Traktat międzyamerykański o pomocy wzajemnej

Traktat międzyamerykański o pomocy wzajemnej zwany także Paktem Rio lub TIAR. Akt końcowy konferencji państw amerykańskich odbywającej się w dniach 15 sierpania – 2 września 1947 r. w Petropolis. Podpisany 2 września 1947 r. w Rio de Janeiro przez wysłanników 21 państw. Wszedł w życie 3 grudnia 1948 r. Pierwszy, podstawowy filar systemu międzyamerykańskiego.

Organizacja Państw Amerykańskich (OPA, ang. Organization of American States) - utworzona w 1948 r. na IX Między Amerykańskiej Konferencji w Bogocie jako kontynuacja Unii Panamerykańskiej utworzonej w 1910 r. Członkami OPA są wszystkie państwa Ameryki Łacińskiej (od 1962 r. bez Kuby) oraz USA i Kanada, łącznie 35 państw. Jest, obok Paktu Rio i Paktu bogotańskiego, jednym z trzech filarów systemu międzyamerykańskiego.

System międzyamerykański to historycznie ukształtowane zasady stosunków między państwami amerykańskimi, ze szczególną rolą struktury instytucjonalnej utworzonej wokół OPA oraz płaszczyznę dialogu i współdziałania państw w rozwiązywaniu głównych problemów zachodniej półkuli. Jego trzema podstawowymi filarami są:

Zawartość traktatu

Podstawowe cechy traktatu

każdy atak zbrojny ze strony któregokolwiek państwa przeciwko jakiemukolwiek państwu amerykańskiemu uznawany jest za atak wymierzony we wszystkie państwa amerykańskie

każda ze stron zobowiązuje się do pomocy zaatakowanemu (powołuje się tutaj na art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych)

terytorium, na którym miał obowiązywać przekraczało zasięg granic państw członkowskich

nie powołuje sił zbrojnych ani jakiejś instytucjonalnej organizacji

Typy zagrożeń uwzględnione w traktacie

atak zbrojny

agresja nie będąca aktem zbrojnym

konflikt pozakontynentalny lub powstały na kontynecnie

każde zagrożenie pokoju w Ameryce

Typy sankcji uwzględnione w traktacie

odwołanie szefów misji dyplomatycznych

zerwanie stosunków dyplomatycznych lub konsularnych z agresorem

zaprzestanie stosunków gospodarczych z agresorem

przerwanie komunikacji z agresorem

użycie sił zbrojnych przeciwko agresorowi

Znaczenie

Do lat 60. traktat odegrał dużą rolę w rozwiązywaniu konfliktów na zachodniej półkuli, jednak po interwencji USA w Dominikanie pojawiły się głosy, że trzeba go zmodyfkować. W 1973 r. Zgromadzenia Ogólne OPA powołało specjalną komisję, której zdaniem było przygotowanie zmian w tekście paktu Rio. Po 2 latach, w lipcu 1975 r. na konferencji w San José przyjęto Protokół Reform. Został on przekazany do ratyfikacji rządom państw człokowksich, lecz nie uzyskał wymaganej większości 2/3 głosów. Świadczyło to o narastającym wówczas kryzysie systemu międzyamerykańskiego.