Transformizm - Polski Serwis Naukowy

Transformizm (łac. transformatio przekształcenie) – przeddarwinowski ewolucjonizm, przeciwstawiona kreacjonizmowi teoria biologiczna zakładająca, że organizmy nie powstały dzięki oddzielnym aktom stworzenia, ale tworzyły się jedne z drugich, zmieniając się w drodze stopniowych zmian i przekształceń, i dając początek nowym gatunkom. Ośrodkiem rozwoju tej teorii była Francja. Pojęcie tranformizm zostało wprowadzone w 1837 roku przez francuskiego zoologa Étienne Geoffroy'a Saint-Hilairego, ale pierwszą teorię transformistyczną sformułował Jean-Baptiste de Lamarck w dziele Filozofia zoologii (Philosophie zoologique) w 1809 roku. Lamarck twierdził, że:

Kreacjonizm – pogląd, że człowiek, życie, Ziemia i Wszechświat zostały stworzone w swojej pierwotnej formie przez Boga lub bóstwa. Był to dominujący pogląd do czasu sformułowania teorii ewolucji. Współcześnie kreacjonizm łączy w sobie elementy filozoficzne i religijne. Nie jest uznawany za teorię naukową i nie funkcjonuje w ramach nauk przyrodniczych, jakkolwiek na gruncie filozofii sformułowano kilka prób połączenia ewolucji i kreacji (kreacjonizm ewolucyjny).

Stworzenie świata – w filozofii oraz teologii pojęcie określające akt, w którym Bóg, najwyższa istota transcendentna, praprzyczyna, arché, powołuje do istnienia materię, przestrzeń i czas.

Lamarck zakładał, że organizmy zmieniają się pod wpływem:

wewnętrznej tendencji do stałego podnoszenia poziomu organizacji (tzw. gradacja),

warunków bytowania zmuszających organizm do doraźnego przystosowania się do nich,

a nabyte tą drogą cechy są przekazywane pokoleniom potomnym. Jego koncepcja była alternatywą dla teorii typów i gatunków Cuviera i pierwotnych koncepcji jedności planu budowy Geoffroya Saint-Hilaire'a.

Adam Urbanek (ur. 15 kwietnia 1928 w Krośnie) - polski biolog ewolucyjny, paleontolog, paleozoolog. Honorowy Przewodniczący Komitetu "Człowiek i Środowisko" Polskiej Akademii Nauk.

Neolamarkizm - jeden z kierunków ewolucjonizmu, przeciwstawiający się darwinizmowi, negując bądź ograniczając znaczenie doboru naturalnego w procesie ewolucji organizmów. Od klasycznego lamarkizmu przejął tezę o dziedziczeniu cech nabytych, a poznanie czynników i mechanizmów ewolucji ograniczył do wyjaśnienia przyczyn dziedzicznej zmienności.

Transformistyczna teoria Lamarcka nazwana została lamarkizmem, a czynniki lamarckowskie były wykorzystywane w późniejszych teoriach nazywanych neolamarkizmem. W XIX wieku pojęcie transformizm zostało zastąpione ewolucjonizmem.

Bibliografia

Adam Urbanek: Jedno istnieje tylko zwierzę...: myśli przewodnie biologii porównawczej. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2007. ISBN 978-83-88147-08-1.