Traktat adrianopolski - 1829 - Polski Serwis Naukowy

Traktat adrianopolski z 1829 roku – traktat kończący wojnę rosyjsko-turecką z lat 1828-1829. Podpisany w Adrianopolu (obecnie Edirne) 14 września 1829 przez rosyjskiego hrabiego Aleksieja Fiodorowicza Orłowa i Abdula Kadyr-beya ze strony tureckiej.

Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија) – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie państwa Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie.

Wysoka Porta, Porta Ottomańska (tur. Bab-ı Ali ) – dwór, rząd, również państwo tureckie za panowania sułtanów, szczególnie w kontekście dyplomatycznym. Nazwa od wielkiej bramy do dzielnicy urzędowej w Stambule, budynku, w którym mieściła się siedziba wielkiego wezyra. Od tej nazwy pochodzi także nazwa elitarnej straży sułtana - Jeźdźców Wysokiej Porty.

Postanowienia pokoju

Przegrana Turcja uznała zabór Kaukazu (1801-1828) przez Rosję.

Aneksja do Imperium Romanowów tureckiego wschodniego wybrzeża Morza Czarnego (wąski pas ziemi od Anapy po zbocza Abchazji oraz zdobyta w trakcie wojny twierdza Poti). Rosja otrzymała także terytorium delty Dunaju wraz z wyspami utworzonymi przez jej ramiona – zobowiązała się nie budować tam żadnych umocnień. W odniesieniu do strefy na południe od delty do tego samego zobowiązała się Turcja. Rosyjskie okręty wojenne mogły wpływać do delty i w górę rzeki aż do ujścia Prutu.

Wysoka Porta uznała niezawisłość Grecji i przyznała jej szeroką autonomię. Łącznie z postanowieniami pokoju ustalono granicę grecko-turecką.

Turcja potwierdziła autonomię Mołdawii i Wołoszczyzny. Zobowiązała się także do zlikwidowania wszystkich umocnień na lewym brzegu Dunaju. Ustalono, że w Księstwach Naddunajskich nie będą mogli mieszkać muzułmanie. Hospodarowie Mołdawii i Wołoszczyzny mieli być wybierani dożywotnio spośród miejscowych bojarów. Rosja miała stać się gwarantką samodzielnego rozwoju tych księstw (w latach 1828-1834 pozostawały one pod rosyjską okupacją i zarządem do czasu zapłacenia przez Turcję kontrybucji). W praktyce doprowadziło to do likwidacji tureckiego zwierzchnictwa nad tymi krajami.

Serbia uzyskała gwarancję autonomii wewnętrznej i poszerzenie swojego terytorium.

Cieśniny Bosfor i Dardanele udostępniono dla swobodnej żeglugi wszystkim państwom zaprzyjaźnionym z Turcją. Poddani rosyjscy uzyskiwali całkowitą wolność handlu na obszarze imperium tureckiego.

Skutki

Pokój umocnił pozycję Rosji, ale osłabił Święte Przymierze – unicestwił równowagę sił między Austrią i Rosją na Bałkanach, co nie pozostało bez wpływu na lojalność wobec siebie państw sojuszu. Nadwyrężenie sił Turcji przełożyło się na wzrost potęgi Egiptu Muhammada Alego. Wywalczona została ostatecznie niepodległość Grecji (ogłoszona w 1830 w protokole londyńskim), a Serbia i Księstwa Naddunajskie uzyskały lepsze warunki rozwojowe. Turcję zmuszono do respektowania postanowień pokoju bukareszteńskiego (1812), konwencji akermańskiej (1826) i traktatu londyńskiego (1827), dotyczących statusu tureckich regionów autonomicznych.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Bibliografia

Ludwik Bazylow: Historia Rosji, Tom 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 212-213. ISBN 83-01-03731-8.

Ludwik Bazylow: Dzieje Rosji, 1801-1917. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1977.