Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk

Ten artykuł dotyczy towarzystwa naukowego w Warszawie. Zapoznaj się również z: Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

Kamienica uznana za pierwszą siedzibę Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, funkcjonującą w latach 1807–23 przy ul. Kanonia 8, (stan sprzed 1914]). Budynek ten mieścił potem m.in. mieszkania księży katedry warszawskiej, a obecnie jest własnością teatru Ateneum. Na elewacji budynku znajduje się dziś jedynie zabytkowa tablica informacyjna, że w przeszłości był miejscem zebrań uczonych

Pałac Staszica, siedziba Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk w latach 1824-1830

Towarzystwo Przyjaciół Nauk (TPN), Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk (TWPN) lub Królewskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (KTPN) - towarzystwo naukowe zrzeszające badaczy różnych specjalności i zbierające się w latach 1800–1830, w Warszawie.

Adam Bernard Mickiewicz , zm. , a nawet za jednego z największych na skalę . Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek , zarówno w ojczyźnie jak i w Europie zachodniej porównywany do . W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Stowarzyszenie to, utworzone w Warszawie, skupiało uczonych, literatów, osobistości oficjalne oraz tzw. przyjaciół nauk. Towarzystwo było pierwszą stale zbierającą się polską akademią naukową i przyczyniło się do powstania trzeciego uniwersytetu na ziemiach polskich.

Dysponowało utylitarnym programem działalności. Organizowało zebrania dla swoich członków i wydawało w formie rocznika pierwsze polskie czasopismo naukowe, w którym zamieszczane były wyniki własnych prac badawczych. Poza działalnością naukową zajmowało się m.in. gromadzeniem zbiorów muzealnych, organizowaniem rocznic i popularyzacją wiedzy. Prace Towarzystwa były drukowane w Rocznikach Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk (tomy I-XXI za lata 1802-30) i w Pamiętniku Warszawskim.

Utylitaryzm (łacińskie utilis - użyteczny) – postawa zwana też filozofią zdrowego rozsądku, kierunek etyki zapoczątkowany w XVIII wieku, wg którego najwyższym dobrem jest pożytek jednostki lub społeczeństwa, a celem wszelkiego działania powinno być „największe szczęście największej liczby ludzi".

Jan Chrzciciel Albertrandi, także Albetrandy (ur. 7 grudnia 1731 w Warszawie, zm. 10 sierpnia 1808) – polski biskup rzymskokatolicki, jezuita, biskup pomocniczy poznański w latach 1796–1798, biskup pomocniczy warszawski w latach 1798–1808.

Głównym inicjatorem powstania związku uczonych był późniejszy prezes - Stanisław Staszic.

Prezesami Towarzystwa Przyjaciół Nauk byli kolejno: Jan Chrzciciel Albertrandy, od 1808 Stanisław Staszic, od 1826 Julian Ursyn Niemcewicz, a ważniejszymi działaczami Samuel Linde, Onufry Kopczyński, Jerzy Samuel Bandtkie i Stanisław Kostka Potocki. Członkiem korespondencyjnym był np. Gottfryd Ernest Groddeck - profesor literatury greckiej i rzymskiej na Uniwersytecie Wileńskim, nauczyciel m.in. Mickiewicza, Zana, Czeczota i Lelewela. Towarzystwo zostało rozwiązane przez władze rosyjskie w ramach represji po powstaniu listopadowym. W roku 1905 tradycje pierwszej polskiej akademii przejęło, utworzone wówczas a istniejące do dziś, Towarzystwo Naukowe Warszawskie.

Pamiętnik Warszawski (1815-1823), to miesięcznik naukowo-literacki ukazujący się w Warszawie. Pismo zajmowało się nauką, literaturą, historią, było redagowane przez Feliksa Bentkowskiego (1781-1852). Na łamach pisma w roku 1818 ogłosił rozprawę „O klasyczności i romantyczności” Kazimierz Brodziński (1791-1835). Po roku 1822 pismo było redagowane przez Kazimierza Brodzińskiego, Fryderyka Skarbka (1792-1866) i J.K. Skrodzkiego. Miesięcznik ten był blisko związany z Towarzystwem Przyjaciół Nauk.

Towarzystwo Naukowe Warszawskie (TNW), polskie towarzystwo naukowe z siedzibą w Warszawie, o strukturze akademickiej z dwustopniowym członkostwem na podstawie wyboru.

Za pierwszą siedzibę Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk uznaje się kamienicę przy ul. Kanonia nr 8 (nr hip. 85, 86, 87), podarowaną na cele Towarzystwa przez Stanisława Staszica. Od 1823 roku spotkania uczonych odbywały się w, wybudowanym do tego celu wg projektu Antonio Corazziego, pałacu Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk.

Hipoteka – ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości oraz na wybranych prawach (własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, wierzytelność zabezpieczona hipotecznie), służące zabezpieczeniu oznaczonej wierzytelności, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości, z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi każdoczesnego właściciela nieruchomości.

Julian Ursyn Niemcewicz herbu Rawicz (ur. 16 lutego 1757 w Klejnikach na Podlasiu, zm. 21 maja 1841 w Paryżu) – polski dramaturg, powieściopisarz, poeta, pamiętnikarz, wolnomularz.

Spotkanie założycielskie Towarzystwa odbyło się podobno w nieistniejącym już dziś budynku przyległym do Pałacu Mostowskich(opinia wygłoszona na sesji naukowej poświęconej działalności naukowej Stanisława Staszica). Mogło się być może odbyć w samym pałacu, który po 1816 roku był jednym z dwu miejsc pracy Staszica w Warszawie, ale wiadomo także, że pierwsze spotkania odbywały się w budynkach należących wówczas do warszawskich Pijarów.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Ulica Kanonia w Warszawie – trójboczny placyk położony na tyłach katedry św. Jana w Warszawie, u zbiegu ulic Dziekanii, Jezuickiej i uliczki wiodącej z dziedzińca kuchennego Zamku Królewskiego.

Przypisy

Kanonia 8 (pol.). W: Zapiecek [on-line]. [dostęp 2010-02-14].
Marian Lalewicz: "Pałac Staszica" w Warszawie Zarys historyi budowy, przebudowy i odbudowy. W: Towarzystwo Naukowe Warszawskie. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 1932, s. 92. ss.34-35

Linki zewnętrzne

Kolekcja cyfrowa pt.; „Księgozbiór Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk” Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie