Traktat w Dawidyszkach - Polski Serwis Naukowy

Traktat w Dawidyszkach

Traktat w Dawidyszkach (traktat w lasach dawidyskich) (lit. Dovydiškių sutartis) – tajny traktat podpisany 31 maja 1380 roku pomiędzy Jagiełłą, wielkim księciem litewskim i późniejszym królem Polski a Winrychem von Kniprode, wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego. Traktat był skierowany przeciwko stryjowi Jagiełły, Kiejstutowi i w efekcie doprowadził do wybuchu pierwszej litewskiej wojny domowej w latach 1381-1384.

Andrzej Olgierdowic - Andrzej Połocki zwany Garbaty (ur. 1325 - zm. 12 lub 16 sierpnia 1399) książę połocki i pskowski, najstarszy syn wielkiego księcia litewskiego Olgierda.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Traktat został podpisany wkrótce po śmierci wielkiego księcia litewskiego Olgierda w 1377 roku. Olgierd wskazał Jagiełłę jako swego następcę, a nie Kiejstuta, swego brata i współrządcę. Kiejstut i Witold uznali tytuł Jagiełły i utrzymywali z nim przyjacielskie stosunki. Dlatego tajny traktat wywołał alarm i był niespodziewanym wydarzeniem. By ukryć fakt zawarcia traktatu, Krzyżacy zorganizowali pięciodniowe polowanie. Witold również brał udział w polowaniu, co później skomplikowało wyjaśnienie traktatu.

Kiejstut, Kęstutis (ur. ok. 1308/1310, zm. 15 sierpnia 1382) – książę trocki, współrządca (wraz z Olgierdem) Litwy od 1345, wielki książę litewski 1381-1382, syn Giedymina, ojciec Witolda, Zygmunta i Danuty Anny. W 1381 r. popadł w konflikt ze swoim bratankiem, Władysławem Jagiełłą, synem Olgierda, po którym Jagiełło uwięził stryja w Krewie. Niedługo później Kiejstut zmarł, być może zgładzony z rozkazu bratanka. Z małżeństwa z Birutą pozostawił synów Witolda i Zygmunta oraz córkę Ryngałłę.

Krewo (biał. Крэва, Krewa) – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie smorgońskim, do 1945 w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie oszmiańskim, siedziba gminy Krewo.

Warunki traktatu były zawiłe i nie do końca jednoznaczne. Na podstawie warunków porozumienia Jagiełło zgadzał się nie interweniować podczas ataków zakonu przeciwko Kiejstutowi lub jego dzieciom. Jednakże jeśli pomoc Kiejstutowi byłaby konieczna by uniknąć podejrzeń, nie byłoby to pogwałceniem warunków traktatu. Pierwotnym, zasadniczym powodem traktatu było zagwarantowanie neutralności Krzyżaków podczas walki o władzę pomiędzy Jagiełłą a jego przyrodnimi braćmi: Andrzejem Olgierdowicem, księciem Połocka i Pskowa, synem Olgierda z pierwszego małżeństwa z Anną, Dymitrem Starszym Olgierdowicem i Dymitrem Dońskim, Wielkim Księciem Moskiewskim.

Litewska wojna domowa 1381-1384 była pierwszym konfliktem w walce o władzę nad Litwą pomiędzy kuzynami: Jagiełłą, wówczas Wielkim Księciem Litwy i przyszłym Królem Polski, a Witoldem. Konflikt rozpoczął się po tym, jak Jagiełło podpisał z Krzyżakami Traktat w Dawidyszkach, który skierowany był przeciwko jego stryjowi Kiejstutowi, ojcu Witolda. Kiejstut na krótko objął władzę nad Wielkim Księstwem, ale został zdradzony przez zwolenników Jagiełły, przede wszystkim z Wilna. Podczas negocjacji o rozejmie Kiejstut i Witold zostali aresztowani i odtransportowani do zamku w Krewie. Kiejstut zmarł tydzień później w niejasnych okolicznościach, natomiast Witold zdołał zbiec i następnie zawarł sojusz z Krzyżakami. W konsekwencji ich połączone siły najechały ziemie litewskie.

Wielkie Księstwo Litewskie (WKL, lit. Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, białorus. Вялікае Княства Літоўскае/Wialikaje Kniastwa Litoŭskaje, ukr. Велике Князівство Литовське/Wełyke Kniaziwstwo Łytowśke, ros. Великое Княжество Литовское/Wielikoje Kniażestwo Litowskoje, rus. Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных, łac. Magnus Ducatus Lituaniae) – państwo obejmujące ziemie (od morza do morza, od Bałtyku po Morze Czarne) dzisiejszej Litwy, Białorusi, północno-wschodniej Polski i większej części Ukrainy, zachodnich kresów Rosji od XIII w. do 1795.

Na początku 1381 roku Krzyżacy poinformowali Kiejstuta o tajnym pakcie z Jagiełłą. Kiejstut wahał się i spytał o radę swego syna Witolda. Witold odparł, że żaden taki traktat nie został zawarty. W końcu 1381 Kiejstut zdecydował się walczyć z Jagiełłą. Zdobył Wilno i ogłosił się wielkim księciem. Wybuchła wojna domowa, która zakończyła się śmiercią Kiejstuta w Krewie i pogodzeniem się Witolda z Jagiełłą w 1384 roku.

Olgierd (biał. Альгерд, ros. Ольгерд, lit. Algirdas, ur. ok. 1296 lub ok. 1304, zm. 1377) – wielki książę litewski, syn Giedymina, z dynastii Giedyminowiczów.

Wigand z Marburga (ok. 1365-1409) (niemiecki: Wigand von Marburg) był średniowiecznym kronikarzem niemieckim opisującym walki Krzyżaków z Prusami i Litwinami.

Miejsce podpisania traktatu nie jest znane. Nazwa Dawidyszki wystąpiła w kronice Wiganda z Marburga jako Dowidisken. Sam traktat wspomina o Daudiske. Takiej miejscowości nie ma jednak ani na Litwie, ani w Prusach. Przyjmuje się, że podpisany został gdzieś pomiędzy Kownem a Insterburgiem (obecnie Czerniachowsk) lub we wsi o nazwie Šiaudiniškė (Szaudiniszki).

Dymitr Starszy Olgierdowic (Dymitr Briański, Dymitr Trubetsky, Dymitr Trubecki, Źmicier Briański, Źmicier Trubiacki, Дзьмітры Бранскі, Дзьмітры Трубяцкі, Дзьмітры Альгердавіч, Дмитро Ольгердович, Дмитро Трубецький; zm. 12 lub 16 sierpnia 1399 w bitwie nad Worsklą) – wielki książę trubecki 1357 – 1379, briański 1357 – 1379, 1390 - 1399, starodubowski 1383, 87 lub 88 – 1397, książę drucki i perejasławski 1379 - 1388 z dynastii Giedyminowiczów; protoplasta rodu książąt Trubeckich; w 1357 r. przyjął chrzest rzymskokatolicki.

Św. Dymitr Doński (ros. Дмитрий Донской) (ur. 12 października 1350 w Moskwie, zm. 19 maja 1389 tamże), wielki książę moskiewski 1359-1389 i włodzimierski; syn księcia Iwana II, wnuk Iwana Kality. Święty kościoła prawosławnego.

Przypisy

Inga Baranauskienė. Kas buvo Kęstučio nužudymo organizatorius?. „Naujasis židinys – aidai”. 173 (5), s. 180–186, maj 2005. [dostęp 2006-12-29].
Zigmantas Kiaupa, Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius: The History of Lithuania Before 1795. Wilno: Lithuanian Institute of History, 2000, s. 124–126. ISBN 9986-810-13-2.
Robert Krumbholz. Samaiten und der Deutsche Orden bis zum Frieden am Melnosee. „Altpreussische Monatsschrift”. 5 i 6 (26), s. 478, lipiec – wrzesień 1889. [dostęp 2007-11-25].