po bezpotomnej śmierci Amenhotepa I i aby uprawomocnić swą władzę pojął za żonę jego siostrę – Ahmes, córkę Ahmose i królowej Ahmes-Nefertari. Panował w latach 1504-1492 p.n.e. Według Manethona – 12 lat. O ósmym i dziewiątym roku jego panowania mówią inskrypcje na kamiennych blokach z Karnaku.

Hyksosi (egip. hekau chasut - władcy obcych krajów) - termin określający niejednorodną etnicznie grupę ludów zachodnioazjatyckich przybyłych do delty Nilu ok. 1650–1540 p.n.e. w tak zwanym Drugim Okresie Przejściowym.

Amon (egip. Imn - ukryty; również Amon-Ra/Re, Amoun, Amun, Amen; rzadziej Imen, Ammon, Hammon) - egipski bóg, sprawca niewidzialnego wiatru, urodzaju, płodności. Był uosobieniem niewidzialnych życiodajnych elementów natury: powietrza i wiatru. Powodował, że plony były obfite, zwierzęta się mnożyły, a kobiety rodziły dzieci. Wraz ze swoją małżonką Mut oraz synem Chonsu - bogiem-księżycem - stanowili w Karnaku tebańską triadę. Jego żeńskim odpowiednikiem była Amaunet. Natomiast jako Amon-Kematef wchodził w skład Ogdoady, której kult trwał w Hermopolis Magna. Grecy identyfikowali go ze swoim władcą bogów - Zeusem. Kult Zeusa Amona najpierw rozpowszechnił się w Grecji, a stąd jako Jupiter Amon dotarł do Rzymu.

Ojciec królowej-faraona Hatszepsut, Amenmose, Wadżmose, Ramose oraz Totmesa II, którzy urodzili się z jego związku z konkubiną Mutnofret. Był jednym z najbardziej prominentnych dowódców wojskowych wysokiej rangi, do której doszedł za panowania swego poprzednika Amenhotepa I. Królowa Ahmes-Nefertari utrzymała tytuł Boskiej Małżonki Amona, co niewątpliwie miało znaczenie dla legitymizacji jego władzy. Zmarła prawdopodobnie w pierwszym roku panowania Totmesa I.

XVIII dynastia tebańska – dynastia władców starożytnego Egiptu panujących w Dolnym i Górnym Egipcie, w latach 1550-1292 p.n.e., rezydujących w Tebach.

Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.

W czasie swego panowania przeprowadził kilkanaście ekspedycji w Dolnym Egipcie – w Delcie Nilu – skierowanych przeciw bandom powstańców hyksoskich, a w czasie jednej z nich jego wojska dotarły aż nad Eufrat. Na południu w Górnym Egipcie poprowadził wyprawę za trzecią kataraktę, do Nubii, gdzie w starciu z Nubijczykami własnoręcznie pokonał ich króla. Według relacji jednego z jej uczestników, dowódcy wojskowego Ahmesa syna Abany, po zwycięstwie Totmes, wracając do Teb, kazał na dziobie swego statku powiesić ciało zabitego króla Nubii.

Manethon (Maneton) (III wiek p.n.e.) - zhellenizowany kapłan egipski, znający oprócz greki egipskie tradycje i potrafiący czytać hieroglify. Wykształcenie zdobył prawdopodobnie w Heliopolis lub w Mendes, mieszkał zaś w położonym w delcie Nilu Sebennytos.

Teby Zachodnie (miasto umarłych) – obszar na lewym brzegu Nilu, ciągnący się od jego brzegów, poprzez Gurna, gdzie znajduje się Świątynia Milionów Lat Seti I, rozciągający się na północnym zachodzie przez Deir el-Bahari do Doliny Królów, na południowym zachodzie do Doliny Królowych oraz na południu do Medinet Habu i Świątyni Milionów Lat Amenhotepa III, z której jedyną pozostałością są Kolosy Memnona i Ramesseum w centrum. W obszarze Teb Zachodnich; Nekropoli Tebańskiej, znajdują się (oprócz wyżej wspomnianych): Gurnet Murrai, Szeich Abd el Gurna, Assassif, Chocha, Dra Abu al Naga i al Tarif oraz osada i nekropola rzemieślników - Deir el-Medina.

Z polecenia Totmesa I pod nadzorem architekta Ineni przeprowadzono wiele prac budowlanych. Tej aktywności zawdzięczamy budowę czwartego i piątego pylonu w świątyni w Karnaku, wzniesienie wielu statui i obelisków oraz dokończenie prac zapoczątkowanych przez Amenhotepa I. Dla upamiętnienia swego zwycięstwa nad Hyksosami kazał wznieść w Karnaku salę hypostylową, skonstruowaną z drewna cedrowego.

Nubia - kraina historyczna znajdująca się w północno-wschodniej Afryce, w południowym Egipcie i północnym Sudanie. Zajmuje środkowy bieg Nilu pomiędzy Asuanem a Chartumem (między VI a I kataraktą). W starożytności zwana Kusz, zamieszkana była przez lud spokrewniony z Egipcjanami, który w połowie II tysiąclecia p.n.e. uległ wymieszaniu z napływającymi od południa plemionami.

Ahmes-Nefertari, Ahmose-Nefertari - królowa egipska. Była córką Sekenenre Tao II i królowej Ahhotep I. Wielka Małżonka Królewska (egip. Hemet Nesu Ueret) - siostra-żona Ahmose. Jako pierwsza nosiła tytuły:Córki Króla i Siostry Króla. Uważana za jedną z najważniejszych postaci rodziny królewskiej początków XVIII dynastii, która odegrała znaczącą rolę w procesie zjednoczenia Obu Krajów oraz wypędzenia z Egiptu Hyksosów. Po śmierci swego męża objęła regencję w imieniu swego małoletniego syna Amenhotepa I. Była matką Ahmes-Sipaira - następcy tronu, zmarłego w młodości, Amenhotepa I, Ahhotep II - siostry-żony Amenhotepa I, Ahmes - żony Totmesa I, matki Hatszepsut, Ahmes-Sitkamose, Sitamon oraz Meritamon. Uważana za pierwszą Boską małżonkę Amona, której tytuł jest w pełni poświadczony - stela donacyjna, zawierająca akt darowizny posiadłości ziemskich. Jej matka, królowa Ahhotep I prawdopodobnie również otrzymała ten tytuł, jednakże dopiero pośmiertnie, na co może wskazywać jedyna inskrypcja, tego dotycząca, znajdująca się na jej trumnie.

Następcą Totmesa I został Totmes II, syn Mutnefret, który rywalizował o sukcesję z Hatszepsut, jego córką z pierwszorzędnego związku.

Stela Totmesa I

Totmes I zapoczątkował królewską nekropolę w Tebach Zachodnich w Dolinie Królów, gdzie z jego polecenia, pod nadzorem Ineni wykuto pierwszy skalny grobowiec (KV 38), zapoczątkowując tym samym nową tradycje grzebalną, różniącą się zasadniczo od dotychczasowej, polegającą na oddzieleniu grobowca od świątyni grobowej oraz jego ukryciu. W królewskiej nekropoli w Dolinie Królów pochowano władców XVIII, XIX i XX dynastii. Mumię króla w czasach panowania Hatszepsut przeniesiono z jej polecenia do jej grobowca (KV 20), a po śmierci Hatszepsut, z polecenia Totmesa III, na powrót do jej pierwotnego miejsca pochówku, a później, w okresie rabunków królewskiej nekropoli, do skrytki DB-320 w Deir el-Bahari. Obecnie znajduje się w Muzeum Egipskim w Kairze.

Ahmose (lub Ahmosis I) – faraon, władca starożytnego Egiptu, z XVIII dynastii, z początków Nowego Państwa. Syn Sekenenre Tao II i królowej Ahhotep I, brat Kamose. Panował prawdopodobnie w latach od 1550 p.n.e. do 1525 p.n.e. Odziedziczył władzę w wieku około 10 lat, po śmieci swego brata.

Ahmes - królowa egipska. Prawdopodobnie była córką Ahmose i królowej Ahmes-Nefertari, siostrą Amenhotepa I. Wielka Małożonka Królewska Totmesa I, ze związku z którym urodziła córki Neferubiti i Hatszepsut, późniejszą regentkę Totmesa III oraz władczynię - faraona Hatszepsut. Po śmierci księcia Amenemhata, następcy tronu i późniejszej, bezpotomnej śmierci Amenhotepa I, tron objął Totmes I, pochodzący prawdopodobnie z bocznej linii dynastii, pojmując za żonę właśnie Ahmes, czym zapewnił ciągłość dynastii oraz uprawomocnił swą władzę. O tym, że Ahmes była córką królowej Ahmes-Nefertari może świadczyć scena ze steli z Buhen, znajdującej się obecnie w Muzeum Egipskim w Berlinie, na której Ahmes-Nefertari przedstawiona jest w towarzystwie Totmesa I i właśnie Ahmes. Niewiątpliwie świadczy to o znaczącej roli jaką odegrała królowa-matka w przekazaniu władzy Totmesowi. Drugorzędną żoną Totmesa I została Mutnofret, matka Totmesa II, późniejszego faraona i męża Hatszepsut.

Bibliografia

Grimal N. – Dzieje starożytnego Egiptu, PIW, Warszawa 2004, ISBN 83-06-02917-8.

Kwiatkowski B. – Poczet faraonów, Iskry, Warszawa 2002, ISBN 83-207-1677-2.

Schneider Th. – Leksykon faraonów,PWN, Kraków Warszawa 2001, ISBN 83-01-13479-8.

Amenhotep I – faraon, władca starożytnego Egiptu XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa, trzeci syn Ahmose i królowej Ahmes-Nefertari, drugi władca XVIII dynastii.

Hatszepsut – faraon, władczyni starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Panowała prawdopodobnie w latach 1503 p.n.e. do 1482 p.n.e., lub 1479 p.n.e. do 1458 p.n.e., lub 1472 p.n.e. do 1450 p.n.e.