Tramwaje w Elblągu - Polski Serwis Naukowy

Portal:
Komunikacja tramwajowa

5N+5ND na pl. Konstytucji, niedaleko Urzędu Miejskiego

Schemat sieci tramwajowej

GT6 zawraca na placu Konstytucji podczas modernizacji alei Grunwaldzkiej

805Na na alei Grunwaldzkiej (koło PWSZ)

Wagon historyczny 5N - 012 na pętli Druska

Tramwaj linii nr 3 jedzie ulicą Browarną

Tramwaje w Elblągu – system komunikacji tramwajowej zarządzany przez Tramwaje Elbląskie, spółkę komunalną własności miasta Elbląg. Jest drugim w kolejności, najstarszym systemem tramwajów elektrycznych (po Wrocławiu), wprowadzonym na terenie obecnej Polski. Ich historia sięga 1895.

Olsztyn (niem. Allenstein ?/i, dawniej hist. pol. Holstin, łac. Holsten, prus. Alnāsteini) – największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, powiat grodzki Olsztyn, stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 457 (stan na 31.12.2009).
Pojazdy Szynowe PESA Bydgoszcz SA (PESA) – bydgoska firma produkująca oraz remontująca pojazdy szynowe dla transportu kolejowego (m.in. lokomotywy, zespoły trakcyjne, wagony) jak i miejskiego (tramwaje).

System obsługuje 5 linii, w tym 4 funkcjonują 7 dni w tygodniu, a jedna w dni powszednie. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie szyn 1000 mm i łącznej długości 32 km toru pojedynczego.

Historia

W XIX wieku rozbudowujące się w szybkim tempie miasto potrzebowało nowoczesnej komunikacji zbiorowej, dlatego w 1895, decyzją magistratu, powstały dwie pierwsze linie tramwajowe, które umożliwiły połączenie dzielnic mieszkalnych z centrum, dworcami i powstającymi zakładami pracy. W następnych latach sieć systematycznie rozwijano. Linie tramwajowe w Elblągu mają nietypowy, jak dla dzisiejszych sieci, rozstaw szyn – 1000 mm (identyczny rozstaw szyn posiadają tramwaje w Bydgoszczy, Łodzi, Toruniu i Grudziądzu).

Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.
Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Berlinie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.

Po zakończeniu II wojny światowej polskie władze zadecydowały o odbudowie zniszczonej infrastruktury i w 1945 uruchomiono pierwsze dwie linie, a na przełomie lat 80. i 90. także trzecią. W 1957 przybyły do miasta także pierwsze nowe tramwaje 5N i 5ND, które wyparły stare składy. Do dzisiaj został tylko jeden skład 5N+5ND (012+154), używany na specjalne okazje. Na przełomie lat 60. i 70. władze PRL postanowiły wycofać tramwaje o rozstawie szyn 1000 mm z większości polskich miast. Tak miało się stać także w Elblągu. Elbląg nie podzielił jednak losu Bielska-Białej, Legnicy czy Olsztyna. Od 1980 zaczęły napływać nowe tramwaje 805Na, jeżdżące do dziś, a w 1986 przedłużono linię tramwajową na nowo powstałe osiedle Zawada.

Elbląg (niem. Elbing, prus. Elbings) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, powiat grodzki Elbląg, stolica powiatu ziemskiego elbląskiego. Jedno z najstarszych polskich miast (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246), a najstarsze w województwie.
Początek komunikacji tramwajowej w Toruniu datuje się na rok 1891. Obecnie linie obsługuje Miejski Zakład Komunikacji w Toruniu, liczący ponad 118 lat.

W wyniku zmian ustrojowych w Polsce komunikacja miejska, podobnie jak w innych miastach, zaczęła przeżywać regres. Na początku 1997 leciwe już 5N zmieniły niewiele młodsze poniemieckie GT6. Dopiero wraz z XXI wiekiem i wejściem Polski do Unii Europejskiej Urząd Miejski w Elblągu zaczął inwestować w rozwój ekologicznego transportu publicznego. Dzięki funduszom unijnym wymieniane są zniszczone przez czas torowiska, a także rozbudowywana sieć. W 2002 powstała nowa trakcja wzdłuż ulicy Płk. Dąbka, dzięki czemu elblążanie mogli cieszyć się z dwóch nowych linii (4 i 5). W najbliższej przyszłości cały system czekają duże zmiany. Do 2013 powstanie 15 km nowych torów, a także zostanie zakupiony nowy, już niskopodłogowy tabor. Pierwsze 6 sztuk wozów PESA 121N (produkcji PESA Bydgoszcz), pojawiły się już pod koniec 2006. W miarę możliwości będą również modernizowane tramwaje 805Na, które całkowicie wyprą niemieckie GT6 i będą stanowić uzupełnienie dla wagonów niskopodłogowych.

Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W maju 2006 rozpoczęto budowę torowiska w kierunku ul. Fromborskiej os. Nad Jarem. Uroczyste oddanie nowego odcinka wraz z oficjalną prezentacją nowych tramwajów nastąpiło 21 grudnia. Od rozpoczęcia eksploatacji nowych tramwajów PESA 121N zdarzyło się już kilka wypadków, w których brały udział, ponadto kilkakrotnie tramwaje wypadały z szyn. W najbliższych latach planuje się zakup dwóch nowych wagonów.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Tramwaje elektryczne w Łodzi pojawiły się 23 grudnia 1898 r. Łódź była pierwszym miastem na terenie zaboru rosyjskiego, które posiadało tego rodzaju transport publiczny. Początkowo istniały dwie, dość krótkie linie tramwajowe obsługujące Śródmieście, w lutym 1899 były już cztery, zgodnie z koncesją. W 1901 (17 i 19 stycznia) ruszyły pierwsze podmiejskie linie tramwajowe – do Pabianic i Zgierza. Obie te inicjatywy były efektem działania prywatnych spółek, w których dominowali łódzcy fabrykanci niemieckiego pochodzenia z Juliuszem Kunitzerem na czele.

Kalendarium tramwajów w Elblągu

Tramwaj Konstal 5N w 1990 roku

Tramwaje Konstal 805Na w 1990 roku

22 listopada 1895 – uruchomienie dwóch pierwszych linii tramwajowych. Nr 1: Dworzec - Grunwaldzka - 3 Maja - 1 Maja - pl. Słowiański - Kowalska - Stary Rynek - Studzienna - przystań nad rzeką Elbląg. Nr 2: pl. Słowiański - Kowalska - Stary Rynek - Brama Targowa - Stoczniowa - Królewiecka - skrzyżowanie Dąbka/Teatralna;

22 maja 1897 – uruchomienie linii nr 3: Stary Rynek - Stoczniowa - Królewiecka - Marymoncka - Bażantarnia (przedłużenie linii nr 2 do Dworca);

1901–1905 – rozbudowa zajezdni przy ul. Szpitalnej;

29 maja 1916 – przejazd tramwajem od dworca kolejowego do stoczni Schichau cesarza Niemiec Wilhelma II;

1927 – uruchomienie linii do ul. Obrońców Pokoju i do Saperów;

1928 – otwarcie drugiej zajezdni przy ul. Browarnej;

1 czerwca 1946 – wznowienie ruchu na pierwszej linii tramwajowej po wojnie (Dworzec - Grunwaldzka - 3 Maja - 1 Maja - pl. Słowiański - Kowalska - Stary Rynek - Brama Targowa - Stoczniowa - Robotnicza - Browarna - Obrońców Pokoju);

1 listopada 1946 – wznowienie ruchu na drugiej linii tramwajowej po wojnie (Bażantarnia - Marymoncka - Królewiecka - Stoczniowa - Brama Targowa - Stary Rynek - Kowalska - 1 Maja - grobla św. Jerzego - skrzyżowanie Bema/Mickiewicza);

3 kwietnia 1947 – uruchomienie linii nr 3 (pl. Słowiański - 1 Maja - Traugutta - Górnośląska - cmentarz Agrykola);

15 lutego 1951 – oddanie do użytku nowego odcinka linii od Dworca PKP do ul. Druskiej;

1955 – budowa pętli na ul. Druskiej i Obrońców Pokoju (dotychczas były to tylko przystanki końcowe);

1955 – budowa pętli na ul. Saperów (przedłużenie trasy od skrzyżowania Bema/Mickiewicza);

1956 – budowa pętli w Parku Bażantarnia (skrócenie trasy do mostu na rzece Kumieli);

1957 – budowa drugiego toru na ul. Grunwaldzkiej;

1957 – pierwsze dostawy wagonów 5N i 5ND;

1967 – likwidacja linii nr 3 do cmentarza Agrykola;

1968 – wycofanie tramwajów ze Starego Miasta i skierowanie ich przez ul. Pocztową;

15 kwietnia 1980 – dwa pierwsze wagony 805Na w Elblągu;

24 listopada 1986 – przedłużenie trasy z ul. Obrońców Pokoju do osiedla Zawada i otwarcie nowej linii nr 3 (Saperów - Ogólna);

1995 – stulecie tramwajów elbląskich;

12 grudnia 1996 – ostatni dzień kursowania wagonów 5N i 5ND;

styczeń 1997 – wprowadzenie do ruchu wagonów niemieckich GT6;

31 sierpnia 2002 – oddanie do użytku nowej dwutorowej trasy w ciągu ul. Płk. Dąbka (od pl. Jagiellończyka do ul. Obrońców Pokoju), otwarcie nowych linii 4 i 5;

21 grudnia 2006 – oddanie do użytku dwutorowego odcinka w ciągu ul. Ogólnej (do skrzyżowania z ul. Legionów), wprowadzono do użytku nowe wagony niskopodłogowe;

19 sierpnia 2010 – oddanie do użytku nowego torowiska na placu Konstytucji oraz ulicy gen. Grota-Roweckiego (wraz z przygotowanymi rozjazdami w kierunku ulicy 12 Lutego), częściowa likwidacja torowiska na ulicy Grobla św. Jerzego.

1 kwietnia 2012 - w związku z przebudową torowiska ul. Pocztowej zawieszono pracę wszystkich linii tramwajowych do odwołania. Na południu miasta wprowadzono zastępcze linie autobusowe - T3 oraz T4, natomiast na północy wprowadzono zastępcze linie tramwajowe - 200 z pętlami w zajezdni i Marymonckiej oraz 300 i 400 z pętlami w zajezdni i Ogólna (Nad Jarem).

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.
Konstal 4N to oznaczenie tramwaju wytwarzanego w latach 1956-1962 przez zakłady Konstal w Chorzowie. Wersja wąskotorowa 5N produkowana była w latach 1957-1962. Wersje doczepne (wagony bez silnika) oznaczane są 4ND lub 5ND.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)