Krajobraz górski z dwoma podróżnymi (1698-1701) Teodora Lubienieckiego

Podróże w I Rzeczypospolitej pomimo bardzo złego stanu dróg i mostów były częste, zwłaszcza wśród przedstawicieli stanu szlacheckiego. Jeżdżono do krewnych i znajomych, na procesy sądowe, a także na sejmiki i okazowania. Szczególnie okazałe były orszaki magnackie, często liczące kilkadziesiąt wozów i kilkaset koni. Ze względu na jakość szlaków lądowych duże znaczenie w transporcie masowym miał spław rzeczny. Polacy podróżowali także po Europie – zarówno w celach edukacyjnych, jak i krajoznawczych bądź dyplomatycznych. Od XVII wieku zaczęła się ujawniać widoczna ksenofobia i ignorancja polskich podróżników, uznających odwiedzane kraje za gorsze, a ich mieszkańców za „prostaków” i „chłopów”.

Szlaki drogowe i mosty

Stan dróg w Rzeczypospolitej był bardzo zły, co stwierdzali zarówno Polacy, jak i cudzoziemcy. Trakty były w większości nieutwardzone i silnie wyjeżdżone. Jesienią i podczas wiosennych roztopów zamieniały się w błotne grzęzawiska, natomiast latem podróżni zmuszeni byli przemieszczać się w tumanach kurzu. Zimą zaspy i zamiecie w wielu miejscach niemal uniemożliwiały transport. Dodatkowy problem stanowił brak mostów lub ich kiepski stan. Przyjęło się nawet przysłowie: Polski most, niemiecki post, włoskie nabożeństwo, wszystko to błazeństwo. Za przejazd przez ważniejsze z nich trzeba było dodatkowo płacić. W zamian właściciele przepraw zobowiązani byli do utrzymania ich w dobrym stanie. W rzeczywistości o mosty nikt nie dbał i rzeki często trzeba było pokonywać brodami. Tam, gdzie rzeka była szersza i głębsza, uruchamiano niekiedy przewozy obsługiwane przez prom lub szeroki, płaskodenny statek.

Karczmy

 Osobny artykuł: karczma.

Karczma „Rzym” z XVIII w.
Stan obecny

Na nocleg zatrzymywano się u znajomych i krewnych, w klasztorach lub w przydrożnych karczmach. Jakość tych ostatnich pozostawiała wiele do życzenia. Przeważnie były one brudne, pełne robactwa i słabo zaopatrzone. Panującą w nich sytuację przedstawił podróżujący po Małopolsce w XVIII w. śląski lekarz Jan Jakub Kausch:

Podróżny nie ma co marzyć o gościnnym pokoju, o łóżku, nie może nawet liczyć, że zaspokoi głód. Zajazd w mieście czy na wsi tym tylko różni się od zwykłego domu, że składa się z jednej wielkiej izby z kominem i ma wielką stajnię dla koni podróżnych. Kto przywiezie z sobą znaczny zapas żywności i inne niezbędne przedmioty, może oczywiście liczyć na zabezpieczenie pozostałych drobnych potrzeb; kto jednak tego nie uczyni, dotkliwie poczuje braki na każdym kroku

Karczmy cieszyły się często złą opinią, jako ulubione miejsca wszelkiej maści „ludzi gościńca”: przestępców, włóczęgów i prostytutek. Jedynie wyższej klasy lokale posiadały wydzielone sale dla lepszej klienteli. Dopiero pod koniec XVII wieku zaczęły powstawać hotele. Pierwszym z nich był wybudowany w latach 90. tegoż stulecia warszawski „Marywil”.

Transport wodny

 Osobny artykuł: flis.

Ze względu na stan traktów drogowych główną rolę w transporcie masowym odgrywał spław rzeczny. Rzeki takie jak Wisła, San, Bug, Narew, Warta i Dźwina stanowiły podstawowe arterie komunikacyjne Rzeczypospolitej. Głównym portem docelowym był Gdańsk, mniejszą rolę odgrywały Szczecin i Ryga. Sezon żeglugowy trwał od marca do listopada. Spławiano głównie zboże, którego transport organizowali magnaci, szlachta, duchowieństwo, mieszczaństwo, a nawet zamożniejsi chłopi pomorscy.

Towary spławiano rozmaitymi pojazdami wodnymi: od dużych wiosłowo-żaglowych szkut po proste barki i tratwy. Ich obsługę stanowił zespół fachowców. Najważniejszym z nich był kierownik spławu (szyper), któremu podlegali: pilot (retman), sternicy i stanowiący personel podstawowy flisacy (oryle).

Dużo mniej popularna była żegluga morska. Poza zamieszkującymi wybrzeże rybakami i marynarzami na morze zapuszczali się nieliczni. Nawet główne miasto portowe, Gdańsk, niemal nie posiadało własnej floty i korzystało z usług obcych armatorów.