Żmigród (niem.: Trachenberg) to miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzeką Barycz i Sąsiecznica. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego. Miasto należy do Związku Miast Polskich.
Heraldyka – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmuje się badaniem rozwoju i znaczenia oraz zasadami kształtowania się herbów. Wywodzi się od słowa herold - oznaczającego urzędnika dworskiego, wywołującego nazwiska rycerzy biorących udział w turniejach. W innych językach europejskich nazywana jest podobnie (ang. heraldry, franc. heraldique , niem. Heraldik) lub słowami pochodzącymi od nazwy herb (niem. Wappenkunde).
Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.
Herb szlachecki - charakterystyczny znak rodowy ustalony według określonych reguł heraldycznych. W założeniu jest znakiem niepowtarzalnym, jednak może się nim posługiwać - w heraldyce polskiej - wiele rodów tzw. herbownych, tworzących w konsekwencji charakterystyczny dla polskiej heraldyki ród herbowy, grupujący rodziny czasem ze sobą wcale niespokrewnione. Wynika to m.in. z historii kształtowania się w Polsce stanu szlacheckiego, zachowującego tradycję przynależności do dawnych wielkich rodów lub klanów, także z praktyki przyjmowania jednego herbu przez rodziny niespokrewnione, ale służące w jednej chorągwi, a także w pewnym stopniu z prawnej możliwości tzw. adopcji herbowej osoby nobilitowanej przez jej szlacheckiego patrona należącego do genealogicznej linii danego rodu herbowego. Tylko polskim zwyczajem jest fakt, że różne rodziny szlacheckie mogą pieczętować się takim samym herbem. Rodziny te nawet nie są lub nie muszą być ze sobą skoligacone. Gdzie indziej herb jest własnością tylko jednej rodziny i tylko dla niej jest jej godłem, pieczęcią i znakiem. Dlatego zmiana koloru tła lub inności tego samego wizerunku powoduje powstanie innego herbu, jednak w Polsce jest to tylko inna odmiana herbu już istniejącego. Wywodzi się to z polskiego średniowiecznego systemu prowadzenia wojen i bitew, zwanego systemem chorągwi. Tym samym rycerze jednej chorągwi zwykle używali jej godła i nosili takie same herby. Stąd wiele rodzin szlacheckich w Polsce ma podobne lub identyczne herby. Często towarzyszyła temu formalna odmiana herbu. Praktyka ta została z czasem zakazana. W innych krajach europejskich dany herb przysługuje tylko jednej rodzinie. Choć znane są też sytuacje, gdy grupa rodzin noszących różne nazwiska odmiejscowe od różnych włości, ale wspólnego pochodzenia, nosi herby identyczne lub podobne, jak w Polsce. W średniowieczu wymagane było nawet wyróżnianie herbów poszczególnych członków rodziny, przez dodawanie specjalnych oznaczeń, bordiur itp. Ten zwyczaj przetrwał w heraldyce brytyjskiej. Charakterystycznym przykładem jest tu herb Księcia Walii, różniący się od herbu królewskiego nałożonym na tarczę kołnierzem turniejowym. W Polsce takie odróżnianie herbów osobistych było stosowane u zarania naszej heraldyki, przyczyniając się m.in. do powstawania odmian herbowych.
Trach – herb szlachecki.
//
Herbu tego tarcza na dwie części przedzielona wzdłuż być powinna, po prawej stronie jest Smok w górę podniesiony, z skrzydłami i nogami rozszerzonymi, jakby coś chciał złapać, bez korony, z uszami długimi, ogon u niego trochę zakrzywiony, jakby stał na nim; po lewej stronie trzy Wręby, ale trochę na ukos idące, na hełmie trzy pióra strusie.
Historia
Oprócz Polski, herb Trach występuje również w herbarzach pochodzenia niemieckiego i francuskiego. W Polsce, początkowo Trach był nierozerwalnie związany z rodem śląskim o tym samym nazwisku - wskazuje to na jego zachodnie pochodzenie; według zachodnich reguł heraldycznych większość herbów należała tylko do jednej rodziny (nie tworzono rodów heraldycznych, jak to miało miejsce w Polsce, gdzie do jednego herbu należą dziesiątki rodzin o niewielkim lub żadnym stopniu spokrewnienia). Potomkowie Ottona Tracha, osiedlając się w różnych miejscowościach przyjęli nazwiska pochodzące od ich nazw - i tak na przykład: Bukowiecki z Bukowca, Proski z Prochów itd.
Najwcześniejsze wzmianki o herbie: 1494
Odmiany herbu
Bartosz Paprocki w Sztambuchu Śląskim podaje, że ...Powinien być Smok złoty w koronie na głowie, w polu błękitnym, a po drugiej stronie trzy pola, na hełmie pół Smoka takiego jak na tarczy . Z kolei francuskie herbarze podają, że godło na tarczy herbu Trach to D'argent, à un dragon ailé de sable, a więc "w polu srebrnym, czarny (de sable) skrzydlaty (ailé) smok". Ostateczny wygląd klejnotu osadzonego w hełmie na tarczy również jest niejasny. Sam Paprocki podaje, że jedni kładą "pół smoka, takiego jak na tarczy", inni zaś trzy pióra strusie. Francuski blazon umieszcza w nim po prostu smoka (le dragon).
Ciekawostki
Jeżeli wierzyć zapiskom K. Niesieckiego, miasto "Frachtenbergę" (Trachenberg, ob. Trach; od swego herbu i nazwiska wywiódł nazwę miasta.
Albingiewicz, Boszczewski, Boszczowski, Bukowiecki
Przypisy
↑ T, Gajl, Herbarz Polski
↑ Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845
↑ Pióra w klejnocie są wynalazkiem typowo polskim; biorąc pod uwagę datę powstania dzieła Paprockiego można uznać, iż wygląd herbu ewoluował także w Polsce.
Trachów osiadłych w Bukowcu w Wielkopolsce bądź którejś z linii Gnińskich pozostałych w Bukowieccy używali przydomka Teschner).
↑ Rodzina Żak pieczętuje się herbem Trach przedstawiającym nie smoka, lecz koguta. Za K. Niesieckim (Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845) "Żak herbu Trach, ale inne od naszego Tracha zwyczajnego, przecież to nazwisko nosi na sobie, to jest powinien być Orzeł biały, z kurzą głową w polu czerwonem."
Bibliografia
Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845
Zobacz też
NOWE PUBLIKACJE
