Tramwaje w Ołomuńcu - Polski Serwis Naukowy

Portal:
Komunikacja tramwajowa

Tramwaje w Ołomuńcu – system komunikacji tramwajowej w piątym co do wielkości czeskim mieście, Ołomuńcu. System obsługuje Dopravní podnik města Olomouce (DPMO, pol. Przedsiębiorstwo Komunikacyjne miasta Ołomuńca). Tramwaje to jeden z dwóch, obok autobusów, rodzajów komunikacji miejskiej w Ołomuńcu.

Mijanka wyznaczony odcinek drogi szynowej lub kołowej jednopasmowej (jednotorowej) umożliwiający wyprzedzanie i wymijanie się pojazdów szynowych lub drogowych.
Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.

DPMO obsługuje komunikację tramwajową na 13,6 km torowisk, po których kursuje pięć linii oznaczonych numerami 1–2, 4 i 6–7 o łącznej długości 38 km. Linie obsługiwane są przez sześćdziesiąt wozów tramwajowych, w tym trzynaście niskopodłogowych. Ołomuniecka sieć tramwajowa jest najmniejszą w całych Czechach. Mimo to tramwaje stanowią podstawę komunikacji miejskiej w tym mieście.

Tramwaje w Uściu nad Łabą, dziś ósmym co do wielkości mieście Czech, kursowały w latach 1899–1970. W okresie największego rozwoju (lata 30. i 40.) miasto posiadało trzecią największą, po praskiej i brneńskiej, sieć tramwajową w kraju. Po likwidacji została zastapiona przez autobusy.
Tramwaj niskopodłogowy to miejski pojazd szynowy, umożliwiający wejście osobom niepełnosprawnym oraz matkom, prowadzącym wózki spacerowe. Charakteryzuje się on m.in. podłogą bez stopni oraz nowoczesnym wyglądem. Obecnie produkowane wagony są częściowo lub całkowicie niskopodłogowe.

Historia

Początki komunikacji tramwajowej

Podobnie jak w wielu innych miastach główną przyczyną powstania komunikacji tramwajowej w Ołomuńcu była konieczność połączenia centrum ze znacznie oddalonym dworcem kolejowym. Jeżdżące tą trasą od 1845 omnibusy stały się niewystarczające i zaczęto szukać bardziej wydajnego środka transportu. W latach 90. XIX w. zadecydowano o budowie linii tramwaju elektrycznego (wcześniej rozważano również tramwaje parowe) o rozstawie szyn 1435 mm.

Morawa (cz. i sł. Morava, niem. March, węg. Morva) – rzeka na Morawach, we wschodniej Austrii i na zachodniej Słowacji, dopływ Dunaju. Długość – 352 km, w tym 242 km w Republice Czeskiej, 40 km jako granica czesko-słowacka i 70 km jako granica słowacko-austriacka. Powierzchnia zlewni – 26 658 km², w tym:
Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.

Prace budowlane rozpoczęto w 1897 (wraz z rozbiórką murów miejskich), a zakończono dwa lata później. Uroczyste otwarcie dwóch linii (Dworzec – Górny Rynek (Horní náměstí) – Koszary artyleryjskie oraz Górny Rynek – Nowa Ulica) o łącznej długości 5,3 km nastąpiło 1 kwietnia 1899. Operatorem sieci była spółka Siemens & Halske. Obie linie były jednotorowe z mijankami, a przy dworcu kolejowym powstała pierwsza w Czechach pętla tramwajowa (pozostałe zakończenia tras pętli nie miały). W pierwszych latach funkcjonowania ołomunieckich tramwajów po mieście jeździło dziewięć wagonów silnikowych i cztery doczepne z wytwórni w Grazu.

Transport miejski – sfera działalności gospodarczej polegającej na wykonywaniu usług przewozowych na terenie miasta oraz obszarach podmiejskich. Problematyka transportu miejskiego dotyka w głównej mierze zagadnień transportu pasażerskiego, więc termin ten bywa stosowany zamiennie z terminem komunikacja miejska. Ze względu na wykorzystywane środki transportu wyróżnić można miejski transport szynowy, miejski transport drogowy, miejski transport wodny.
Pętla (pętlica) – element infrastruktury służący do zmiany kierunku ruchu pojazdu w postaci odcinka trasy (toru, jezdni) zakrzywionego w planie o 180°.

Pierwsza połowa XX w.

Oryginalny ołomuniecki tramwaj nr 16 z 1914 r. wyprodukowany w Studénce

W 1904 miasto wypowiedziało umowę prywatnemu przewoźnikowi i przejęło komunikację tramwajową. Nie doszło do zmian tras, ale za to znacznie zmienił się tabor. W tym okresie jeździły zarówno wagony silnikowe, jak i doczepne z odbierakami typu "lira". Z czasem okazało się, że nowe tramwaje są zbyt ciężkie i mosty, po których biegną torowiska, mogą się zawalić, dlatego też musiały one zostać przebudowane, aby wytrzymać większy ciężar.

Vario LF (używane są również oznaczenia Tatra T3R.EVN i Tatra T3RN.EV) – oznaczenie tramwaju wytwarzanego od 2004 r. wspólnie przez czeskie firmy Pragoimex a.s. w Pradze i Krnovské opravny a strojírny, s.r.o. (KOS) w Karniowie.
Tabor kolejowy – wszelkie pojazdy szynowe, np. lokomotywa, wagon, drezyna. Tabor dzieli się na pojazdy trakcyjne, czyli lokomotywy, zespoły trakcyjne i wagony silnikowe, oraz tabor nie posiadający własnego napędu.

W okresie I wojny światowej wszystkie prace nad rozbudową i modernizacją sieci zostały wstrzymane (z wyjątkiem przedłużenia 3 października 1914 linii dworzec – koszary do cmentarza w Nerzedinie). Z tego powodu po zakończeniu wojny konieczne były liczne prace torowe.

W 1923 wprowadzono numerację linii:

Tramwaj parowy – dawny pojazd szynowy służący do komunikacji miejskiej, napędzany maszyną parową. Istniały dwa podstawowe typy tego pojazdu: albo w silnik parowy wyposażony był bezpośrednio wagon, albo skład ciągnięty był przez stosunkowo niewielką lokomotywę parową.
Inekon 01 Trio – oznaczenie tramwaju wytwarzanego od 2002 r. przez czeską firmę Inekon Trams a.s. z siedzibą w Ostrawie, założoną przez spółkę Inekon Group a.s we współpracy z Przedsiębiorstwem Komunikacyjnym Ostrawa (DPO).

Dworzec – Plac Żiżki (Žižkovo náměstí) – Górny Rynek (Horní náměstí) – Koszary artyleryjskie – Nerzedin, cmentarz
Górny Rynek – Sąd powiatowy – ul. Terezska – Nowa Ulica (szpital)

10 września 1932 linię nr 1 przedłużono do lotniska wojskowego w Nerzedinie. Była to pierwsza w Czechach, i jak dotąd jedyna, linia tramwajowa do lotniska, a jej budowa była częścią wielkiego, niezrealizowanego planu rozwoju komunikacji szynowej w Ołomuńcu. Kilka lat wcześniej, bo w 1927, powstały pierwsze trzy miejskie linie autobusowe. W 1940 położono drugi tor na głównym odcinku całej sieci – od dworca do Placu Żiżki. Przy przebudowie dalszego ciągu trasy w kierunku Górnego Rynku problemem była zbyt mała nośność mostu na Młyńskim Potoku (na dzisiejszej ul. 1 Maja), dlatego też pozostawiono tam tor pojedynczy. W 1945 most na Morawie między pl. Żiżki a dworcem został zniszczony. Komunikację tramwajową na tym odcinku zawieszono i przywrócono dopiero w 1948, kiedy wybudowano nowy, prowizoryczny, most drewniany, a następnie odbudowano stary.

Omnibus - pojazd wieloosobowy, przeważnie kryty, utrzymujący regularną komunikację. Od XVII do XIX wieku konny, a następnie z napędem. Poprzednik autobusów.
Przystanek tramwajowy to element infrastruktury punktowej systemu komunikacji miejskiej. Jest to wyznaczone miejsce zatrzymania i postoju tramwaju w celu umożliwienia pasażerom wejścia/opuszczenia pojazdu.

Druga połowa XX w.

Historyczny rozwój ołomunieckiej sieci tramwajowej

Tramwaj Tatra T3 na ul. Palackiego

W latach 1947–1948 zbudowano (w dwóch etapach) nową dwutorową trasę o długości 3185 m od dworca kolejowego do dzielnicy Bielidła. Jednocześnie zlikwidowano starą pętlę przy dworcu. W 1953 uznano za bezzasadne funkcjonowanie linii tramwajowej do lotniska wojskowego i trasę linii nr 1 skrócono do cmentarza w Nerzedinie. W 1954 tramwaje przestały kursować na Starym Mieście – zlikwidowano tory na Górnym Rynku (Horní náměstí) i innych ulicach starówki, przekładając ruch tramwajowy na ul. Piekarską (Pěkařská), 8 Maja, pl. św. Maurycego (Mořické náměstí) i al. Wolności (třida Svobody). W 1955 zbudowano torowisko po al. Wolności od sądu powiatowego, gdzie odchodziła trasa w kierunku Nowej Ulicy, do targowiska nad Młyńskim Potokiem. Ponadto w latach 50. wszystkie dotychczas jednotorowe odcinki przebudowano na dwutorowe.

Odbierak prądu (pantograf) – element pojazdu lub urządzenia zasilanego z zewnątrz energią elektryczną (wyłączając pojazdy zasilane kablem i z akumulatorów) stykający się z przewodem jezdnym lub szyną prądową, służący doprowadzeniu napięcia zasilającego.
Tramwaje w Czeskich Budziejowicach, dziś 90-tysięcznym mieście w południowych Czechach, kursowały w latach 1909–1950. Istniały tu dwie linie tramwajowe, łączące centrum z przedmieściami: Lineckim i Praskim. Po likwidacji zostały zastąpione przez trolejbusy.

Na początku lat 60. zadecydowano o zastąpieniu wozów dwukierunkowych jednokierunkowymi. Wówczas nie wszystkie końcowe przystanki były w postaci pętli, dlatego konieczna była ich przebudowa. Udało się to wszędzie, z wyjątkiem Bielideł, gdzie było to technicznie niewykonalne. Postanowiono więc przedłużyć trasę aż do Pawłowiczek, gdzie tramwaj zawracał innymi ulicami niż przyjeżdżał (tzw. "pętla blokowa"). Eksploatację tej trasy próbnie rozpoczęto w grudniu 1957, a już od 1 stycznia 1958 kursowało tam sześć linii (wszystkie dotychczas kończące się przy dworcu). Ze względu na niskie potoki podróżnych w marcu 1958 około 500 m na południe od dworca oddano do użytku pętlę Fibichova, gdzie skrócono trzy (oznaczone numerami 1–3) z pięciu kursujących na Pawłowiczki linii.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.
Zajezdnia (tramwajowa, trolejbusowa, autobusowa, mikrobusowa, kolejowa, metra, samochodowa) – baza, zakład eksploatacji pojazdów, szczególnie miejskich.

W latach 1947–1967 z powodu coraz mniejszej liczby wozów tramwajowych zakupiono dużą ilość używanych wagonów z Pragi. W 1957 na ulice Ołomuńca wyjechały pierwsze tramwaje szybkobieżne – dziesięć Tatr T1. Na początku lat 60. tabor uzupełniło pięć tramwajów Tatra T2 (w tym pierwsze prototypy). W 1966 zakupiono pierwsze dziesięć wozów Tatra T3.

Nawierzchnia kolejowa - zespół konstrukcyjny, składający się z szyn, podkładów, złączek i podsypki. Elementy te służą do zbudowania toru szynowego, który stanowią dwa równoległe toki szynowe, ułożone w ustalonej między nimi odległości. Tor ma odpowiednie położenie w planie i profilu. Tor w planie składa się z odcinków prostych i krzywych (obejmujących łuki z krzywymi przejściowymi), w profilu zaś - z odcinków położonych w poziomie i na pochyleniu (wzniesienia i spadki) oraz z załomów profilu podłużnego. Do nawierzchni kolejowej zalicza się także rozjazdy oraz skrzyżowania torów.
Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Pod koniec lat 60. pojawiły się głosy, aby komunikację tramwajową całkowicie zastąpić autobusami. Przygotowano nawet projekt likwidacji trakcji tramwajowej, ostatecznie jednak go nie zrealizowano i Ołomuniec nie podzielił losu Uścia nad Łabą czy Czeskich Budziejowic. Sieci tramwajowej nie zlikwidowano, jednak przez następne lata była ona bardzo zaniedbywana. Tramwaje wróciły do łask dopiero w latach 80.

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.
Tatra T1 to oznaczenie tramwaju produkowanego w latach 1952 - 1958 w zakładach ČKD w Pradze w Czechosłowacji. W ciągu sześcioletniego okresu produkcji wyprodukowano 287 tramwajów tego typu. Jest to pierwszy model tramwaju marki Tatra.

Przystanek tramwajowy na ul. Palackiego z elektroniczną tablicą informacyjną

W 1981 zmianie uległ kształt linii na Nową Ulicę – wraz z budową osiedla mieszkaniowego Powel ruch tramwajowy przełożono na przebiegającą przez nie dwupasmową ul. Brneńską (Brněnská) i dalej Graniczną (Hraniční) w pobliże starej pętli na ul. I. P. Pawłowa. Trzy lata później oddano do użytku łącznicę między torami tramwajowymi na ul. Hodolańskiej a linią kolejową w rejonie Dworca Głównego, która przestała być eksploatowana w latach 90. W 1984 w sąsiedztwie zajezdni tramwajowej przy ul. Garbarskiej (Koželužská), która stała się zbyt mała, zbudowano zespół bocznic mieszczący łącznie trzydzieści dziewięć wozów, zwany potocznie Rubikiem. Kolejnym ważnym wydarzeniem była przebudowa tzw. "wysokiego mostu" na ul. Towarowej (Tovární) i budowa przy tej samej ulicy nowego dworca autobusowego w 1986, a co za tym idzie zmiana przebiegu trasy tramwajów (z ul. Towarowej na Ostrawską). Zaczęto również unowocześniać tabor – zakupy zmodernizowanych tramwajów Tatra T3 (T3 SUCS, T3 M3, T3 R.P) pozwoliły na wycofanie w drugiej połowie lat 80. modeli T1 (1987) i T2 (1985).

Praga posiada największą sieć linii tramwajowych w Czechach – na 141 km trakcji jeździło w roku 2005 951 wozów obsługujących 26 linii dziennych i 9 nocnych. Przewoźnikiem jest Dopravní podnik hlavního města Prahy, a.s. (Przedsiębiorstwo Transportowe Stołecznego Miasta Pragi, S.A.).
Rozstaw szyn, inaczej, rozstaw toru, prześwit toru - odległość między wewnętrznymi powierzchniami główek szyny. W Polsce, mierzona 14 mm poniżej górnej powierzchni szyn, wynosi na liniach normalnotorowych 1435 mm. Czym innym jest odległość między osiami główek szyn (wynosi 1500 mm).

W 1994 pojawił się w Ołomuńcu elektroniczny system informacji pasażerskiej (tablice informacyjne na przystankach wyświetlające m.in. rzeczywisty czas odjazdów autobusów i tramwajów). Rok później rozpoczęto kolejną wielką inwestycję – budowę torowiska od targowiska przy al. Wolności (třida Svobody) nad Młyńskim Potokiem przez al. 17 Listopada, dwujezdniową al. Kosmonautów (třida Kosmonautů) do Dworca Głównego. Odcinek o długości 1,8 km został otwarty 25 kwietnia 1997. 29 października 1998 rada miejska przyjęła nowy plan zagospodarowania przestrzennego, w którym uznano tramwaje za podstawę komunikacji miejskiej i zaplanowano dalszy rozwój sieci. W 1999 obchodzono stulecie ołomunieckich tramwajów. W tym samym roku pojawiły się w mieście pierwsze tramwaje niskopodłogowe – Škody 03 T.

Morawy (czes. Morava, łac. Moravia, niem. Mähren) – kraina historyczna we wschodniej części dzisiejszej Republiki Czeskiej, jedna z trzech krain (obok Czech i Śląska Czeskiego) składających się na to państwo.
Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.

Wiek XXI

Tramwaj Vario LF na al. Wolności

W pierwszych latach XXI w. przebudowano plac przed Dworcem Głównym. W ramach prac m.in. przesunięto torowiska oraz przystanki tramwajowe. W 2006 zakupiono kolejne tramwaje niskopodłogowe – Inekon 01 Trio, które w następnych latach uzupełniły wozy Vario LF. Dziś plany co do zakupów nowych tramwajów ograniczają się już tylko do modelu Vario LF.

Autobus – pojazd samochodowy fabrycznie wyposażony w więcej niż 9 miejsc (wg polskich przepisów), łącznie z miejscem dla kierowcy. Autobus przystosowany jest do przewozu pasażerów i ich bagażu. Może mieć jeden lub dwa pokłady, może ciągnąć przyczepę bagażową.

W 2007 przez kilka miesięcy zamknięta była trasa przez ul. Piekarską (Pěkařská) i Denisową. Powodem takiego stanu rzeczy była rewitalizacja tych śródmiejskich ulic, w ramach której m.in. wyciszono torowisko tramwajowe i wymieniono nawierzchnię kolejową. Koszt inwestycji wyniósł 105 mln koron, z czego 30 mln wydano na remont linii tramwajowej. 1 września 2007 zlikwidowano linię nr 5 wiodąca z Pawłowiczek do Nerzedina.

Plany na przyszłość

zakup kolejnych tramwajów Vario LF (ze środków unijnych) i wycofanie wozów Tatra T3 (również zmodernizowanych) w latach 2010–2013

budowa linii tramwajowej przez Powel na osiedle Nowe Sady (odnoga linii na Nową Ulicę) w latach 2010–2013

budowa nowej zajezdni przy ul. Rolsberskiej (2013) i otwarcie w miejscu starej zajezdni muzeum komunikacji miejskiej (2015)

budowa linii tramwajowej do dzielnicy Holice (2013)

budowa linii tramwajowej na Tabulowy Wierch (2015)

przedłużenie linii z Pawłowiczek do Chwałkowic (2015)

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)