Tramwaje w Gdańsku - Polski Serwis Naukowy

Tramwaje w Gdańsku – system komunikacji tramwajowej działający w Gdańsku i prowadzony przez Zakład Komunikacji Miejskiej, na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego.

Dane podstawowe

Długość gdańskiej sieci tramwajowej wynosi 52,2 km. Rozstaw szyn to 1435 mm. Łączna długość toru pojedynczego wynosi 100,2 km. Tramwaje zasilane są z sieci jezdnej o długości 101,746 km w której płynie prąd stały o napięciu 600V. W mieście znajduje się 211 przystanków tramwajowych.

Bombardier Flexity Classic na pętli Strzyża.

Charakterystyka sieci

Całość sieci znajduje się w granicach administracyjnych miasta Gdańska. Torowiska są w 85% długości wydzielone z ruchu ulicznego. Zdecydowana większość tras jest dwutorowa, wyjątkiem są tu odcinki jednotorowe w dzielnicach Brzeźno i Nowy Port, jednakże nie odbywa się na nich ruch kolizyjny – pełnią one funkcje pętli ulicznych.

Droga krajowa - jedna z dróg publicznych, umożliwiających krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, która jest rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego.
Zatoka Gdańska (. Przezroczystość wody w zależności od pory roku kształtuje się od 8 do 16 m. Zasolenie zatoki wynosi od 7 do 8 promili. W czasie silnych sztormów występują fale o wysokości przekraczającej 9 m[potrzebne źródło]. Nad Zatoką Gdańską znajdują się największe polskie porty: Gdańsk i Gdynia.

Sieć tramwajowa pokrywa przede wszystkim Dolny Taras i Śródmieście łącząc również Wyspę Portową czy Siedlce, a w 2007 roku linia tramwajowa dotarła na Chełm i jest rozbudowywana dalej w kierunku południa miasta. Zachodnie i południowe dzielnice miasta są obecnie pozbawione komunikacji tramwajowej.

Większość linii położona jest na płaskim terenie, wyjątkiem jest tu linia tramwajowa na Chełm będąca najbardziej stromą linią tramwajową w Polsce. W związku z obsługą ruchu turystycznego trzy pętle tramwajowe (Jelitkowo, Brzeźno Plaża, Stogi Plaża) są położone w odległości paruset metrów od brzegu Zatoki Gdańskiej.

Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy (oficjalna nazwa angielska: Gdansk Lech Walesa Airport, kod IATA: GDN, kod ICAO: EPGD) – międzynarodowy port lotniczy położony w gdańskiej dzielnicy Matarnia nieopodal wsi Rębiechowo, od której wzięło swoją pierwotną nazwę, w dogodnej lokalizacji od centrów miejskich Gdańska (10 km), Sopotu (10 km) i Gdyni (23 km). Port położony jest niedaleko trójmiejskiej obwodnicy oraz przy skrzyżowaniu ważnych dróg krajowych. W promieniu 100 km od niego mieszka ok. 2,5 mln osób. Gdańskie lotnisko stanowi także lotnisko zapasowe dla warszawskiego Okęcia.
Rębiechowo (kaszb. Rãbiechòwò, niem. Rambechau) – osada rolniczo-przemysłowa w Gdańsku, w dzielnicach Matarnia i Kokoszki. Leży na zachodnim krańcu obu dzielnic, a jego zachodnia granica pokrywa się z granicą miasta. Rębiechowo jest najbardziej wysuniętą na zachód częścią miasta.

Torowiska biegną głównie przez tereny zurbanizowane, wyjątkiem jest linia tramwajowa na Chełm posiadająca pewne cechy szybkiego tramwaju oraz linia do kąpieliska morskiego na Stogach biegnąca przez Las Miejski.

Tramwaje stacjonują w dwóch zajezdniach, przy ulicy Wita Stwosza w Strzyży oraz przy ulicy Władysława IV w Nowym Porcie. W hangarach mieści się około 40% wszystkich tramwajów.

Historia komunikacji tramwajowej w Gdańsku

Tramwaj konny

Tramwaj konny na Długim Targu w Gdańsku

Pierwsza linia tramwaju konnego uruchomiona została przez berlińską firmę Deutsche Pferdeeisenbahn 23 czerwca 1873, na trasie z Heumarkt (Targ Sienny) przez Wrzeszcz do Oliwy. Po roku została zawieszona trasa między Wrzeszczem a Oliwą z powodu silnej konkurencji kolei. W 1877 majątek berlińskiej firmy kupiła gdańska firma Otto Braunschweig und Oskar Kupferschmidt. Uruchomiła ona następujące linie:

Ulica Jana z Kolna (niem. Schichaugasse) - ulica w Gdańsku przebiegająca przez Nowe Szkoty, Młode Miasto, Stare Miasto. Łączy śródmieście z Węzłem Kliniczna. Swoim położeniem wyznacza wschodnią granicę Młodego Miasta. Na całej długości ulicy przebiegają szyny tramwajowe. Poruszają się po nich tramwaje linii 7, 8, 10. Część drogi krajowej nr 1 E75 E77.
Trolejbus (pop. trajtek) – drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej. Posiada dwa odbieraki prądu połączone z zawieszoną nad jezdnią parą przewodów. Stąd nazwa od angielskiego słowa "trolley" i końcówki "bus" od omnibus (po łacinie – dla wszystkich). W Polsce trolejbusy korzystają z prądu stałego o napięciu 600 V.

z Centrum na Orunię (1878),

z Kohlenmarkt (Targ Węglowy) przez Langgasse (ulicę Długą), Langer Markt (Długi Targ) i Langgarten (Długie Ogrody) do Bramy Żuławskiej oraz Dolnego Miasta (1883),

z dworca kolejowego Danzig Petershagen przy dzisiejszej ulicy Toruńskiej przez Główne Miasto do Fischmarkt (Targu Rybnego) (1886),

z Centrum do Siedlec (1886).

W okresie tym w Gdańsku funkcjonowały następujące zajezdnie tramwajowe:

Organizatorem oraz zleceniodawcą przewozów autobusowych w Gdańsku jest Zarząd Transportu Miejskiego w Gdańsku. Sieć gdański autobusów składa się z:
Zakład Komunikacji Miejskiej sp. z o.o w Gdańsku - firma zajmująca się usługami związanymi z rozkładowym transportem pasażerskim i transportem w komunikacji miejskiej. Jest największym przewoźnikiem w sieci ZTM Gdańsk.

we Wrzeszczu przy Mirchauer Weg (dzisiejsza Partyzantów – pierwsza zajezdnia w mieście),

przy Weidengasse (dzisiejszej Łąkowej) na Dolnym Mieście,

drewniane hale na Oruni i Siedlcach.

Początek tramwajów elektrycznych

Tramwaje elektryczne na Długim Targu w Gdańsku, 1906

W 1894 firma AEG z Berlina wykupiła firmę Danziger Strassen Eisenbahn. Wtedy równocześnie podjęto decyzję o elektryfikacji sieci tramwajowej, którą rozpoczęto rok później. Pierwsze regularne połączenie uruchomiono 12 sierpnia 1896 w kierunku Oruni oraz Siedlec. Do Wrzeszcza z Centrum pierwszy tramwaj elektryczny pojechał dopiero 28 sierpnia 1896, gdyż istniała konieczność usunięcia kolizji sieci trakcyjnej z napowietrznymi przewodami telefonicznymi i energetycznymi. Do końca roku wszystkie linie tramwaju konnego zostały zelektryfikowane, a także wybudowano torowisko łączący nowy Dworzec Główny z Kohlenmarkt (Targiem Węglowym). Wydłużono także istniejącą linię z Fischmarkt (Targu Rybnego) przez dzisiejszą ulicę Wałową do Stadtgraben (Podwala Grodzkiego). Po zakończeniu elektryfikacji firma AEG przekazała tramwaje pod administrację firmy Allgemeine Strassen und Eisenbahn Gessellschaft.

Dolny Taras - nieformalne określenie nadmorskich dzielnic mieszkalnych Trójmiasta położonych na terenach o bardzo niskiej wysokości bezwzględnej n.p.m.
Szadółki (kaszb. Szëdlëkòwò lub też Szëdôłkòwò, Szadółczi, niem. Schüddelkau) – osada mieszkalno-rolnicza położona na Wysoczyźnie Gdańskiej, pomiędzy Jasieniem i Kowalami, przy drodze do Kolbud i Otomina (ul. Jabłoniowa), ok. 12 km od centrum miasta. Obecnie część dzielnicy Gdańsk Południe, do niedawna funkcjonowała jako wieś sołecka miasta Gdańska.

W 1899 w Nowym Porcie powstało drugie przedsiębiorstwo tramwajowa pod nazwą Danziger Elektrische Strassenbahn, które otworzyło w 1900 dwie linie z Wrzeszcza do Brzeźna i z Brzeźna przez Nowy Port do Stoczni Schichaua (ulicą Schichaugasse, dziś Jana z Kolna). Linia w stronę centrum została później wydłużona do Kassubischer Markt (okolice dzisiejszego C. H. Madison) a następnie przez Pfefferstadt (dziś ul. Korzenna) do Breitgasse (ul. Szeroka) pod sam Żuraw. Firma z Nowego Portu posiadała zajezdnię przy Fischmeisterweg (dziś ul. Wyzwolenia). W 1903 nastąpiło połączenie dwóch przedsiębiorstw Allgemeine Strassen und Eisenbahn Gessellschaft i Danziger Elektrische Strassenbahn w jedną firmę Danziger Elektrische Strassenbahn A.G. z siedzibą we Wrzeszczu. W 1904 wybudowano torowisko na wiadukcie Błędnik łączące torowisko na Wielkiej Alei z torowiskiem na Stadtgraben (Podwalu Grodzkim). Od tamtej pory w rejon Dworca Głównego kierowano co drugi skład tramwajowy. 18 lipca 1908 uruchomiona została linia z rynku w Oliwie (Am Markt) przez Seestraße (ulicę Pomorską) do Jelitkowa.

Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.
Ulica Długa – reprezentacyjna ulica Gdańska, biegnąca przez środek Głównego Miasta. Jej przedłużeniem jest Długi Targ, z którym stanowi tzw. Drogę Królewską.

Tramwaje podczas I wojny światowej

Z dniem 1 maja 1914 wprowadzono numerację linii, która zastąpiła dotychczasowe tablice kierunkowe z nazwą przystanku końcowego. W lutym 1917 zaczęło brakować węgla i elementów wymiennych, z powodu czego na źle utrzymanym torowisku zaczęły występować awarie i wykolejenia. W styczniu 1919 nastąpił kryzys, z powodu którego zawieszono kursowanie kilku linii.

NGd99 (zwany także Sokół) - trójczłonowy, jednostronny, jednokierunkowy, niskopodłogowy w 70%, silnikowy wagon tramwajowy produkowany w latach 1999-2000 przez zakłady ALSTOM Konstal w Chorzowie.
Siedlce (dawniej Szydlice, Alurium Schedelicz, Vlys Schedelicz, kaszb. Szëdlëce, niem. Schidlitz, Siedlece) − dzielnica mieszkaniowa Gdańska położona na zachód od Śródmieścia, wzdłuż drogi w kierunku Kartuz (ul. Kartuska).

Tramwaje w Wolnym Mieście Gdańsku

Pod koniec 1919 zaczęto przywracać zawieszone linie, zmieniając jednocześnie częściowo numerację linii, dodatkowo przekierowano linie z Promenade (dziś 3 Maja) na Stadtgraben (Podwale Grodzkie), po czym w 1926 zlikwidowano torowisko na Promenade. W 1925 przystąpiono do budowy trasy z Centrum w kierunku Stogów, którą otwarto 4 lipca 1927. W 1926 otworzono torowisko na nowo powstałej Paul-Beneke-Weg (dziś Marynarki Polskiej), likwidując jednocześnie jednotorową trasę wzdłuż nabrzeża portowego na ulicy Broschkischerweg (Wiślnej). W tym samym czasie w Nowym Porcie powstały dwie pętle uliczne, "mała" dla linii z Centrum i "duża" dla linii z Brzeźna. W 1930 roku uruchomiono nową trasę od Wielkiej Alei poprzez Ostseestraße (aleję Hallera) i Bärenweg (ulicę Mickiewicza) do pętli na skrzyżowaniu Heeresanger (al. Legionów) z Magdeburger Straße (ul. Kościuszki). Dyrekcja firmy DES AG została przeniesiona do budynku przy Jäschkentaler Weg 2 (dziś dyrekcja ZKM, Jaśkowa Dolina 2). Między Wrzeszczem a Oliwą zmieniono przebieg trasy likwidując linię na Hohenfriedbergweg (Szymanowskiego), prowadząc ją w zamian przez nowo powstałą Friedrich-Allee (aleja Wojska Polskiego). Rozpoczęto również budowę nowej zajezdni tramwajowej we Wrzeszczu wraz z warsztatami głównymi.

Nowa Motława (niem. Neue Mottlau) - część Motławy w Gdańsku utworzona na przełomie XVI i XVII w. w wyniku poszerzenia kanału i przystosowania do przyjmowania statków oraz przeładunków portowych. W efekcie utworzenia Nowej Motławy powstała Wyspa Spichrzów. Nowa Motława oddziela Wyspę Spichrzów od Ołowianki, Długich Ogrodów i Dolnego Miasta.
Wolne Miasto Gdańsk (niem. Freie Stadt Danzig) – istniejące w okresie międzywojennym autonomiczne miasto-państwo pod ochroną (protection) Ligi Narodów.

Relief na ścianie zajezdni w Strzyży

W 1934 przebudowano trakcję elektryczną przystosowując ją do pantografów zamiast do odbieraków drążkowych. Starą trakcję pozostawiono na trasie do Siedlec i Oruni, w wyniku czego tramwaje obsługujące tę trasę w celu dojechania do zajezdni przy Weidengasse (Łąkowej) korzystały z torowiska technicznego na Starym Przedmieściu. Zrezygnowano z planowanego wydłużenia linii w kierunku Rudnik i budowy linii z Wrzeszcza przez Suchanino do Centrum. W 1935 otworzono nową zajezdnię tramwajową we Wrzeszczu przy dzisiejszej ulicy W. Stwosza, a stara zajezdnia przy Mirchauer Weg (Partyzantów) została zaadaptowana na zajezdnię autobusową.

Ulica Pomorska – ulica w Gdańsku w dzielnicy Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia. Rozpoczyna się na rondzie przy Al. Grunwaldzkiej i biegnie na wschód kończąc się niedaleko morza przy ulicy Jelitkowskiej i Kaplicznej. Po ulicy poruszają się tramwaje linii 2, 8, 11, 12
Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

W 1942 została utworzona spółka akcyjna Verkehrsbetriebe Danzig Gothenhafen AG, w skład której weszła spółka DES AG. W planach była likwidacja linii tramwajowej na trasie z Centrum do Siedlec i Oruni oraz zastąpienie jej linią trolejbusową. Plan ten jednak odrzucono. Do 24 marca 1945 tramwaje kursowały po mieście normalnie. Po ostrzelaniu przez wojska radzieckie elektrowni miejskiej na Ołowiance nastąpiło wyłączenie zasilania, przez co część tramwajów stanęła na ulicach. Podczas walk ulicznych wagony tramwajowe wykorzystywane były jako barykady.

Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.
Pętla (pętlica) – element infrastruktury służący do zmiany kierunku ruchu pojazdu w postaci odcinka trasy (toru, jezdni) zakrzywionego w planie o 180°.

Tabor elektryczny do 1945

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Odbudowa po 1945 roku

Po zakończeniu działań wojennych sieć trakcyjna przestała istnieć, torowiska były poważnie uszkodzone przez pociski artyleryjskie, żaden wagon nie był zdatny do ruchu. W kwietniu 1945, od razu po zakończeniu działań wojennych przystąpiono do odbudowy infrastruktury tramwajowej. Z inicjatywy Zarządu Miejskiego w Gdańsku powstał Miejski Zakład Komunikacyjny w Gdańsku. Do Gdańska przybyły ekipy poznańskich, warszawskich i łódzkich tramwajarzy, którzy wspólnie z gdańszczanami przystąpili do zabezpieczenia i inwentaryzacji ocalałego majątku. W pobliżu zajezdni we Wrzeszczu pościągane zostały wagony lub ich pozostałości. Sama zajezdnia we Wrzeszczu ucierpiała niewiele, zajezdnia przy Łąkowej straciła dach na obu halach oraz budynek warsztatowy. 28 czerwca 1945 zaczęto ponownie uruchamiać komunikację tramwajową. Odbudowę ze zniszczeń torowisk tramwajowych zakończono w 1947. Odbudowane zostały wszystkie trasy istniejące przed zniszczeniem. Zlikwidowano jedynie torowisko na ulicy Szerokiej, Kowalskiej i Korzennej oraz trasę techniczną na Starym Przedmieściu. Nowością była trasa do Sopotu uruchomiona w roku 1946.

Wyspa Spichrzów (dawniej niem. Speicherinsel) – wyspa w Gdańsku utworzona w 1576 po przekopaniu kanału Nowej Motławy. Znajduje się w centrum miasta na wschód od Głównego Miasta otoczona wodami Motławy, Nowej Motławy i Opływu Motławy.
Wyświetlacz ciekłokrystaliczny, LCD (ang. Liquid Crystal Display) – urządzenie wyświetlające obraz, którego zasada działania oparta jest na zmianie polaryzacji światła na skutek zmian orientacji cząsteczek ciekłego kryształu pod wpływem przyłożonego pola elektrycznego.

1947-1989

Węzeł Kliniczna otwarty w 1981 r.

Po wojnie sukcesywnie likwidowano tory znajdujące się w gęstej zabudowie Śródmieścia, aby zgodnie z modernistyczną ideologią tramwaj jeździł wyłącznie głównymi arteriami.

W wyniku budowy drogi krajowej nr 1 na przestrzeni lat powstały nowe szerokie ulice z wytyczonym torowiskiem tramwajowym, wchodzące dziś w skład głównej arterii komunikacyjnej Trójmiasta. W 1948 roku w Oliwie otworzono nową pętlę przy skrzyżowaniu alei Grunwaldzkiej z ulicą Opata J. Rybińskiego, likwidując jednocześnie pętlę na Starym Rynku Oliwskim. 1 stycznia 1951 powstało nowe przedsiębiorstwo pod nazwą Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Gdańsk-Gdynia.

Targ Rybny (niem. Fischmarkt), plac targowy w Gdańsku, położony w północno-zachodnim narożniku Głównego Miasta, nad Motławą, w pobliżu dawnego zamku krzyżackiego.
Podwale Grodzkie – ważna ulica w dzielnicy Śródmieście w Gdańsku. Dzieli się na dwie części – południową (ok. 270 m) oraz północną (ok. 430 m). Na obu odcinkach Podwale Grodzkie przebiega niemal południkowo. Bezpośredni przejazd między częścią północną a południową jest otwarty tylko w jednym kierunku i tylko dla pojazdów komunikacji miejskiej.

W 1955 uruchomiona została nocna komunikacja tramwajowa. W 1957 przebudowana została na dwutorową trasa na Siedlce w ciągu ulicy Świerczewskiego (dziś Nowe Ogrody). Również około 1957 w wyniku przebudowy alei Grunwaldzkiej zlikwidowana została pętla przy ulicy Szymanowskiego, zaś otwarta nowa – przy ulicy Abrahama. 21 lipca 1959 oddana została nowa poszerzona ulica Podwale Przedmiejskie pomiędzy ulicą Okopową a ulicą Chmielną. Likwidacji uległo torowisko na ulicy Długiej, Długim Targu i ulicy Stągiewnej, zaś tramwaje zostały skierowane przez ulicę Okopową, Podwale Przedmiejskie i Wyspę Spichrzów, a następnie przez ulicę Ułańską do ulicy Łąkowej. Zlikwidowano również pętlę uliczną na ulicy Bogusławskiego kierując tramwaj z Oruni do pętli na Targu Węglowym. Drugą nową trasą było torowisko od ulicy Mickiewicza do pętli przy ulicy Kolonia Uroda przez aleję Karola Marksa, obecnie Hallera. W roku 1960 przedłużono torowisko od Kolonii Urody do Brzeźna, zlikwidowano jednocześnie torowisko na ulicach Bolesława Chrobrego i Waryńskiego, a tramwaj kończący trasę na ulicy Waryńskiego skierowano do pętli przy ówczesnym porcie lotniczym. W 1961 zlikwidowano trasę do Sopotu z powodu dużej konkurencji Szybkiej Kolei Miejskiej. Po 42 latach w 1968 przywrócono torowisko wzdłuż ulicy 3 Maja. W 1968 rozpoczęto budowę nowego wiaduktu Błędnik, który oddano do użytku 22 lipca 1970. Na początku lat 70. przy przebudowie ul. Kartuskiej cała trasa na Siedlce stała sie dwutorowa. 28 lipca 1971 uruchomiona została pętla przy ulicy Doki, jednocześnie likwidacji uległa pętla na Targu Węglowym. Torowisko na ulicy Pomorskiej zostało przebudowane na dwutorowe, zlikwidowana została linia na Orunię.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Stocznia Schichaua w Gdańsku (niem. Schichau-Werft Danzig) – stocznia w Gdańsku, funkcjonująca w latach 1891-1945, założona przez Ferdinanda Schichaua. Była jedną z najważniejszych stoczni budujących okręty w Niemczech.

W 1974 firma WPK G-G przekształcona została w Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Gdańsku. W 1974, po przeniesieniu portu lotniczego do Rębiechowa rozpoczęła się budowa nowej trasy od pętli tramwajowej przy ulicy Kościuszki do ulicy Pomorskiej w Jelitkowie, w ciągu której wybudowano dużą pętlę tramwajową na nowo powstającej wówczas dzielnicy Zaspa. Trasa została otwarta 31 grudnia 1977. 22 lipca 1980 otwarte zostało torowisko wzdłuż ulicy Klinicznej.

Trasa W-Z (Aleja Armii Krajowej) – jedna z najważniejszych arterii komunikacyjnych Gdańska, biegnąca w ciągu DK7. Docelowo ma połączyć centrum Gdańska z obwodnicą trójmiejską (S6) dwujezdniową drogą o w większości bezkolizyjnym głównym korytarzu. Obecnie trasa rozpoczyna się w centrum Gdańska, a kończy na osiedlu Jasień oraz nie posiada wszystkich planowanych wiaduktów niezbędnych do uzyskania bezkolizyjności.
Ulica Okopowa w Gdańsku – ważna ulica w dzielnicy Śródmieście. Dzieli się na dwie części - południową (ok. 250 m) oraz północną (ok. 560 m). Na obu odcinkach ul. Okopowa przebiega niemal południkowo.

W 1980 powstał projekt budowy linii tramwajowej łączącej ówczesną sieć z nowymi osiedlami na Górnym tarasie. W tym celu należało wybudować linie na Chełm. Linia ta mimo, że ma zaledwie 2900 metrów posiada bardzo trudny profil. Z przyczyn technicznych a później finansowych realizacja projektu była wielokrotnie odkładana i linia została ostatecznie zbudowana 29 lat później.

Ulica Wałowa (niem. Wallgasse) - ulica w Gdańsku przechodząca przez Stare Miasto i Młode Miasto. Bierze swój początek przy zbiegu ulic Rajskiej, Wały Piastowskie i Podwale Grodzkie, jednakże obecnie nie ma połączenia drogowego z tymi ulicami. Biegnie wzdłuż południowej granicy Młodego Miasta, kończąc się nad brzegiem Motławy. Ulica wzięła nazwę od północnych wałów miejskich fortyfikacji, które przebiegały niegdyś w tym miejscu.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (skrót – sp. z o.o.) – forma prawna przedsiębiorstw tworzona przez jedną lub więcej osób, zwanych wspólnikami, które odpowiadają za zobowiązania przedsiębiorstwa w ograniczonym zakresie. Spotykana w licznych krajach Europy, w tym w Polsce.

17 grudnia 1981 rozpoczęto eksploatację torowiska leżącego w ciągu przedłużonej do trasy W-Z ulicy 3 Maja oraz na nowym wiadukcie nad linią kolejową, który jest częścią tej właśnie trasy. Otwarta została nowa pętla Kliniczna, co pozwoliło na likwidację pętli Doki.

Po 1989

Konstal 105Na – przez wiele lat podstawowy typ tramwaju w Gdańsku (zdjęcie z sierpnia 1990)

Przystanek Opacka w Oliwie, 2009

W 1989 firma WPK została podzielona, a w jej miejsce w Gdańsku powstało Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej, które w 1991 zostało przekształcone w zakład budżetowy miasta Gdańska pod nazwą Zakład Komunikacji Miejskiej w Gdańsku. Na początku lat 90. powstał nowy odcinek Podwala Przedmiejskiego między ulicami Chmielną oraz Łąkową, w wyniku czego likwidacji uległ prowizoryczny most saperski nad Nową Motławą, zamiast którego wybudowany został nowy most drogowy. Trasa ta została wydłużona w 1995 roku poprzez wybudowanie odcinka Podwala Przedmiejskiego od ulicy Łąkowej do ulicy Siennickiej. Umożliwiło to zlikwidowanie tramwaju wzdłuż ulicy Długie Ogrody.

Ulica Marynarki Polskiej - (niem. Paul - Beneke - Weg) jedna z dłuższych ulic w północnym Gdańsku. Przebiega przez dzielnice: Wrzeszcz, Letnicę, prowadząc do Nowego Portu, który jako jedyna łączy bezpośrednio z centrum. Wzdłuż ulicy rozciąga się przemysłowy krajobraz. Część drogi krajowej nr 1.
Zaspa-Rozstaje - osiedle mieszkalne Gdańska położone na zachód od Brzeźna, południe od Przymorza Wielkiego i północ od Wrzeszcza. Graniczy też z drugą częścią Zaspy - Młyńcem.

W 1997 wrócił pomysł budowy linii tramwajowej na Chełm, wykonano wówczas analizę na Politechnice Gdańskiej. Badania wykazały, że ówczesny gdański tabor nie nadaje się do obsługi projektowanej linii. Najpoważniejszym problemem okazały się hamulce elektromagnetyczne, które w przypadku awarii prądu nie są w stanie utrzymać pojazdu na tak trudnej linii. W 1999 likwidacji uległa zajezdnia tramwajowa Łąkowa na Dolnym Mieście, w miejscu której powstał strzeżony parking. Wraz z początkiem 2004 Zakład Komunikacji Miejskiej został przekształcony z zakładu budżetowego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. W tym samym roku rozpoczęto kilkuetapową modernizację torowisk tramwajowych pod nazwą Gdański Projekt Komunikacji Miejskiej. W wyniku tego przedsięwzięcia na początku 2007 rozpoczęto budowę linii na Chełm wzdłuż trasy W-Z oraz alei gen. W. Sikorskiego. 19 grudnia 2007 została otwarta linia tramwajowa na Chełm. Linia ta mimo, że ma tylko 2900 metrów ma bardzo trudny profil (pochylenie do 50 promili) i z tego względu wagony Konstal 105Na, Konstal 105NCh oraz Konstal 114Na nie mogą być na niej wykorzystywane.

Ulica Stągiewna w Gdańsku (niem. Milchkannengasse) - ulica przecinająca Wyspę Spichrzów. Bierze początek przy Zielonym Moście. Przed 1945 prowadziła pomiędzy spichlerzami, dziś zabudowana jedynie od południa kwartałem historyzujących kamienic wybudowanych w latach dziewiędziesiątych XX wieku.
Zakład budżetowy - jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych, która odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania i pokrywa koszty swojej działalności z przychodów własnych.

W maju 2010 rozpoczęła się modernizacja i przebudowa zajezdni we Wrzeszczu. Prace zostaną zakończone w połowie 2011. We współczesnych tramwajach "elektryka" umieszczona jest na dachu, a nie na dole, jak w starych pojazdach, dlatego istniejące kanały naprawcze zastąpi specjalny system podnośników i podestów. Zainstalowana zostanie tokarka podtorowa (w czasie dwóch godzin wyprofiluje wszystkie koła tramwaju, bez konieczności ich demontażu) oraz profesjonalna myjnia. Zakupiony zostanie specjalistyczny dźwig, służący do podnoszenia uszkodzonych pojazdów. Zostanie zwiększona ilość torów postojowych oraz odnowione zostaną rozjazdy. Zmienione i odnowione zostaną też elewacje zajezdni. Koszt przedsięwzięć wyniesie 30 mln zł. 30 października tego samego roku zmieniono nazwę pętli Abrahama na Strzyża, aby nawiązywała do nazwy dzielnicy, w której rzeczywiście się znajduje..

Zarząd Transportu Miejskiego w Gdańsku (ZTM) – organ samorządu Gdańska zajmujący się organizacją i zarządzaniem pasażerskim zbiorowym transportem miejskim.
Główna arteria komunikacyjna Trójmiasta - umowna nazwa trasy przelotowej przecinająca wszystkie trzy miasta wchodzące w skład Trójmiasta oraz miasta doń przylegające: Pruszcz Gdański, Rumię i Redę. Charakteryzuje się brakiem jednolitej numeracji, składa się z kilku dróg o różnej klasie i o niejednolitej numeracji oraz nosi różne nazwy zależnie od miejsca, w którym się znajduje.

W 2010 po raz pierwszy w Gdańsku torowiska w rejonie przystanków tramwajowych zostały zakryte płytkami lub kostką betonową. Inwestycje te służą utrzymaniu czystości w obrębie peronów. Prosta nawierzchnia, w przeciwieństwie do tłucznia, może być łatwo sprzątana.

W noc sylwestrową 2009/2010 uruchomiono, w ramach testu, nocną linię tramwajową N0 na trasie Chełm – Opera – Zaspa – Oliwa – Wrzeszcz – Opera – Chełm. Obecnie linia kursuje podczas różnego rodzaju imprez miejskich, "weekendów za pół ceny" czy też kursowała przez cały sezon letni.

Barykada (fr. barricade) – doraźna fortyfikacja przegradzająca w całości przejazd danym szlakiem komunikacyjnym, zbudowana w miejscu uniemożliwiającym jego bezpośrednie obejście, zbudowana z materiałów dostępnych na miejscu lub zgromadzonym specjalnie w tym celu. Barykada z uwagi na jej charakter musi być broniona przed jej rozebraniem lub sforsowaniem przez przeciwnika.
Dolne Miasto (niem. Niederstadt) – południowo-wschodnia część gdańskiej dzielnicy Śródmieście. Na północnym zachodzie Dolne Miasto jest ograniczone przez Nową Motławę, na południu i na wschodzie przez ciąg fortyfikacji bastionowych z Opływem Motławy, na północy przez ulicę Ułańską.

W 2011 rozpoczął się montaż biletomatów, automatów do sprzedaży biletów jednorazowych i długookresowych. Automaty stanęły przy głównych przystankach, węzłach przesiadkowych oraz na większości krańcówek tramwajowych. Sieć biletomatów jest nadal rozwijana i sięga coraz dalszych rejonów miasta (np. Wyspa Sobieszewska).

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Rudniki – dzielnica Gdańska, położona na wschodnim krańcu miasta. Północną granicę dzielnicy stanowi Martwa Wisła, od zachodu graniczy ze Śródmieściem i Olszynką.

Podczas przebudowy torowisk w Nowym Porcie zbudowano nowy rozjazd relacji Wolności->Marynarki Polskiej umożliwiając zawracanie pojazdom jadącym z Centrum na tzw "Dużej pętli" oraz umożliwienie stworzenia trasy Brzeźno-Nowy Port-Marynarki Polskiej. Parę lat temu podczas przebudowy torowisk w Centrum zbudowano nowy łuk w relacji Hucisko-Dworzec PKS

Droga krajowa nr 1 – droga krajowa o długości 640 km łącząca północ Polski (Gdańsk) z południem (Cieszyn). Jest jedną z głównych tras w Polsce o przebiegu południkowym. Stanowi polską część międzynarodowego szlaku komunikacyjnego E75 Helsinki – Gdańsk – Łódź – Katowice – Budapeszt – Ateny. Biegnie przez województwa: pomorskie, kujawsko-pomorskie, łódzkie i śląskie. Na północy rozpoczyna się w porcie w Gdańsku (aktualnie brak połączenia promowego　z Helsinek) a kończy na granicy z Czechami w Cieszynie. Na odcinku Piotrków Trybunalski-Katowice stanowi fragment tak zwanej Gierkówki. Docelowo autostrada A1 ma prowadzić równolegle do pierwotnego przebiegu "jedynki". Trasa aż czterokrotnie przekracza Wisłę.
Podwale Przedmiejskie – ważna ulica w dzielnicy Śródmieście w Gdańsku, leżąca w ciągu drogi krajowej nr 7, będąca początkiem trasy wylotowej w kierunku Warszawy. Ulica wyznacza granicę między Głównym Miastem a Starym Przedmieściem, następnie przecina Wyspę Spichrzów i Dolne Miasto. Czasami zaliczana do trasy W-Z.

Nieczynna zajezdnia w Oliwie, 2011

Dawne zajezdnie

Nieeksploatowane

zajezdnia przy ulicy Łąkowej – obecnie parking strzeżony

zajezdnia przy alei Grunwaldzkiej 537 w Oliwie – dawna fabryka mydła, obecnie ruiny

zajezdnia techniczna – tzw. plac drogowy przy alei Grunwaldzkiej we Wrzeszczu. Z tego placu wysyłane były wagony 102N/Na do Krakowa i odbierane wagony z fabryki lub z zakładów które modernizowały tabor. W 2004 zamknięto plac i odłączono od sieci torowisk. Obecnie teren klubu Żak

Nieistniejące

zajezdnia przy ul. Gościnnej na Oruni

zajezdnia przy ul. Partyzantów we Wrzeszczu,późniejsza zajezdnia autobusowa – przekształcona w latach 90. na centrum handlowe. Obecnie znajduje się tu kompleks mieszkaniowo – usługowy Quattro Towers

remiza tramwajowa na Siedlcach

Aleja Grunwaldzka w Gdańsku – część głównej arterii komunikacyjnej Trójmiasta i drogi wojewódzkiej nr 468 o długości 6,9 km. Stanowi trasę przelotową dla dzielnic, przez które przebiega oraz graniczących z nimi.
Gdańsk Biskupia Górka - nieistniejący już przystanek kolejowy w Gdańsku na trasie linii kolejowej nr 9 Warszawa Wschodnia - Tczew - Gdańsk Główny. P.o. znajdował się w pobliżu dzisiejszego Urzędu Wojewódzkiego pod wiaduktem na Zaroślaku nad Kanałem Raduni u podnóża Biskupiej Górki. Posiadał bezpośrednie połączenie z gdańską siecią tramwajową (linia na Orunię).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)