Dokument Traktatu Brzeskiego z 1918

Gen. Max Hoffmann, Ottokar Czernin, Talaat Pasza i Richard von Kühlmann podczas rokowań pokojowych w Brześciu.

Przyjazd Lwa Trockiego na czele sowieckiej delegacji pokojowej - dworzec kolejowy w Brześciu

Podpisanie traktatu. Po stronie państw centralnych podpisuje książę Leopold Bawarski, dalej gen. Max Hoffmann, po stronie sowieckiej od prawej na pierwszym planie Lew Kamieniew i Adolf Joffe (przewodniczący delegacji), stoi Lew Karachan (sekretarz delegacji).

Linia frontu w grudniu 1917 i obszar okupowany przez państwa centralne po traktacie brzeskim

Traktat brzeski – traktat pokojowy podpisany w Brześciu 3 marca 1918, między Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami oraz ich sojusznikami: Królestwem Bułgarii i Imperium Osmańskim (Trójprzymierze), a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką (RFSRR).

Historia

Jednym ze sztandarowych postulatów bolszewików, przed rewolucją październikową, było podpisanie pokoju i wycofanie się Rosji z I wojny światowej. Rosja Sowiecka dążyła do zakończenia wojny, aby móc przeznaczyć swe siły na nasilającą się wojnę domową w Rosji. Niemcy toczyły wojnę na dwóch frontach i dążyły do zamknięcia frontu wschodniego, a następnie skierowania całego wysiłku zbrojnego na front zachodni.

 Osobny artykuł: Front Zachodni (rosyjski).

21 listopada 1917 rząd Rosji Sowieckiej wystosował do ambasadorów i posłów, państw biorących udział w wojnie, notę wzywającą do wszczęcia rokowań pokojowych, ale jedynie Niemcy na notę odpowiedziały pozytywnie. 3 grudnia rozpoczęto pertraktacje, zakończone podpisaniem 5 grudnia umowy Rosji Sowieckiej z Niemcami. 15 grudnia zawarto rozejm, a od 22 grudnia rozpoczęto rokowania pokojowe.

W związku z ciężką sytuacją w kraju rząd Rosji zgodził się przyjąć niemieckie warunki przewidujące, że Rosja odda część terytorium i zapłaci kontrybucję, chcąc zyskać czas na umocnienie nowej władzy sowieckiej. Przewodniczący sowieckiej delegacji, Lew Trocki, zerwał jednak rokowania i Niemcy 18 lutego 1918 rozpoczęli działania wojenne, zajmując część Ukrainy i zagrażając Piotrogrodowi. Po burzliwych obradach Komitetu Centralnego RKP(b) zwyciężyło stanowisko Lenina o konieczności zawarcia pokoju na wszelkich warunkach. Jednocześnie KC RKP(b) podjął tajną uchwałę, upoważniającą do zerwania dowolnego porozumienia międzynarodowego przez władze Rosji Sowieckiej w interesie rewolucji proletariackiej. Delegacja sowiecka powróciła w konsekwencji do stołu obrad 1 marca, co zakończyło się przyjęciem pokoju na warunkach niemieckich 3 marca.

Traktat stanowił wycofanie się Rosji z wojny i zerwanie sojuszu z Ententą. Władze Rosji sowieckiej zgodziły się ponadto na okupację przez armię niemiecką terenów na wschód od ustalonej traktatem linii granicznej. Oznaczało to utratę przez Rosję terenów Królestwa Kongresowego, oraz obszarów dzisiejszej Litwy, Łotwy, Estonii i Białorusi, Finlandii i Wysp Alandzkich, a na Zakaukaziu — Karsu, Ardahanu i Batumi (tur. Batum). Rosja została zobowiązana do zdemobilizowania całej armii (również Armii Czerwonej). Traktat miał ogromne znaczenie dla Niemiec, bo pozwolił przerzucić na zachód 44 dywizje niemieckie.

Zachodnia granica Rosji ustalona traktatem rozpoczynała się nad Zatoką Ryską w miejscowości Jespar. W miejscowości Ogre dochodziła do Dźwiny i podążała w górę jej biegu przez Dyneburg. W Drui kierowała się na południowy zachód przez Widze, Święciany (pozostałe po stronie zachodniej), Michaliszki, Słobódkę, Oszmianę i Zelwę do granicy proklamowanej Ukraińskiej Republiki Ludowej, która była odrębnym podmiotem traktatu.

W negocjacjach pokojowych obecna była także delegacja proklamowanej 25 stycznia 1918 Ukraińskiej Republiki Ludowej, z którą podpisano również w Brześciu osobny traktat.

Delegacja Królestwa Polskiego nie została dopuszczona do rozmów przez Państwa Centralne. Było to bezpośrednim powodem dymisji rządu Jana Kucharzewskiego, który zabiegał osobiście o udział w rokowaniach pokojowych.

Traktatem brzeskim Rosja zakończyła swój udział w I wojnie światowej. Konsekwencją traktatu brzeskiego była współpraca rządu bolszewików z cesarskimi Niemcami do końca I wojny światowej, co z kolei spowodowało wykluczenie delegacji rosyjskiej z obrad paryskiej konferencji pokojowej w 1919.

Po upadku Cesarstwa Niemieckiego i Austro-Węgier, 13 listopada 1918 Rosja jednostronnie anulowała traktat, twierdząc, że został narzucony jej siłą. Pokój brzeski nie zawierał bezpośrednich uzgodnień w sprawie Polski, poprzez zrzeczenie się Rosji ziem na zachód od nowej linii granicznej (w tym Królestwa Polskiego) był natomiast pośrednim uznaniem Aktu 5 listopada z 1916.

Linki zewnętrzne

Przypisy

  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Traktat brzeski