Traktat graniczny z 1359 roku - Polski Serwis Naukowy

Traktat graniczny z 11 listopada 1359 pomiędzy ziemią lubelską, a księstwem chełmskim - jeden z nielicznych dokumentów opisujących przebieg średniowiecznej granicy polsko-litewskiej odzwierciedlającej w znacznym stopniu dawną granicę polsko-ruską. Został podpisany w dniu Św.Marcina (11 listopada) 1359 roku w nieoznaczonym miejscu pomiędzy Polską reprezentowaną przez Grota z Chrobrzan herbu Rawa - starostę lubelskiego (występującego w imieniu króla Kazimierza Wielkiego) a Litwą reprezentowaną przez Andrzeja Szerkalicza z Krupego - wojewodę i starostę ziemi chełmskiej (występującego w imieniu Jerzego Narymuntowicza księcia bełskiego, chełmskiego i pińskiego). Traktat zawarto 'w przytomności rady starców - mężów zacnych' (w oryg.'antiquos viros'), po sześciu dla każdej ze stron.

Ziemia chełmska (Chełmszczyzna) stanowiła eksklawę, czyli oddzielną część województwa ruskiego, będąc zupełnie od niego odciętą przez województwo bełskie. Graniczyła na północy z województwem brzeskolitewskim, a część tej granicy na lewym brzegu Bugu stanowiła rzeczka Włodawka. Na wschód, przechodząc daleko za prawy brzeg Bugu, graniczyła z Wołyniem. W części zabużańskiej leżał Opalin, Luboml, i najdalej, bo na samym krańcu północo-wschodnim ziemi, położone Ratno i Datyń. Na południu ziemia chełmska graniczyła z województwem bełskim, posiadając na jego terenie własną enklawę – Hrubieszów, a na zachodzie z województwem lubelskim. Bug przecinał ziemię chełmską na dwie nierówne części, a Wieprz brał początek na południowym jej krańcu przy granicy województwa bełskiego. W mniejszej części, zabużańskiej, miała swoje źródła rzeka Prypeć i znajdowało się kilka sporych jezior – Tur, Pulmo, Świtaskie (czyli Świtiach), Łuna, Biała. System prawny w oparciu o prawo magdeburskie.

Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – król Polski w latach 1333-1370, ostatni władca z dynastii Piastów na polskim tronie.

Lewą (polską, lubelską) stronę reprezentują;

Jakub Marzina, Wacław - kmieć z Oleśnik, Swarton Capusta z Suchodołów, Morisz oraz Mikołaj z Krzczonowa i Wojsław Żółkowski z Częstoborowic.

Prawą (ruską, chełmską) stronę reprezentują;

Cucz z Obornow, Iwan Squala i jego ojciec Chodor Sqweczicz ze Stężycy, Andriej z Gorzkowa, Stebli z Płonki oraz Olexa Pelczicz z Chłaniowa.

Granicę przeprowadzono pomiędzy parami wsi: Oleśniki i Dobryniów, Suchodoły i Stężyca, Częstoborowice i Gorzków, Pilaszkowice i Żółkiewka.

Lubelszczyzna (właściwie ziemia lubelska) – kraina historyczna w północno-wschodniej Małopolsce, na prawym brzegu Wisły, między Wieprzem i Tyśmienicą na północy oraz Sanem i Tanwią na południu. Głównym miastem krainy jest Lublin.

Rawicz (Rawa, Ursyn, Ursowic, Panna na niedźwiedziu, Miedźwiada, Miedźwioda, Niedźwiada, Niedźwiadek,Niedźwieda, Niedźwioda, Rawic, Rawita) – polski herb szlachecki, używany również przez szlachtę litewską, ukraińską i rosyjską. Według pierwszej wersji, początkowo przysługiwał jakoby polskim potomkom czeskich Wrszowców, druga (wg Kaspra Niesieckiego "lepsza") wersja podaje, że bardziej prawdopodobne jest polskie (jeszcze z czasów pogańskich) pochodzenie rodów posługujących się herbem Rawicz.

Wraz z zachowanymi dokumentami traktatów polsko-litewskich (traktat rozejmu z roku 1352 oraz traktat pokojowy z 1366 roku) stanowi on ważne źródło pisane obrazujące dzieje tego regionu. To ustalenie linii granicznej weszło na trwałe do historii, gdyż 300 lat później ta sama prawie linia rozgranicza województwo lubelskie od ruskiego (por. mapy z Atlasu Jabłonowskiego), a szerzej i trwalej biorąc - Lubelszczyznę od Chełmszczyzny i Zamojszczyzny.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Zamojszczyzna – region w południowo-wschodniej Polsce, w okolicach Zamościa, obejmujący obecne powiaty: zamojski, tomaszowski, biłgorajski, hrubieszowski i krasnostawski oraz część powiatu janowskiego i chełmskiego.

Bibliografia

Źródła drukowane

"Zbiór dokumentów małopolskich", Cz. 1-8 : wyd. Stanisław Kuraś, Wrocław 1962-1975 / Cz.4: Dokumenty z lat 1211-1400., str.113-115; Nr 961:Traktat chełmsko-lubelski z 1359 r.

Opracowania

Jabłonowski A., Atlas historyczny RP. Epoka przełomu z w.XVI/XVII. Dział II - Ziemie Ruskie, Warszawa - Wiedeń 1899-1904

Paszkiewicz H. – "Polityka ruska Kazimierza Wielkiego",str.201-2, Kraków 1925 (reprint 2002), ISBN 83-88385-05-4