Transoksania - Polski Serwis Naukowy

Transoksania Ma Wara'un-Nahr (arab.: ما وراء النهر) / Farārood (farsi: فرارود) / tur. Maverannehir – rzadko już używana nazwa części Azji Środkowej, odpowiadającej w przybliżeniu dzisiejszemu Uzbekistanowi, Tadżykistanowi oraz południowo-zachodniemu Kazachstanowi. Geograficznie oznacza region pomiędzy rzekami Amu-daria oraz Syr-daria. Dzisiaj tym terminem zwykle oznacza się dany obszar w VIII wieku n.e. lub jeszcze kilka wieków później. W eposie Szahname napisanym przez poetę Ferdousiego, Transoksania jest ojczyzną irańskich koczowników, a rzeka Oksus jest granicą między Iranem a Turanem.

Iran (pers. ايران – Īrān), (w języku polskim dawniej używano także formy Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

Transoksania i tereny przyległe

Region był jedną z satrapii dynastii Achemenidów perskich pod nazwą Sogdiana. Nazwa Transoxiana jednak pochodzi z łaciny i oznacza "Za rzeką Oxus", jak po grecku nazywała się Amu-daria. Arabskie mā wara` an-nahr - "to co za rzeką", stanowi jeszcze inną nazwę kraju.

Timur Chromy (ur. 9 kwietnia 1336 r. w Chodża Ilgar koło Keszu (Shahrisabz), zm. 18 lutego 1405 r. w Otrarze) − znany również jako Tamerlan i Timur Lenk (od Tīmūr-e Lang − Timur Kulawy), założyciel dynastii Timurydów, panujący w latach 1370 - 1405, zdobywca większości Azji Środkowej, Iranu, Iraku i Zakaukazia.

Język perski (nowoperski, farsi albo parsi, per. فارسی albo پارسی) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

Ojczyzna Tamerlana

Tu w połowie XIV wieku (ok. 1336 roku) przyszedł na świat Timur Leng z plemienia Barłasów, znany później jako Tamerlan, wielki strateg i zdobywca ogromnych połaci Azji Środkowej i Bliskiego Wschodu. Tutaj właśnie zaczynał on swoją zawrotną karierę wojskową i polityczną, zostając emirem Mawarannahru.

Tadżykistan (Republika Tadżykistanu) – państwo w środkowej Azji ze stolicą w Duszanbe. Tadżykistan graniczy z Uzbekistanem, Kirgistanem, Chinami i Afganistanem.

Emir, tytuł honorowy w świecie muzułmańskim, przysługujący potomkom Mahometa, wysokim dowódcom wojskowym w krajach Bliskiego Wschodu oraz północnej Afryki. Stopień wojskowy "admirał" pochodzi od zniekształconego amir al-bahr (dowódca morski). Również używane jest imię (Emir). W państwach islamu wódz, dowódca, książę.

Przypisy

Rafał Ciastoń. Starcie mocarzy pod Ankarą 1402. „Mówią Wieki”. Lipiec 2008. nr 07/08 (583). S. 45.

Zobacz też

Chorezm oraz Chorasan (tam mapa schematyczna krain)