Trasa W-Z w Warszawie - Polski Serwis Naukowy

Tunel trasy W-Z

Trasa W-Z (Trasa Wschód-Zachód) – pierwsza większa inwestycja komunikacyjna po II wojnie światowej w Warszawie, budowana w latach 1947-1949, oddana 22 lipca 1949 w 5. rocznicę uchwalenia manifestu PKWN; od roku 1996 nieodłączny element trasy turystycznych linii tramwajowych (T, W, M), obsługiwanych zabytkowym taborem przez warszawski Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej. Przez wiele lat oprócz łączenia dzielnic Warszawy, pełniła także rolę ważnej drogi tranzytowej przez Warszawę. Obecnie stanowi część drogi wojewódzkiej numer 629.

Jerzy Mieczysław Jarnuszkiewicz herbu Lubicz (ur. 27 lutego 1919 w Kaliszu, zm. 14 lipca 2005 w Warszawie) - polski rzeźbiarz, twórca pomnika Małego Powstańca w Warszawie.
Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

Charakterystyka

Trasa W-Z powstała z połączonych i przebudowanych ulic: Leszna (odcinek Wronia - pl. Dzierżyńskiego), Nowego Zjazdu (odcinek Plac Zamkowy-Wisła), Zygmuntowskiej (odcinek Most Śląsko-Dąbrowski-Targowa). Jej centralny odcinek przebiega w miejscu wąwozu, który pozostawił po sobie potok Kamionka, wpadając do Wisły. Całkowita długość Trasy W-Z wynosi 6760 metrów, licząc od ulicy Młynarskiej do Radzymińskiej.

Śródmieście – dzielnica Warszawy o granicach ustalonych w 1960 roku. 135 tys. mieszkańców. Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.
Henryk Stamatello, ur. 1901, zm. 1997, polski inżynier dróg i mostów, profesor Politechniki Warszawskiej, jeden z głównych projektantów warszawskiej Trasy W-Z. Autor wielu publikacji z dziedziny budownictwa oraz podręczników akademickich, m.in. Tunele i miejskie budowle podziemne, Arkady, Warszawa 1970 i inne.

Kościół św. Anny na wysokiej skarpie obok Trasy W-Z

Charakterystycznym elementem Trasy W-Z jest tunel pod Krakowskim Przedmieściem, ul. Senatorską i Miodową. Jego budowa była ryzykownym przedsięwzięciem - po usunięciu mas ziemi w 1948 zaczęła się osuwać wysoka skarpa wiślana, a mury stojącego na niej kościoła św. Anny zaczęły pękać (ślady przesunięć partii murów są widoczne na wewnętrznej północnej ścianie świątyni).

Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Panny Marii (zwany też Kościołem Przesuwanym) znajduje się przy al. Solidarności 80 (dawniej ul. Leszno 32) w Warszawie w dzielnicy Śródmieście przy Trasie W-Z.
Kamienica Johna – rokokowa narożna kamienica w Warszawie przy Placu Zamkowym pod adresem ul. Krakowskie Przedmieście 89. Jej nazwa pochodzi od jednego z właścicieli adwokata Aleksandra Johna.

Zarówno tunel drogowo-tramwajowy, jak i tunel pieszy prowadzący do schodów ruchomych zaprojektowano w stylu socrealistycznym. W projekcie obu obiektów ważną rolę pełniła ceramika – ściany obu tuneli wyłożone są kilkoma rodzajami szkliwionych kafli ceramicznych i płytek klinkierowych.

Znaczenie komunikacyjne

Panorama Pragi z trasą W-Z

Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie, pierwsza powojenna stołeczna siedziba władz RP

Trasa W-Z, widok znad tunelu nad ul. Miodową w kierunku zachodnim (2006)

Trasę W-Z zbudowano została w miejscu dawnych przepraw przez Wisłę i ciągów ulic łączących Pragę, Śródmieście i Wolę. Poprowadzenie jej przez tunel było nowatorskim rozwiązaniem urbanistycznym - znacznie odciążyło plac Zamkowy i ulice w sąsiedztwie Starego Miasta (przed wojną cały ruch z mostu Kierbedzia kierował się na Krakowskie Przedmieście i Miodową).

Samorząd z prawno-administracyjnego punktu widzenia oznacza powierzenie przez państwo realizacji różnego rodzaju zadań z zakresu administracji publicznej (czasem również sądowniczej) zrzeszeniom osób, których dotyczą skutki wykonywania tych zadań.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Obecnie jednak Trasa W-Z, szczególnie na odcinku przeprawy przez Wisłę i obok Starego Miasta, ma niewystarczającą przepustowość i jest arterią zakorkowaną w godzinach szczytu. Władze miasta dążą do ograniczania ruchu samochodów i przeznaczenia jej (zwłaszcza na centralnym odcinku plac Bankowy – Targowa) głównie dla komunikacji miejskiej.

LH Standard (Lw), określany także jako Einheitswagen to oznaczenie tramwaju elektrycznego wytwarzanego w latach 1925 - 1929 w zakładach Linke-Hofmann Werke we Wrocławiu.
Wisłostrada - ciąg ulic w Warszawie leżących wzdłuż lewego brzegu Wisły. Warszawska Wisłostrada ma 21 km długości, powstawała 39 miesięcy, została otwarta 22 lipca 1974 roku.

Odcinek trasy przy tunelu, przystankach tramwajowych "Stare Miasto" i zjazdach na Wisłostradę jest szczególnie niebezpieczny - za tunelem, w którym samochody się rozpędzają, zlokalizowane są przystanki bez wysepek dla pasażerów i przejście dla pieszych z ograniczoną widocznością, a następnie ostry zakręt trasy przy Mariensztacie. W ostatnich latach na tym zakręcie miało miejsce wiele wiele tragicznych wypadków, m.in. kierowca taksówki stracił panowanie nad pojazdem, przebił barierę i spadł z wiaduktu. Podjęto wtedy decyzję o ustawieniu wzdłuż balustrady betonowych zapór chroniących przed podobnymi zdarzeniami, ale kierowcy zaczęli (niejednokrotnie ze skutkiem śmiertelnym) rozbijać się o zapory - 3 lipca 2006 zginęło tam dwóch policjantów jadących na interwencję.

Plafon – sufit lub podniebienna część sklepienia ozdobiona malowidłem, sztukaterią, płaskorzeźbą, freskiem itp. Plafony występowały już w starożytności i średniowieczu. Bardziej ozdobne formy występują w okresie renesansu i baroku. Najbardziej dekoracyjną formą plafonu jest plafon iluzjonistyczny, ozdobiony malowidłem o tematyce mitologicznej, alegorycznej (w budowlach świeckich) albo religijnej (w kościołach). Plafony zdobiły wnętrza do XIX wieku.
Kina w Warszawie – obecnie w Warszawie znajduje się 31 kin, w tym 14 multipleksów należących do pięciu sieci Cinema City, Multikino, Silver Screen, Kinoplex, Novekino. Do roku 1939 istniało w Warszawie 54 kin i sal kinowych.

Tramwaj

Trasa W-Z jest jednym z trzech warszawskich szlaków trakcji tramwajowej o przebiegu wschód-zachód. W godzinach szczytu tramwaje w każdą stronę (5 linii tramwajowych) kursują tędy co ok. 1,5 minuty, a licząc je łącznie z autobusami (2 linie) - co minutę.

Na otwarcie trasy sprowadzono z Wrocławia wyprodukowane w roku 1925 dwuosiowe wagony tramwajowe LH Standard i wyprodukowane w roku 1901 wagony L Maximum-czteroosiowe. Wytwórcą obu typów był wrocławski Linke Hoffman Werke AG, Breslau. Z kolei z wytwórni Konstal Chorzów dostarczono w roku 1949 pierwszą partię wagonów doczepnych typu ND, następnie dokupiono także wozy silnikowe N (Normalny, Normalizowany, później ów "N" stało się nieodłącznym oznaczeniem wagonów z Konstalu i Alstom-Konstalu), wzorowane na niemieckim tramwaju wojennym o maksymalnie uproszczonej konstrukcji, noszącym oznaczenie KSW (Kriegsstraßebahnwagen, Kriegs-Strassenbahn-Wagen).

Karmelici (pełna nazwa po łac. Ordo fratrum Beatae Virginis Mariae de monte Carmel) – katolicki zakon kontemplacyjny Marii Panny z góry Karmel o surowej regule.
Schody ruchome, eskalator - jest to urządzenie transportowe, zaliczane do grupy przenośników i służące do przewozu osób pomiędzy kondygnacjami budynku.

Początkowo na Trasie W-Z funkcjonowały następujące przystanki tramwajowe:

Pas tramwajowo-autobusowy

Do 2007 roku Trasa W-Z była jedną z dwunastu ciągów ulic w Warszawie z torowiskiem tramwajowym niewydzielonym z jezdni. Skutkowało to złym wykorzystaniem taboru - tramwaje w godzinach szczytu stały w korkach wraz z samochodami. Podczas remontu torowiska w ciągu ulic Aleje Jerozolimskie - aleja i most ks. Józefa Poniatowskiego (od placu Zawiszy do ronda Waszyngtona) od dnia 16 czerwca 2007 właśnie przez most Śląsko-Dąbrowski skierowano więcej tramwajów, ograniczając ruch samochodowy do jednego pasa w każdą stronę. Wtedy też większość linii autobusowych kursujących tędy od dawna (125, 160, 170, 192, 512) poprowadzono przez sąsiednie mosty lub połączono z innymi.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.
Kriegsstraßenbahnwagen (KSW) - to oznaczenie niemieckiego tramwaju o uproszczonej konstrukcji, opracowanego podczas II wojny światowej w zakładach Düsseldorfer Waggonfabrik w Düsseldorfie.

Projekt stałego wydzielenia torów tramwajowych spotkał się z ostrą krytyką ze strony kierowców samochodów prywatnych. Mimo to władze miasta zdecydowały się pozostawić wydzielone wcześniej torowisko na stałe (odc. plac Bankowy – Dworzec Wileński), ponieważ prędkość przejazdu tramwajów i ich wykorzystanie znacznie się poprawiło. Na tym odcinku trasy W-Z pozostały tylko dwie linie autobusowe - obecnie 160 i 190 (Od 2011 roku także 512 i 527 jako stałe trasy tych linii). Od 2009 poprowadzono tu pierwszy w Warszawie pas autobusowo-tramwajowy z wspólnymi przystankami.

Balustrada – ażurowe lub pełne zabezpieczenie (ogrodzenie) schodów, tarasów, balkonów, dachów, wiaduktów, mostów itp., montowane zazwyczaj na krawędzi zabezpieczanego elementu i pełniące jednocześnie funkcję ozdobną. Balustrada może być również ażurową przegrodą pomiędzy pomieszczeniami (np. w kościołach oddziela prezbiterium od nawy).
Konstal N – oznaczenie tramwaju wytwarzanego w latach 1948-1956 przez zakłady Konstal w Chorzowie oraz Stocznię Gdańską nr 3 i Sanocką Fabrykę Wagonów "Sanowag". Wersja wąskotorowa 2N produkowana była w latach 1950-1956. Wersje doczepne (wagony bez silnika) oznaczane są ND lub 2ND. Konstal N to pierwszy tramwaj wyprodukowany w Polsce po II wojnie światowej.

Budowa tunelu trasy W-Z, w wykopie widoczne łukowate sklepienie tunelu, w dali trolejbus jadący ul. Miodową

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)