Transfobia - Polski Serwis Naukowy

Transfobia (lub rzadziej: transuprzedzenia i transmizogynia – to ostatnie odnosi się do transfobii wobec transseksualistek m/k) – dyskryminacja osób transpłciowych (transseksualnych, transwestytycznych, transgenderowych). Celowa bądź niecelowa transfobia może mieć poważne konsekwencje dla osób będących jej obiektem. Wiele osób transpłciowych doświadcza również homofobii ze strony osób błędnie traktujących medycznie rozpoznane zaburzenia tożsamości płciowej jako formę homoseksualizmu.

Heterofobia - w literaturze przedmiotu są dwa znaczenia tego terminu: a) w tradycyjnym dyskursie naukowym pochodzi od greckich słów heteros i phobos i oznacza lęk wobec kogoś innego, drugiej osoby. Francuski socjolog Alain Bihr uważa, że heterohobia lub lęk przed kims innym, obcym jest pochodną ksenofobii oraz b) (od słów "heteroseksualizm" i "fobia") – termin używany głównie w Ameryce Północnej w światopoglądowym dyskursie polityczno-socjalnym do oznaczenia irracjonalnego lęku przed zetknięciem się z osobami o orientacji heteroseksualnej, niechęć bądź wrogość do takich osób. Nie istnieją żadne źródła naukowe, które notowałyby istnienie tego rodzaju fobii w kontekście tej drugiej definicji, termin można rozumieć zatem jako retoryczny. Bywa stosowany przez osoby sprzeciwiające się działalności organizacji LGBT, doszukujące się w niej dyskryminacji osób heteroseksualnych, w tym kontekście używany jest jako odpowiedź na termin homofobia.
Leczenie, terapia, kuracja – szereg czynności medycznych, z użyciem stosownych leków i aparatury, zmierzających do przywrócenia równowagi (homeostazy) organizmu dotkniętego chorobą lub kalectwem; postępowanie lekarskie, którego celem jest przywrócenie zdrowia choremu lub poprawa jego jakości życia. Wyróżniamy różne rodzaje leczenia:

Dyskryminujące lub nietolerancyjne zachowania wobec osób transpłciowych mogą polegać na: molestowaniu, napaści lub morderstwie. Bezpośrednie formy nietolerancji mogą się przejawiać również bez udziału przemocy. Pośrednia dyskryminacja może polegać m.in. na odmowie zapewnienia osobom transpłciowym traktowania na równi z osobami bez zaburzeń tożsamości płciowej.

Seksizm (z ang. sexism, sex – "płeć") to pogląd, że kobiety i mężczyźni nie są sobie równi, lub że nie powinni posiadać równych praw. Zazwyczaj sprowadza się do "wiary w wyższość mężczyzn i wynikających z niej dyskryminujących zachowań wobec kobiet".
Tożsamość - to wizja własnej osoby, jaką człowiek ma: właściwości wyglądu, psychiki i zachowania się z punktu widzenia ich odrębności i niepowtarzalności u innych ludzi.

Atak na osobę transpłciową to praktyka polegająca na wybraniu kogoś za cel ataku z powodu transpłciowości danej osoby i jest formą transfobii. W odróżnieniu od ataków na osoby homoseksualne polega na zaatakowaniu kogoś z powodu jego/jej tożsamości płciowej, a nie z powodu orientacji psychoseksualnej. Według niektórych opinii mówienie o osobie transpłciowej, że stała się ofiarą z powodu wzięcia ją za osobę homoseksualną, neguje jej tożsamość i prawdę o tym, co jej się stało.

Akt urodzenia — akt stanu cywilnego stwierdzający fakt narodzin dziecka. Dokument ten jest tworzony i przechowywany przez urząd stanu cywilnego na którego obszarze działania (właściwość miejscowa) stwierdzono urodzenie. Stanowi on wyłączny dowód tego zdarzenia możliwy do obalenia tylko przez procedurę sprostowania lub unieważnienia aktu. W akcie urodzenia odnotowuje się imię i nazwisko dziecka, jego płeć, datę i miejsce urodzenia, imiona i nazwiska rodziców, daty i miejsca ich urodzin, miejsce ich zamieszkania.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Przykłady

Istnieje wiele odnotowanych przykładów transfobii w różnych formach i przejawach w społeczeństwie. Niektóre przypadki wyraźnie zawierają przemoc i skrajnie złą wolę, zaś istotą innych jest niewiele więcej niż brak zrozumienia zjawiska, niekiedy połączony z podświadomymi uprzedzeniami, wynikłymi z przekonań religijnych lub społecznych.

Orientacja seksualna – trwały, odczuwany wewnętrznie popęd płciowy, emocjonalny do osobników określonej płci. Szeroki przegląd literatury naukowej w poszukiwaniu definicji orientacji seksualnej wykazał iż ustalenie definicji zarówno koncepcyjnej jak i operacyjnej nie było możliwe. Rozbieżności w definicjach orientacji seksualnej są przyczyną zamieszania pojęciowego. Problemy ze zdefiniowaniem orientacji seksualnej nie pozwalają na ustalenie reprezentatywnych prób homoseksualistów, biseksualistów i heteroseksualistów, a różnice w definiowaniu i pomiarze sięgają roku 1860, kiedy naukowcy po raz pierwszy zainteresowali się orientacją seksualną.
Wizerunek firmy (ang. Image) – wyobrażenie o firmie istniejące w bezpośrednim otoczeniu, głównie u klientów, obejmujące zbiór pozytywnych skojarzeń wywoływanych przy usłyszeniu nazwy firmy lub ujrzeniu jej znaku graficznego. Wyobrażenie to nie musi pokrywać się z rzeczywistością, może być również jedynie subiektywnym obrazem przedsiębiorstwa lub jego oferty.

Niektóre znane sprawy brutalnych przestępstw powiązanych z transfobią: Brandon Teena, Gwen Araujo, Fred Martinez, Nizah Morris i Lauren Harries i Adam Harries.

Najbardziej drastycznym przypadkiem transfobii w Polsce było śmiertelne pobicie transwestyty w Łodzi w roku 2005. Jak podkreśliła sędzia, orzekając dla obu sprawców kary 6 lat pozbawienia wolności: "W tej sprawie nie zginąłby człowiek, gdyby nie był inny. Zginął tylko dlatego, że oskarżonym się nie podobał".

Trudności napotykane przez osoby transpłciowe

Niekiedy schroniska dla bezdomnych stosują procedury mające negatywny wpływ na transseksualistki, np. odmawiając im wstępu na oddziały kobiece oraz zmuszając do spania i kąpieli w obecności mężczyzn. Sytuacja ta jednak się zmienia. Przykładowo 8 lutego 2006 roku Departament Opieki nad Bezdomnymi miasta Nowy Jork ogłosił rewizję swej polityki kwaterunkowej z konkretnym celem zakończenia dyskryminacji wobec osób transpłciowych w swych schroniskach.

Queer (z ang. queer = dziwny, dziwaczny) – wyraz tradycyjnie oznaczający "dziwny" albo "niezwykły". W latach 90. XX wieku zaczęto używać tego wyrazu do opisywania społeczności LGBT i jej członków. Efektem tego była zmiana we współczesnej angielszczyźnie: pierwotne znaczenie tego słowa zostało zmarginalizowane i obecnie znaczy przede wszystkim "lesbijski", "gejowski", "homoseksualny" (czy generalnie "nie-heteroseksualny", "nie-heteronormatywny").
Tolerancja (łac. tolerantia - "cierpliwa wytrwałość"; od łac. czasownika tolerare - "wytrzymywać", "znosić", "przecierpieć") - termin stosowany w socjologii, badaniach nad kulturą i religią. W sensie najbardziej ogólnym oznacza on postawę wykluczającą dyskryminację ludzi, których sposób postępowania oraz przynależność do danej grupy społecznej może podlegać dezaprobacie przez innych pozostających w większości społeczeństwa. W okresie reformacji pojęcie to było stosowane w odniesieniu do mniejszości religijnych. Obecnie termin ten obejmuje również tolerancję różnych orientacji seksualnych oraz odmiennych światopoglądów.

Transfobia w opiece zdrowotnej

Typowym przykładem jest sprawa Tyry Hunter. Hunter padła ofiarą wypadku samochodowego i gdy ekipa karetki pogotowia odkryła, że jest ona osobą transpłciową, odstąpiono od wykonywania czynności ratujących życie. Tyra Hunter zmarła następnie w szpitalu.

Osoby transpłciowe są w dużej mierze zależne od specjalistów z zakresu opieki zdrowotnej, nie tylko w zakresie terapii hormonalnej, ale także pod kątem opieki ogólnej. Często dostępność do odpowiedniej opieki medycznej może być dla osób transpłciowych utrudniona, gdyż transfobiczni (lub nierozumiejący natury zaburzeń tożsamości płciowej) lekarze pierwszego kontaktu mogą odmówić zaordynowania odpowiedniej terapii. Przykładem takiej sytuacji była sprawa Roberta Eadsa, transmężczyzny (TS k/m), który zmarł z powodu nowotworu jajników.

Homofobia (z greki ὁμόιος homoios = taki sam, równy i "fobia" z gr. φόβος phóbos = strach) – postawa społeczna charakteryzująca się uprzedzeniem, nienawiścią i wrogością wobec przedstawicieli mniejszości seksualnych, dyskryminowaniem ich. Niektórzy łączą też pojęcie heteroseksizmu i heteronormatywności z postawą homofobiczną.
Hermafrodytyzm, obojnactwo, dwupłciowość, gynandromorfizm – zjawisko występowania w ciele jednego osobnika jednocześnie męskich i żeńskich gruczołów rozrodczych albo występowanie w jego ciele gruczołu obojnaczego wytwarzającego jaja i plemniki. Obojnactwo występuje często u zwierząt bezkręgowych i u roślin wyższych (u roślin nazywane jest obupłciowością lub androginią), rzadziej u kręgowców. U osobników hermafrodytycznych najczęściej zachodzi zapłodnienie krzyżowe, rzadziej samozapłodnienie – u roślin nazywane samopylnością.

Transfobia w zatrudnieniu

Transfobia może się również ujawniać w miejscu pracy. Czasami transseksualiści tracą pracę, gdy rozpoczynają transformację. Badanie Uniwersytetu Willamette stwierdza, że dyskryminacja jest tak rozpowszechniona, że znalezienie pracy jest praktycznie niemożliwe.

Informacje prasowe z San Francisco Chronicle i Associated Press cytują raport Departamentu Zdrowia Publicznego miasta San Francisco z roku 1999 mówiący o siedemdziesięcioprocentowym wskaźniku bezrobocia wśród populacji osób transpłciowych w tym mieście. 18 lutego 1999 roku Departament Zdrowia Publicznego miasta San Francisco opublikował wyniki raportu z przeprowadzonego w 1997 roku sondażu wśród 392 osób transpłciowych m/k i 123 k/m, wskazujący między innymi, że tylko 40% osób m/k w okresie poprzednich sześciu miesięcy zarabiało na pełnym lub częściowym etacie. Dla osób k/m wskaźnik ten wynosił 81%. Badanie mówiło też, że 46% m/k i 57% k/m było obiektem dyskryminacji w zatrudnieniu.

Poznanie społeczne - pojęcie socjologiczne mówiące o sposobie, w jaki ludzie selekcjonują, interpretują i wykorzystują informacje potrzebne do formułowania sądów i podejmowania decyzji dotyczących świata społecznego. Jest to zdolność do odbioru istotnych społecznie informacji i adekwatnego zachowania jednostki, związane jest z przetwarzaniem informacji niesionych przez istotne społecznie bodźce.
Heteroseksualizm – zaangażowanie psychoemocjonalne i pociąg seksualny względem osób odmiennej płci. Najczęściej występująca orientacja seksualna. Terminu ten bywa też używany w badaniach gender studies. Termin może być również stosowany jako określenie zachowań seksualnych pomiędzy ludźmi lub zwierzętami o odmiennej płci.

W procesie rekrutacyjnym dyskryminacja może być jawna albo ukryta, gdy pracodawcy podają inne rzekome powody odrzucenia kandydatury lub wcale nie informują potencjalnych pracowników o przyczynach ich odrzucenia. Ponadto, gdy pracodawca zwalnia lub w inny sposób dyskryminuje transpłciowego pracownika, może to być przypadek sprawy z "mieszanym motywem", gdzie pracodawca oficjalnie podkreśla oczywiste zaniedbania, kwestie wydajności pracy itp. (np. częste spóźnianie się) zaś milczy w kwestii transfobii.

Ludzki wirus niedoboru odporności, HIV (ang. human immunodeficiency virus) - wirus z rodzaju lentiwirusów, z rodziny retrowirusów. Atakuje głównie limfocyty T-pomocnicze (limfocyty Th). Wiriony mają budowę kulistą i otoczone są otoczką lipidową, zawierającą liczne białka (glikoproteiny: gp120 u HIV-1 i HIV-2 oraz gp41 u HIV-1 i gp36 u HIV-2). Pod osłonką znajduje się płaszcz białkowy, czyli kapsyd, kryjący materiał genetyczny wirusa (RNA) i enzymy: odwrotną transkryptazę, integrazę. Wywołuje AIDS. Dotychczas poznano 2 typy wirusa:
Pożądanie – stan silnego pragnienia posiadania czegoś, żądza; pociąg fizyczny, zmysłowe pragnienie odbycia stosunku płciowego. Występuje najczęściej pod wpływem bodźców wzrokowych (w przypadku mężczyzn), bądź też słuchowych (kobiety). Choć nie jest to regułą; jest wielka różnorodność i ilość impulsów, czy też sytuacji mogących wywołać pożądanie. U mężczyzn objawia się ono wzwodem prącia i obfitym ślinieniem, u kobiet jest jest to wzwód łechtaczki, sutków, wilgoć w ustach, a także w pochwie. U niektórych osób pożądanie (seksualne lub inne) może być niezwykle silne, może to prowadzić do aktów przemocy, ale bywa też motorem ambicji, zwłaszcza męskiej, związane jest z wysokim poziomem testosteronu w organizmie.

Dyskryminacja w zatrudnieniu z powodu tożsamości, ekspresji płciowej, itp. jest nielegalna w coraz większej ilości stanów i miejscowości USA. Taka dyskryminacja może być zakazana przez specjalne ustawy (jak ma to miejsce w Kalifornii, Illinois, New Jersey, Maine, Minnesocie, Nowym Meksyku i stanie Waszyngton), albo poprzez zarządzenia miejskie; ponadto obejmują ją precedensy w niektórych innych stanach (np. Massachusetts obejmują precedensy z takich spraw jak Lie vs. Sky Publishing Co. i Jette vs. Honey Farms). Kilka innych stanów zabrania tego rodzaju dyskryminacji w przypadku zatrudnienia przez instytucje publiczne. Wielka Brytania wprowadziła ustawy chroniące przed dyskryminacją w zatrudnieniu z powodu tożsamości płciowej. Niekiedy jednakże pracodawcy dyskryminują transpłciowych pracowników, pomimo tego rodzaju praw.

Płeć – każda z kategorii, grup, na jakie dzieli się komórki rozrodcze, a często także wytwarzające je narządy (u zwierząt) czy organy (u roślin) i osobniki tego samego gatunku, zależnie od ich roli w procesie rozmnażania i rekombinacji genów. Uwarunkowana jest genetycznie lub fizjologicznie (z przewagą jednego lub drugiego z tych czynników u przedstawicieli różnych taksonów).
Mężczyzna - nazwa osobnika płci męskiej z rodzaju Homo. Mężczyzna różni się od kobiety genetycznie, posiada chromosom Y, co warunkuje różnice budowy morfologicznej i anatomicznej oraz często zachowaniem, widocznym z różnych struktur społecznych w różnych epokach i formach kulturowych.

Jest co najmniej jeden głośny przypadek orzeczenia sądowego w sprawie związanej z zatrudnieniem niekorzystnym dla osób transpłciowych. W roku 2000 działająca na południu USA sieć sklepów spożywczych Winn-Dixie zwolniła długoletniego pracownika Petera Oilera, pomimo iż wcześniej był on wielokrotnie nagradzany podwyżkami i awansami, po tym gdy kierownictwo dowiedziało się, że żonaty, heteroseksualny kierowca ciężarówki czasami po pracy przebierał się w damskie stroje. Kierownictwo argumentowało, że godzi to w wizerunek firmy Winn-Dixie. Amerykański Związek Wolności Obywatelskich (ACLU) wniósł do sądu sprawę na rzecz Oilera, przeciwko Winn-Dixie, jednak sędzia oddalił pozew. Sprawa ta doprowadziła do pikietowania centrali firmy w Jacksonville na Florydzie i jej bojkotu. Jedna, obecnie już niefunkcjonująca, strona internetowa www.shameonwinndixie.org, stwierdziła, że była to "największa w dziejach publiczna demonstracja przeciwko genderowej bigoterii".

Floryda, ang. State of Florida – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią. Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu; 2/3 stanu pokrywają tereny leśne.
Przemoc – wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby bez jej przyzwolenia, przy czym wyróżnia się dwa zjawiska: przemoc fizyczną i przemoc psychiczną.

Niekiedy osoby transpłciowe, stojące w obliczu dyskryminacji w zatrudnieniu, podejmują pracę w seks-biznesie, aby zarobić na utrzymanie, co wystawia je na dodatkowe ryzyko kłopotów z prawem, w tym aresztowania i postępowanie sądowe, przemoc w miejscu pracy i możliwość zarażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową, takimi jak HIV.

Stereotyp (z gr. stereos – "przestrzenny", typos – "wzorzec", "odcisk") – konstrukcja myślowa, zawierająca komponent poznawczy (zwykle uproszczony), emocjonalny i behawioralny, zawierająca pewne fałszywe przeświadczenie, dotyczące różnych zjawisk, w tym innych grup społecznych.
Kobieta – określenie osobnika płci żeńskiej z rodzaju Homo. Kobieta różni się od mężczyzny budową morfologiczną i anatomiczną. Owulacja u kobiety pojawia się co około 28 dni (w cyklu miesiączkowym), niezależnie od pory roku, co wyróżnia ją spośród większości samic ssaków.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)