Trolejbusy w Pradze - Polski Serwis Naukowy

Trolejbusy w Pradze to system miejskiej komunikacji trolejbusowej w stolicy Czech, Pradze, który funkcjonował w latach 1936–1972.

Historia

Pierwsze projekty

Pierwsze pomysły na wprowadzene w Pradze komunikacji trolejbusowej pojawily się w listopadzie 1901 roku, kiedy to wiedeńska firma "Ganz" zaproponowała Przedsiębiorstwom Elektrycznym Stołecznego Miasta Pragi (czes. Elektrické podniky hl. m. Prahy) wprowadzenie komunikacji trolejbusowej. Propozycja ta spotkała się jednak z odmową, ponieważ w tym okresie priorytetem była budowa linii tramwajowych.

Linia A metra praskiego, oznaczana kolorem zielonym, wiedzie głównie w kierunku północny zachód - wschód. Dziś obejmuje 13 stacji, długość linii to 11 km, a ogólny czas przejazdu to 23 minuty.
Korona czeska (po czesku Koruna česká, skrót "Kč") to jednostka monetarna Czech, dzieląca się na 100 halerzy (po czesku haléř lub halíř). Od 1993 waluta niepodległych Czech. Skrót wg ISO 4217: "CZK". 1 CZK = 0,1609 PLN (stan na 18 lipca 2010).

Kolejne pomysły pojawiły w latach 1927–1928. Przygotowano wówczas podstawowe założenia i otrzymano propozycje od angielskich firm "Ransomes, Sims & Jefferies" i "Garret & Sons", niemieckiej "AEG" oraz czeskiej "ASAP". Jednak z powodu braku dokładnych opracowań, również ten projekt nie został zrealizowany.

Pierwsza linia

W 1934 roku pojawiła się propozycja budowy linii Hanspaulka – Ořechovka. Określono przebieg linii na odcinku Sv. Matěj – Zajezdnia Střešovice. Wkrótce przygotowano projekt, który w 1935 roku zatwierdziło miasto oraz Ministerstwo Kolei (Ministerstvo železnic).

Českomoravská – stacja linii B metra praskiego (odcinek II.B), położona w dzielnicy Libeň, pod ulicą Drahobejlovą, niedaleko hali widowiskowo-sportowej Sazka Arena. Nazwa stacji nawiązuje do znajdującej się nieopodal ulicy Czeskomorawskiej.
Tatra - marka samochodów produkcji czechosłowackiej. Założona w 1850 roku w mieście Kopřivnice, a od 1897 jako trzecia w Europie (pierwsza w Europie Środkowej) firma produkująca samochody. Pod marką Tatra po wojnie produkowane były przede wszystkim samochody ciężarowe o dużej ładowności. Jednak historycznie pierwszym polem działania firmy, była produkcja luksusowych samochodów osobowych, wyróżniających się silnikiem umieszczonym z tyłu.

Przed otwarciem pierwszego odcinka, między zajezdnią Střešovice a kościołem św. Macieja (kostel svatého Matěje) na Babie, bardzo długo trwały jazdy próbne (ok. 3 miesięcy w lecie 1936 roku). Otwarcie miało miejsce 28 sierpnia 1936 roku. Pierwsza linia miała długość 3,5 km, a jej przejechanie zajmowało 13 minut. Powodzenie tej linii było przyczyną powstania projektów rozbudowy sieci. Kolejna linia miała łączyć Anděl z Fabryką Waltera (Walterova továrna) w Jinonicach prez Santoškę i Malvazinky.

Škoda 17Tr – typ czechosłowackiego trolejbusu. Model ten (razem z autobusem Karosa B 831) powstał w wyniku prac nad unifikacją pojazdów komunikacji miejskiej, przy współpracy firm Škoda i Karosa w połowie lat 80. XX wieku.
Barrandov - dzielnica stolicy Czech Pragi nad lewym brzegiem rzeki Wełtawy. Dzielnica dzieli się na Stary Barrandov (część willowa, obiekty studia filmowego) oraz Nowy Barrandov, gdzie wybudowano osiedle bloków.

Lata powojenne

Krótko po wyzwoleniu przywrócono do eksploatacji komunikację autobusową i w miarę potrzeb również trolejbusową. W ramach "Generalnego Projektu Sieci Trolejbusowej" (czes. Generální návrh trolejbusové sítě) trolejbusy miały przejąć część przewozów tramwajowych – w związku z tym przedłużono linię z pętli Anděl do centrum miasta. Zmienił się sposób oznaczania linii – literowe oznaczenia (K i W) zastąpiono liczbami z przedziału 50–60. Szczególnie obciążona okazała się nowa linia między Smíchowem a Placem Wacława (Václavské náměstí); w związku z tym stało się koniecznością uruchomienie dodatkowych linii w tym kierunku. W 1948 roku oddano do użytku odcinek na Stadion Strahov (Velký strahovský stadion), gdzie ze względu na znaczne nachylenie terenu nie mogła funkcjonować komunikacja tramwajowa.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Praga - byłe czechosłowackie przedsiębiorstwo produkujące motocykle, samochody osobowe i ciężarowe oraz autobusy pod własną marką, istniejące w latach 1907-2006.

Rozwój komunikacji trolejbusowej

Większość sieci trolejbusowej powstała w latach 1949–1954. W tym czasie powstały odcinki sieci na Vinohradach, Žižkowie i w Bubenczu, przybywały liczne nowe pojazdy – głównie produkowane przez firmę Vagonka Tatra Smíchov (późniejszą ČKD – trolejbusy typu Tatra T 400). Plan odciążenia komunikacji tramwajowej był kontynuowany przez "Poglądowy plan rozwoju Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej Stołecznego Miasta Pragi do roku 1960" (Výhledový plán Dopravního podniku hl. m. Prahy do roku 1960; przewidziany na dwie pierwsze "pięciolatki" – pětiletky). Zgodnie z założeniami "Poglądowego planu...", trolejbusy miały obsługiwać również peryferia. Dzięki temu powstały na przykład linie Libeň (U Kříže)–Prosek–Letňany–Čakovice (fabryka Avia) i Smíchov (Na Újezdě)–Velká Chuchle. Plan przewidywał również trolejbusy na Petřínie. Wspomniana wyżej linia do Chuchli miała być przedłużona do Zbrasławia, od pętli w Chuchli istniał krótki odcinek linii biegnący w tym kierunku. Ok. 1954 roku rozwój trolejbusów wyraźnie zahamował. Nie budowano już dalszych odcinków, doszło nawet do zamknięcia niektórych części sieci. Do głównych przyczyn należy brak dobrego przygotowania ulic oraz problemy z zasilaniem rozległej sieci.

Praskie metro to system kolei podziemnej w Pradze. Jest to jedyna sieć metra w Republice Czeskiej i najszybszy środek lokomocji w stolicy, dziennie przewożący ponad milion pasażerów. Pierwszy odcinek został oddany do użytku 9 maja 1974 roku.
Škoda 2Tr - model czechosłowackiego trolejbusu z końca lat 30. XX stulecia; jego konstrukcja była oparta na budowie poprzedniego modelu trolejbusu - Škody 1Tr; części mechaniczne produkowano w zakładach Škody w Mladá Boleslav, a elektryczne w zakładach Škody w Pilznie, będącymi niegdyś jednym konglomeratem

Stopniowa likwidacja praskiej sieci trolejbusowej

Praski trolejbus Škoda 8Tr w muzeum w Střešovicach

Praska sieć trolejbusowa miała największą długość w marcu 1959 roku (56,876 km). Tego roku doszło jednak do likwidacji najstarszej linii i zastąpienia trolejbusów autobusami. Podobny los spotkał inne odcinki sieci trolejbusowej, a autobusy zyskiwały coraz większy udział w przewozie pasażerów. Na początku lat 60. przebiegały liczne remonty i przebudowy ulic, w związku z czym wiele odcinków zostało wyłączonych z ruchu – tymczasowo lub na stałe. Starzejący się tabor i elementy sieci były istotnym argumentem przemawiającym za stopniową likwidacją sieci trolejbusowej. Ostatecznie przesądziły niskie ceny radzieckiej ropy (co sprzyjało rozwojowi autobusów) oraz nowa koncepcja komunikacji miejskiej, oparta o system metra, która nie zakładała wykorzystania trolejbusów. 16 października 1972 roku zakończono eksploatację trolejbusów w Pradze.

Korona czechosłowacka (cz. Koruna československá, po sk. Koruna česko-slovenská, w I ČSR skrót "Kč", w II ČSR skrót "K", po 1945 roku "Kčs") była jednostką monetarną Czechosłowacji od 1919 do 1939 i od 1945 do 1993. Dzieliła się na 100 halerzy. Skrót wg ISO 4217: "CSK".
Podstacja trakcyjna to stacja elektroenergetyczna, zasilana z krajowego systemu elektroenergetycznego, której podstawowym zadaniem jest zasilanie sieci trakcyjnej na określonym odcinku linii pojazdów o trakcji elektrycznej jak kolej, tramwaje, metro czy trolejbusy.

Projekty odbudowy sieci trolejbusowej

Pierwsze pomysły odbudowy sieci trolejbusowej pojawiły się już w 1979 roku, kolejne plany opracowano w latach:

1981 (linie na osiedle Barrandov),

1982 (linie trolejbusowe służące komunikacji z linią metra A i C),

połowa lat 80. (m.in. linia Praga – Kladno).

Najbardziej dopracowane i najbliższe realizacji były projekty z przełomu lat 80. i 90.

Najstarszym projektem tego okresu był projekt sieci w Północnym Mieście (Severní město), opracowany przez Metroprojekt w maju 1989. W 1990 roku plany zakładały budowę całej sieci równocześnie, potem zadecydowano o podziale prac na dwa etapy. Pierwszy etap zakładał budowę sieci na wschodzie Północnego Miasta na odcinkach: Českomoravská – Lovosická i Palmovka – Letňany – Čakovice, Avia. Realizacja tego projektu przewidywana była na lata 1993 – 1995. Drugi etap (linia ze Střížkowa przez Kobylisy do Bohnic i Čimic) miał być realizowany później. Pierwszy etap zakładał uruchomienie pięciu (docelowo sześciu) linii obsługiwanych przez 16 jednoczłonowych i 38 przegubowych trolejbusów. Zajezdnia była zaplanowana na północ od autobusowych garaży Klíčov. 1 października 1991 roku wystąpiono o pozwolenie na budowę. Koszty pierwszego etapu oszacowano na 793 milionów Kčs. Jednak w ciągu roku 1992 wstrzymano wszystkie przygotowania do budowy.

Zbrasław (cz. Zbraslav) - najbardziej wysunięta na południe dzielnica Pragi. Leży około 10 km na południe od centrum miasta, w ujściu Berounki do Wełtawy, w administracyjnej dzielnicy Praga 16. Badania archeologiczne wykazały, iż tereny obecnej dzielnicy zamieszkiwane były od ok. 2000 r. p.n.e. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1115 r. kiedy to Zbrasław był własnością klasztoru w Kladrubach. W 1268 r. król Przemysł Ottokar II postawił tu zamek myśliwski. Jego następca Wacław II 20 kwietnia 1292 r. sprowadził cystersów z Waldsassen i założył klasztor zwany Aula Regia. W 1297 r. kościół klasztorny stał się bazyliką, a wkrótce miejscem spoczynku władców Czech – Wacława II, Wacława III oraz Wacława IV Luksemburskiego. Aula Regia była ważną ostoją wiary oraz nauki. W Zbrasławiu działał kronikarz Piotr z Żytawy (tu powstały Malogranatum i Kronika Zbrasławska).
Žižkov – jedna z dzielnic Pragi, położona na prawym brzegu Wełtawy, na wschód od centrum miasta. Jej nazwa pochodzi od Jana Žižki i stoczonej przez niego w 1420 roku bitwy o Witkową Górę.

Końcem roku 1990 podjęto pierwsze kroki w kierunku realizacji projektu w częściach Pragi 5 – Smíchowie, Košírzach, Jinonicach oraz Strahowie, połączonym linią z Placem Karola (Karlovo náměstí). Pierwsze projekty zakładały uruchomienie sieci już następnej zimy. Pierwsza miała być wybudowana linia Anděl – Malvazinky – Jinonice. Budowa kolejnych odcinków miała przebiegać do 1995 roku. Po ukończeniu budowy tę część sieci miały obsługiwać cztery linie, a tabor miało stanowić 39 trolejbusów jednoczłonowych i 51 przegubowych. Koszt inwestycji oceniono na 289,3 milionów Kčs. Zajezdnia miała być wybudowana w Jinonicach koło Motorletu, a do czasu ukończenia jej budowy, planowano wykorzystanie byłej tramwajowej i trolejbusowej zajezdni w Košírzach. 10 października 1991 roku nabyła prawomocności decyzja urzędu dzielnicy Praga 5 o budowie pierwszej części linii, podstacji trakcyjnej i zajezdni, jednakże 18 listopada tego roku, decyzją dyrektora generalnego Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej (generální ředitel Dopravního podniku), podjęto decyzję o przerwaniu wszelkich prac przygotowawczych.

Zajezdnia (tramwajowa, trolejbusowa, autobusowa, mikrobusowa, kolejowa, metra, samochodowa) – baza, zakład eksploatacji pojazdów, szczególnie miejskich.
Škoda 8Tr to typ czechosłowackiego trolejbusu. Był produkowany od połowy lat 50. do początku 60. lat XX wieku przez zakład Škoda w Pilznie a później w Ostrovie (od roku 1960).

Końcem 1990 roku pojawił się również projekt linii Skalka – Horní Měcholupy – Petrovice. Jedna linia miała być obsługiwana przez 21 przegubowych trolejbusów, parkujących w Centralnych Warsztatach Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej (Ústřední dílny Dopravního podniku). W pierwszej połowie 1992 roku zaniechano prac nad tym projektem.

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.
Pięciolatka, pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej, (ros. пятилетка, пятилетний план развития народного хозяйства) – nazwa planów gospodarczych ZSRR począwszy od roku 1928.

W 1991 roku utworzono w Przedsiębiorstwie Komunikacji Miejskiej zakład Opravny MHD a Trolejbusy (Warsztaty Naprawcze Komunikacji Miejskiej i Trolejbusy), którego zadaniem były prace nad projektowanymi liniami trolejbusowymi. 31 grudnia 1991 roku wszystkie jednostki organizacyjne związane z trolejbusami zostały rozwiązane, a zakład zmienił nazwę na Opravny MHD.

Petřín (niem. Laurenziberg) – pełne ogrodów i parków wzgórze na lewym brzegu Wełtawy w Pradze, w sąsiedztwie Hradczan. Jego obecna infrastruktura to głównie wynik praskiej jubileuszowej wystawy krajowej z roku 1891. Na tę okazję wybudowano tu m.in. kolejkę linową, wieżę widokową na wzór wieży Eiffla (Petřínská rozhledna) oraz Labirynt Luster (czes. Zrcadlové bludiště).
Škoda 9Tr – trolejbus produkowany przez czeską firmę Škoda, następca modelu Škoda 8Tr. Na pierwszy rzut oka nowy trolejbus różniło od poprzednika znacznie bogatsze przeszklenie. W przedniej i tylnej części wprowadzono duże, panoramiczne szyby. Zastosowano koła jezdne systemu Trilex (tzw. "gwiazdowe"). Wiele elementów oraz detali nadwozia zapożyczono, w ramach unifikacji, od autobusu Škoda-Karosa 706RTO. Trolejbusy Škoda 9Tr były eksportowane także do innych krajów RWPG. Stanowiły m.in. podstawę taboru w wielu miastach Związku Radzieckiego. Szczególnie ciekawym rozwiązaniem było łączenie dwóch trolejbusów 9Tr w pojazd członowy. W pierwszym z nich siedział kierowca zespołu, natomiast podniesione pałąki drugiego zasilały silniki obu członów.

Na początku lat 90. w zakładach ČKD powstał projekt trolejbusu Tatra Tr831, wykorzystujący karoserię trolejbusu Škoda 17Tr. Ten eksperymentalny egzemplarz został zbudowany w warsztatach przedsiębiorstwa komunikacji w Hostivarze (dzielnica Pragi). Jednym z powodów powstania tego pojazdu był projekt odbudowy sieci trolejbusowej w Pradze.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.
Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.

Pomniki praskich trolejbusów

Przystanek-pomnik na dawnej pętli Orionka

Z okazji 50. rocznicy likwidacji pierwszej trolejbusowej linii w Pradze (Svatý Matěj – Zajezdnia Střešovice), w lipcu 2009 w Dejvicach przy ul. Šáreckiej (koło numeru 38), postawiono pomnik praskich trolejbusów. Tworzą go dwa zrekonstruowane słupy z krótkim odcinkiem trakcji trolejbusowej.

ČKD (Českomoravská Kolben Daněk) to jeden z największych zakładów przemysłowych dawnej Czechosłowacji, powstały w roku 1927 z połączenia dwóch mniejszych spółek Českomoravská-Kolben i Breitfeld-Daněk.

8 października 2010 roku odsłonięto pomnik w miejscu zlikwidowanej pętli Orionka, dokąd do 15 października 1972 roku jeździła ostatnia linia trolejbusowa (nr 51). Na skwerze przy skrzyżowaniu ulic Korunní i Benešovskiej, przy zachowanej brukowanej pętli, umieszczono 4 odnowione słupy trakcyjne (3 pochodzą z 1939 roku z wiodącej do Jinonic linii przy ulicy Peroutka, natomiast jeden, powojenny, służył również tramwajom), dwa odcinki trakcji trolejbusowej (ok. 20 m), znak przystanku i tablicę pamiątkową. Jednym z fundatorów pomnika była dzielnica Praga 10, która wsparła projekt kwotą 200 000 Kč, większość środków natomiast pochodziła od firmy deweloperskiej Sekyra Group, stawiającej w pobliżu kompleks budynków mieszkalnych. Przy odsłonięciu pomnika obecny był zabytkowy trolejbus Škoda 8Tr z Muzeum Komunikacji Miejskiej w Pradze.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)