Towarzystwo Uniwersytetów Robotniczych

Znak Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego

Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego (TUR) - socjalistyczna organizacja oświatowo-kulturalna, działająca od 1923 do 1948 roku.

TUR powstało na mocy uchwały Rady Naczelnej PPS z dnia 21 grudnia 1922 r. z inicjatywy Ignacego Daszyńskiego. Pierwsze zebranie organizacyjne Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego odbyło się 21 stycznia 1923 roku pod przewodnictwem senatora Bolesława Limanowskiego i posła Ignacego Daszyńskiego. Wybrano Zarząd Główny w składzie: Ignacy Daszyński (przewodniczący), senator Stefan Kopciński (wiceprzewodniczący, sekretarz generalny), Tadeusz Hołówko (sekretarz), poseł Zygmunt Piotrowski (skarbnik), członkowie: Tadeusz Szpotański, Iza Zielińska, Andrzej Strug, Ksawery Prauss, Stanisław Posner, Kazimierz Czapiński, Tadeusz Reger, Zygmunt Klemensiewicz, Robert Froehlich, Maria Kelles-Krauzowa, Józef Dziuba.

Iza Zielińska, de domo Gąsowska (ur. 27 lutego 1863 roku w Grodnie, zm. 15 grudnia 1934 roku w Warszawie) – uczestniczka ruchu anarchistycznego i socjalistycznego, publicystka, działaczka oświatowa i społeczna.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Organizacja zajmowała się samokształceniem, organizacją akcji odczytowych, działalnością wydawniczą, animowała ruch artystyczny wśród robotników. Organizowała także uniwersytety powszechne.

Najwyższą władzą był Zjazd (do 1939 r. odbyło się osiem zjazdów), który wybierał Zarząd Główny, Komisję Rewizyjną i Sąd TUR. Podstawową jednostką był Oddział TUR kierowany przez Zarząd. Oddziały mogły tworzyć Okręgi TUR. W Zarządzie Głównym TUR istniał Sekretariat Generalny oraz komisje problemowe i sekcje. Organizacjami autonomicznymi w ramach TUR były Czerwone Harcerstwo Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego oraz Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego

Wiedza i Życie – jeden z najstarszych polskich miesięczników popularnonaukowych, wydawany od 1926 roku (z wyjątkiem II wojny światowej (1939-1945) i stanu wojennego (1981-1983)). W latach 1945-1948 wydawany był przez Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego. Po 1989 roku odnowiony przez wydawnictwo Prószyński i S-ka, od czerwca 2002 roku wydawany przez spółkę Agora. W grudniu 2004 tytuł został odkupiony przez wydawnictwo Prószyński Media.

Towarzystwo Wiedzy Powszechnej (TWP) - stowarzyszenie rozwijające działalność oświatową i kulturalną wśród dorosłych, dzieci i młodzieży, oraz kształcące umiejętności praktycznych wśród dorosłych, głównie poprzez uniwersytety powszechne, odczyty, wystawy i kluby. Powstało w roku 1950 w Warszawie w miejsce rozwiązanego wówczas Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego i Ludowego oraz Instytutu Kulturalno-Oświatowego Spółdzielni "Czytelnik".

Przewodniczący Zarządu Głównego: Ignacy Daszyński (1923 - 1936), Kazimierz Czapiński (1936 - 1939). 15 sierpnia 1938 r. TUR liczył 209 oddziałów, zrzeszając ok. 10 tys. członków. TUR funkcjonował również na terenie Francji gdzie posiadał ok. 100 kół i 2,5 tys. członków.

Uniwersytet powszechny - instytucja szerzenia oświaty, dostępna dla wszystkich bez względu na wiek i wykształcenie. Ich głównym celem była popularyzacja wiedzy oraz rozwijanie aktywności kulturalnej wśród szerokich kręgów społeczeństwa.

Włodzimierz Sokorski, ps. Andrzej Sokora (ur. 2 lipca 1908 w Aleksandrowsku zm. 2 maja 1999 w Warszawie) – polski wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, pisarz, dziennikarz i publicysta, działacz partyjny i państwowy, minister kultury i sztuki (1952–1956), przewodniczący Komitetu ds. Radia i Telewizji (1956–1972), zastępca członka Komitetu Centralnego PZPR, poseł do Krajowej Rady Narodowej (1945–1947) i poseł na Sejm Ustawodawczy, poseł na Sejm PRL I, IV V i VI kadencji, prezes Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (1980–1983).

Odbudowane w 1944 r. przez "lubelską"" PPS. W latach tych (1945-1948/49) przewodniczącym TUR był Włodzimierz Sokorski, zaś sekretarzem generalnym Kazimierz Wojciechowski. TUR w roku 1948 r. liczyło 197 oddziałów, w tym wojewódzkie i powiatowe. Prowadziło 2 teatry zawodowe, Wyższą Szkołę Nauk Społecznych w Krakowie, 281 placówek oświatowych, w tym 18 szkół pracy społecznej i 68 uniwersytetów powszechnych; kursy korespondencyjne, rozbudowane poradnictwo samokształceniowe, sieć ruchomych bibliotek. W latach 1945 - 1948 TUR wydawało miesięcznik "Wiedza i Życie".

Kazimierz Czapiński (ur. 18 listopada 1882 w Mińsku, zm. w lipcu 1942 w KL Auschwitz) – jeden z czołowych działaczy PPS z okresu przedwojennego, uważany za największego erudytę na lewicy, publicysta, poseł na Sejm II RP.

Zygmunt Kazimierz Piotrowski (ur. 6 lutego 1891 w Tuchowie, zm. 1940) – polski działacz polityczny i społeczny, poseł na Sejm II RP I, II i III kadencji.

10 grudnia 1948 r. TUR połączone zostało z Towarzystwem Uniwersytetów Ludowych (TUL) tworząc Towarzystwo Uniwersytetów Robotniczych i Ludowych.

W 1950 roku TURiL rozwiązano, a w miejsce jego powołano Towarzystwo Wiedzy Powszechnej. TUR działał też do lat piećdziesiątych na emigracji w ramach emigracyjnej PPS. W 1956 r. organizowano próby reaktywowania Towarzystwa w Polsce.

W 2001 r. TUR został reaktywowany z siedzibą w Poznaniu. Prezesem Zarządu Głównego jest Jan Turski. Aktywnie działa jedynie (zarejestrowany odrębnie) Zarząd Wojewódzki im. Lidii i Adama Ciołkoszów w Krakowie (przewodniczący dr Andrzej Gajzler), który prowadzi Policealną Szkołę Zawodową TUR im. A. i L. Ciołkoszów w Krakowie oraz Ośrodek Kształcenia Ustawicznego TUR.

Ksawery Franciszek Prauss (ur. w listopadzie 1874 w Świniarach koło Kielc, zm. 14 grudnia 1925 w Arco) – polski polityk, związany z PPS, minister w okresie 1918–1919, senator II RP I kadencji.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Przypisy

[ http://www.twp.pl/historia14.html%7C Informacja ze strony Towarzystwa Wiedzy Powszechnej]
ze strony Krajowego rejestru Sądowego
Informacja ze strony Krajowego rejestru Sądowego
Strona szkoły policealne TUR

Zobacz też

Czerwone Harcerstwo Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego

Organizacja Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego