Tramwaje w Poznaniu - Polski Serwis Naukowy

Portal:
Komunikacja tramwajowa

Tramwaje w Poznaniu (z gwary poznańskiej bimby, l.poj. – bimba) – system komunikacji tramwajowej działający w Poznaniu i należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego sp. z o.o.

Obecnie system składa się z 19 linii dziennych i jednej nocnej oraz jednej linii turystycznej obsługiwanej przez zabytkowy tabor kursujący w weekendy. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm i łącznej długości torowiska 157,695 km (tor pojedynczy z torami zajezdniowymi i na pętlach).

Historia

Pomysł budowy sieci tramwajowej w Poznaniu zrealizowało dwóch berlińskich przedsiębiorców: Otto Reymer i Otto Masch, którzy po otrzymaniu koncesji od miasta zainaugurowali 30 lipca 1880 przejazdy tramwaju konnego. Pierwsza regularna linia ruszyła 31 lipca 1880, przewożąc pasażerów spod Dworca Głównego, Świętym Marcinem, Rycerską (dziś Ratajczaka), Pl. Wilhelmowskim (dziś pl. Wolności) na Stary Rynek. W dość krótkim czasie trasę tę wydłużono prowadząc tory przez Butelską (dziś Woźną), Garbarami przez Chwaliszewo na Ostrów Tumski. Powstała też odnoga biegnąca przez ul. Wiktorii (dziś Gwarna i Mielżyńskiego), pl. Królewski (dziś pl. Cyryla Ratajskiego), Fryderykowską (dziś 23 Lutego), Al. Wilhelmowskimi (dziś Al. Marcinkowskiego), Seekta (dziś ul. Solna) następnie Wolnicą, Małymi Garbarami, Szewską, Szeroką (dziś Wielka) do Wielkich Garbar (dziś Garbar), gdzie łączyła się z linią główną.

Zajezdnia tramwajowa przy ulicy Madalińskiego – zajezdnia tramwajowa w Poznaniu, w dzielnicy Wilda, obsługująca tramwaje MPK. Stacjonują tu tramwaje linii: 2,3,4,6,7,8,9,11,17,18,26,N21
Stomil-Poznań S.A. - zakład oponiarski zlokalizowany w Poznaniu, o najdłuższej tradycji w Polsce, założony w 1928. Obecnie jest Spółką Akcyjną w której Skarb Państwa ma 100 % udziałów.

Zabytkowa hala główna zajezdni przy ul. Gajowej

Wnętrze hali zajezdni przy ul. Głogowskiej

Tramwaj typu N przebudowany na pług wirnikowy

Tatra RT6N1 na estakadzie ponad Bogdanką, linia PST

Stary bilet komunikacji miejskiej, ok. 1986

Schemat przebiegu linii tramwajowych

Pomimo, że w mieście było zapotrzebowanie na tego typu usługi berlińczycy po kilku tygodniach znaleźli się na skraju bankructwa. Miało to związek z niefortunnym przebiegiem odnogi, a także brakiem napisów w języku polskim, co wywołało bojkot wśród Polaków. Zniechęceni przedsiębiorcy odsprzedali linię Poznańskiemu Towarzystwu Kolei Konnej (niem. Posener Pferde-Eisenbahn-Gesellschaft), które uzyskało monopol na rozbudowę i eksploatację miejskiej sieci tramwajowej. Wówczas tabor liczył 20 wagonów. We wrześniu 1880 Towarzystwo wykupiło cześć terenów po starym dworcu kolejowym na Jeżycach, gdzie powstała zajezdnia, która jest dziś najstarszą używaną w kraju. W 1896 powstały kolejne dwie trasy: pierwsza biegnąca od Starego Rynku przez ul. Wrocławską, pl. Piotra (dziś pl. Wiosny Ludów), Półwiejską do nieistniejącej dzisiaj Bramy Wildeckiej oraz druga od zajezdni przez Zwierzyniecką, Jadwigi (dziś Kraszewskiego) do rynku Jeżyckiego, po roku przedłużona przez ul. Wielką Berlińską (dziś Dąbrowskiego) do fabryk chemicznych przy ul. Polnej. Obie trasy budowano już z cięższych szyn, planując ruch tramwajów elektrycznych.

Żegrze – część Poznania w dzielnicy Nowe Miasto. Obejmuje osiedla Polan, Stare Żegrze i Orła Białego oraz rozległy teren aż do południowej części stacji Poznań Franowo, w którego centrum znajduje się Fort II (Stülpnagel) dawnej Twierdzy Poznań.
Tatra RT6N1 - oznaczenie tramwaju wytwarzanego w latach 1993-1997 w zakładach ČKD w Pradze w Czechach oraz w latach 1997-1998 w zakładach HCP w Poznaniu. Jest to drugi (pierwszy seryjny) po Konstal/HCP 105N/2 (115N) tramwaj niskopodłogowy eksploatowany w Polsce.

6 marca 1898 tramwaj konny zastąpiony został tramwajem elektrycznym. Kursowały wówczas trzy linie:

oznaczona kolorem białym – po trasie starego tramwaju konnego od Dworca Głównego przez Stary Rynek na Ostrów Tumski

oznaczona kolorem czerwonym – z Rynku Jeżyckiego, ul. Jadwigi (dziś. ul. Kraszewskiego), Zwierzyniecką, św. Marcinem i starą trasą tramwaju konnego, a od Starego Rynku do Bramy Wildeckiej

oznaczona kolorem żółtym – z Dworca Głównego, trasą identyczną jak "biała", ale tylko do skrzyżowania ul. Wielkiej i Wielkich Garbar

W ciągu następnego miesiąca uruchomiono czwartą linię:

Winiary – część dzielnicy Jeżyce w północno-zachodniej części Poznania. Zamieszkuje ją około 20 tys. mieszkańców. Granice stanowią ulice Lutycka, Lechicka, Piątkowska, Maczka, Źródlana, Szelągowska, Dojazd i Al. Solidarności. Winiary są obszarem dość starym i historycznym. Nazwa pochodzi od niegdysiejszych wytwórni win istniejących na Winiarach. Winiary poza Trójpolem składają się z bloków (4 i 10 piętrowych) oraz kamienic (ulica Sokoła). Trójpole to zabudowa domów jednorodzinnych.
Tory odstawcze przy pętli Budziszyńska – tory odstawcze w Poznaniu. Wybudowane w latach 80. w celu odstawiania tramwajów na noc, z powodu braku miejsc w zajezdniach (tramwaje stały i były dewastowane na ulicach Poznania). 4 listopada 2011 roku ostatnie pojazdy opuściły teren torów odstawczych, które zostaną zlikwidowane wraz z rozpoczęciem przebudowy ul. Grunwaldzkiej.

oznaczoną kolorem zielonym – ze Starego Rynku, Św. Marcinem i nową trasą do wsi Górczyn (dzisiejsze skrzyżowanie ul. Głogowskiej i Kosynierskiej).

Ceny za pierwsze przejazdy wynosiły 10 bądź 20 fenigów, a po godzinie 23:00 należało uiścić podwójną opłatę.

W 1899 położono drugi tor na Starym Rynku i Wielkiej Berlińskiej (obecnie ul. Dąbrowskiego).

Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.
Poznański Szybki Tramwaj (także PST, PeSTka) – liczący 6,1 km długości odcinek bezkolizyjnej, ułożonej w wykopie oraz na estakadzie trasy tramwajowej, wyposażonej w rozjazdy umożliwiające przejazd między sąsiednimi torami i przystanki przypominające dworce kolejowe. Wszystko to pozwala na jazdę z prędkością 70 km/h. Linia powstała jako alternatywa dla znacznie droższego metra. Obsługiwana przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne.

Przed I wojną światową rozbudowano sieć linii, która teraz docierała także na Garbary (do Rzeźni Miejskiej), na pl. Sapieżyński (dziś pl. Wielkopolski) do Bramy Dębińskiej (obecnie skrzyżowanie ul. Strzeleckiej i Krakowskiej), Śródkę, Sołacz i Dębiec (do fabryki Cegielskiego), ulicą Grunwaldzką do ulicy Ułańskiej. Zwiększyła się również ilość torów w śródmieściu. Powstały nowe trasy przez wiadukty nad torami kolejowymi: Most Teatralny i Most Dworcowy. W dwudziestoleciu międzywojennym tramwaj zaczął docierać na Golęcin, Dębiec (przedłużenie trasy), Dębinę (do kąpieliska warciańskiego), Ogrody, Grunwald i Winiary, jednocześnie zlikwidowano część linii na wąskich uliczkach Starego Miasta. Nie udało się wybudować linii do Głównej, gdzie wprowadzono w 1930 r. komunikację trolejbusową.

Trolejbusy w Poznaniu – linia trolejbusowa w Poznaniu powstała w 1930 r. na trasie: Śródka – ul. Wiejska. Była pierwszą w Polsce trasą tego środka komunikacji.
Ulica Małopolska - ulica na Sołaczu w Poznaniu, zlokalizowana pomiędzy ul. Niestachowską na zachodzie, a ul. Nad Wierzbakiem na wschodzie. Ulica, związana jest z powstaniem w początkach XX wieku kolonii willowej na Sołaczu, zaprojektowanej przez Josepha Stübbena - stanowi integralną część tego zespołu urbanistycznego, wraz z placami Spiskim i Orawskim, bezpośrednio do niej przylegającymi.

Podczas walk o Poznań większość taboru i część infrastruktury została zniszczona. W związku z tym dopiero w 1947 r. wznowiono większość przedwojennych połączeń tramwajowych, poza tymi na prawym brzegu Warty i uliczkach Starego Miasta na wschód od Rynku. Wówczas powstała nowa trasa do Garbar omijająca Stary Rynek od południa, przez pl. Bernardyński. Na prawy brzeg Warty tramwaje powróciły w 1952 r., po oddaniu do użytku nowego mostu Juliana Marchlewskiego (dziś Królowej Jadwigi).

Ulica Obornicka - ulica Poznania biegnąca od Winiar w kierunku północnym. Stanowi odcinek drogi krajowej 11. Do 1918 nosiła nazwę Chaussee v.Obornik, 1918-1939: Obornicka, 1939-1945: Obornikerstrasse, Obersalzbergerallee, od 1945: Obornicka.
Osiedle Warszawskie – willowa dzielnica Poznania, znajdująca się na terenie Nowego Miasta i sąsiadująca z Komandorią (a właściwie Osiedlem Komandoria-Pomet) na zachodzie, Główną na północy, Miłostowem na wschodzie i Czekalskiem na południu (tą ostatnią część często utożsamia się z Osiedlem Warszawskim).

W kolejnych latach wybudowano nowe trasy pozwalające na szybkie przemieszczanie się pomiędzy dzielnicami z pominięciem centrum:

1955–1957 w ul. Marchlewskiego (dziś ul. Królowej Jadwigi) i most Marchlewskiego (dziś Most Królowej Jadwigi) na Rataje

1957–1964 w ul. Pułaskiego, Winogrady i Przełajową do pętli "Wilczak" z odgałęzieniem do ul. Serbskiej (1974)

1968–1973 w ul. Przybyszewskiego, Reymonta i Hetmańską

1974–1977 od pl. Wielkopolskiego przez ul. Małe Garbary, Estkowskiego do ronda Śródka

1979 na Chartowo, do pętli "Osiedle Lecha", tzw. Trasa Kórnicka (otwarta 23 lutego 1979)

1983–1985 od os. Lecha przez ul. Jedności Słowiańskiej (dziś Chartowo i Żegrze) do ul. Hetmańskiej

oraz linie peryferyjne:

Solaris Tramino S100 – rodzina tramwajów, które będą produkowane przez firmę Solaris Bus & Coach z Bolechowa koło Poznania. Pierwszy prototyp powstał w lipcu 2009 roku, zaś produkcja seryjna ruszy w 2011 roku.
Osiedle Lecha – osiedle mieszkaniowe na Chartowie, w Poznaniu. Położone jest obok osiedli Rusa, Czecha, Tysiąclecia i ograniczone ulicami Chartowo, Wiatraczna, Inflancka.

1949–1950 do Cmentarza Komunalnego na Junikowie

1955 z Rataj na Starołękę do fabryki Stomil, w 1967 przedłużoną do stacji kolejowej Poznań Starołęka

1959 do Zawad przez Śródkę z odgałęzieniem do os. Warszawskiego i w 1974 do Miłostowa

1980 z Winiar prawie do ul. Lechickiej (pętla "Piątkowska")

Rewolucją w transporcie miejskim było oddanie do użytku w 1997 liczącego 6,1 km odcinka Poznańskiego Szybkiego Tramwaju nazwanego przez poznaniaków "Pestką". Obecnie trwa wiele inwestycji związanych z modernizacją i rozbudową sieci, gdyż według planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 tramwaj ma stanowić podstawę komunikacji w mieście. Od tego momentu podczas wymiany sygnalizacji na skrzyżowaniach tramwaje uzyskują bezwzględne pierwszeństwo.

Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu Sp. z o.o. (MPK Poznań Sp. z o.o.) - spółka powstała 28 czerwca 2000 w wyniku przekształcenia zakładu budżetowego o nazwie "Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu". Jej tradycje sięgają roku 1880, kiedy w Poznaniu powstał pierwszy tramwaj konny. Jest jednoosobową spółką miasta Poznania (jedyny właściciel i 100% udziałowiec).
Konstal 105N – oznaczenie tramwaju wytwarzanego w latach 1973-1979 przez zakłady Konstal w Chorzowie. Wersja wąskotorowa tego tramwaju oznaczona została jako 805N. Wagony te w momencie powstania były konstrukcją nowoczesną, wyróżniającą się zarówno budową (kanciaste pudło) jak i znacznie lepszymi parametrami eksploatacyjnymi niż inne polskie wagony eksploatowane w tamtych latach. Obecnie większość z nich została skasowana albo przebudowana na wagony Konstal 105Na/805Na. Pojedyncze sztuki są jednak nadal w ruchu liniowym w niektórych miastach w Polsce (Poznań, Warszawa, Wrocław) lub uczestniczą w przejazdach okolicznościowych jako pojazdy zabytkowe (Gdańsk).

14 sierpnia 2007 otwarto drugi odcinek (jeśli przyjąć, że pierwszym jest odcinek od ul. Jana Pawła II do pętli na os. Lecha) Ratajskiego Szybkiego Tramwaju łączący plac Wiosny Ludów przez ul. Podgórną, Dowbora Muśnickiego, Mostową, Most św. Rocha i Kórnicką z ul. Jana Pawła II.

W 2011 roku MPK podjęło decyzję o sprzedaży 40 tramwajów 105N (zmodernizowanych do standardu Konstal 105Na) z powodu braku miejsc w zajezdniach na ten typ tramwajów. Ponadto zostało zakupionych 45 Solarisów Tramino i 7 Moderusów Beta.

Górczyn – część miasta Poznania i osiedle administracyjne, w jego zachodniej części. Częściami Górczyna są także Górczynek i Osiedle ks. Ignacego Skorupki.
Ulica Hetmańska - ulica w południowej części Poznania biegnąca z zachodu w kierunku wschodnim. Stanowi fragment II ramy komunikacyjnej miasta, dróg krajowych 5 i 11 oraz trasy europejskiej E261.

Tabor

Obsługujący regularne linie

Obsługujący linie wahadłowe

Wagony dwukierunkowe stosowane podczas remontów na liniach wahadłowych (a także na liniach zwykłych w okresach, kiedy nie są prowadzone remonty).

Zabytkowy

Pojazdy zabytkowe.

Oczekujące renowacji:

Techniczny

Zajezdnie tramwajowe

Zlikwidowane

zajezdnia S2 przy ul. Gajowej na Jeżycach. Zajezdnia została oddana do użytku w roku 1880. W dniu 28 grudnia 2010 zajezdnia zakończyła swoje funkcjonowanie.

Eksploatowane

zajezdnia S1 przy ulicy Głogowskiej, nr tramwajów: 81 – 514 tabor: 105N i pochodne, Siemens Combino, Moderus Alfa, Solaris Tramino. Linie: 1, 2, 5, 6, 10, 12, 14, 15, 16, 26. Zajezdnię tramwajową, największą w Poznaniu, zbudowano w roku 1907.

zajezdnia S2 przy ulicy Madalińskiego na Wildzie, nr tramwajów: 601- 907 tabor: Düwag (GT6, GT8, GT8ZR). Linie: 2, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 11, 18. Zajezdnia tramwajowa, najmniejsza w Poznaniu, została zbudowana w roku 1948.

zajezdnia S3 przy ulicy Fortecznej na Starołęce, nr tramwajów: 71 - 410 tabor: 102Na, 105N i pochodne, Tatra RT6N1, Moderus Alfa. Linie 1, 3, 4, 5, 12, 13, 17, 26. Zajezdnię oddano do użytku w roku 1980.

Z powodu braku miejsc postojowych niektóre tramwaje z zajezdni na ul. Głogowskiej i Madalińskiego nocują na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej. Tramwaje pochodzące z dawnej zajezdni przy ulicy Gajowej nocują na pętlach: Wilczak, Górczyn i Starołęka, natomiast tramwaje które stacjonowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej, od 3 listopada nocują na torach na ulicy Hetmańskiej.

Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.
Pętla (pętlica) – element infrastruktury służący do zmiany kierunku ruchu pojazdu w postaci odcinka trasy (toru, jezdni) zakrzywionego w planie o 180°.

Planowane

zajezdnia przy ulicy Szwajcarskiej na Franowie (w budowie).

Linie tramwajowe

Wykaz linii

Remonty i zamknięcia

Podczas remontów i zamknięć występuje konieczność reorganizacji siatki połączeń. W Poznaniu stosowane są następujące praktyki:

czasowa zmiana trasy – sygnalizowana poprzez wyświetlanie nazwy końcówki naprzemiennie z napisem "zmiana trasy" lub żółte tablice liniowe,

zawieszenie linii,

uruchamianie linii wahadłowych W1, W2 itd. lub 27, 28 itd. obsługiwanych taborem dwukierunkowym. Kursują one od miejsca zamknięcia do najbliższego węzła przesiadkowego.

Bitwa o Poznań – walki o Poznań, które toczyły się w styczniu i lutym 1945 pomiędzy nacierającą podczas operacji wiślano-odrzańskiej Armią Czerwoną wspomaganą oddziałami polskimi a Niemcami.
Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu (ZTM) – organ samorządu Poznania zajmujący się organizacją i zarządzaniem pasażerskim zbiorowym transportem miejskim.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)