Trubeck - Polski Serwis Naukowy

Trubeck (ros. Трубчевск, Trubczewsk) – jeden z najstarszych grodów ruskich, położony na prawym brzegu rzeki Desny, 94 km na południe od Briańska. Został założony wg badań archeologicznych w 975 r. w miejscu dzisiejszej wioski Kwietuń nad rzeką Trubiż, od której pochodzi nazwa Trubecka.

Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) - grupa ludów tureckich wschodniej Europy i centralnej Azji. Nazwa Tatar pochodzi prawdopodobnie od słowa Tartar - mitologicznego piekła. Ludziom w napadniętej Europie Wschodniej (XIII wiek) stepowi wojownicy wydawali się przybyszami z piekieł. Nazwa się przyjęła i od słowa Tartarzy (przybysze z piekieł) powstała obecna nazwa Tatarzy.

Słowo o wyprawie Igora (Слово о плъку Игоревe trans. Slovo o pl’’ku Igorevě także Słowo o pułku Igora) – zabytek literatury staroruskiej z okresu Rusi Kijowskiej.

Wspomniany w 1164 r. jako Trubiecz – gród należący do księstwa czernihowskiego. Później Trubeck stał się stolicą udzielnego księstwa. Wymienia go także "Słowo o wyprawie Igora" (1185), opisując tragiczną wyprawę ruskich książąt siewierskich na Połowców, w której brał udział książę Trubecko-kurski Wsiewołod.

Wielka Smuta (ros. Смутное время) – okres kryzysu Carstwa Rosyjskiego w latach 1598-1613, wywołany uzurpacją tronu carskiego, połączoną z interwencją wojsk polskich i szwedzkich.

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.

Oddziały z Trubecka uczestniczyły też w bitwie z Mongołami nad rzeką Kałką (1223). Około 1240 r. Trubeck został zniszczony przez Mongołów.

Kolejne wzmianki pochodzą dopiero z końca XIV w., gdy Trubeck, jako gród Wielkiego Księstwa Litewskiego, należał do wspólnego państwa polsko-litewskiego.

Brat Władysława Jagiełły, Dymitr Starszy, uczestnik bitwy z Tatarami na Kulikowym Polu (1380) był protoplastą rodu książąt Trubeckich, których mogiły znajdują się w XV-wiecznym soborze św. Trójcy, powstałym na miejscu wcześniejszej murowanej świątyni z XII w.

Trybunał Główny Wielkiego Księstwa Litewskiego, Trybunał Litewski – ustanowiony na wzór Trybunału Koronnego najwyższy sąd apelacyjny dla Wielkiego Księstwa Litewskiego I Rzeczypospolitej.

Barwa biała – najjaśniejsza z barw. Jest to zrównoważona mieszanina barw prostych, która jest odbierana przez człowieka jako najjaśniejsza w otoczeniu odmiana szarości.

Za panowania króla Aleksandra Jagiellończyka, w czasie wojny litewsko-moskiewskiej 1500-1503, oddziały moskiewskie zaatakowały i zdobyły w 1503 Trubeck, który na ponad sto lat znalazł się w Wielkim Księstwie Moskiewskim.

Podczas wielkiej smuty w 1609 r. oddziały polskie odzyskały Trubeck, który powrócił w granice Rzeczypospolitej ma podstawie rozejmu w Dywilinie z 11 grudnia 1618, przywracającego Rzeczypospolitej także Smoleńsk, Biały, Rosław, Dorohobuż, Sierpiejsk, Nowogród Siewierski, Czernihów, Monastersko, Poczep, Newel, Siebież i Krasne.

Księstwo czernihowskie – jedno z największych księstw udzielnych Rusi Kijowskiej XI-XIII wieku, położone na lewym brzegu środkowego biegu Dniepru, w dorzeczu Desny i Sejmu.

Władysław IV Waza (ur. 9 czerwca 1595 w Łobzowie, zm. 20 maja 1648 w Mereczu) – król Polski w latach 1632–1648 i tytularny król szwedzki 1632–1648, tytularny car rosyjski do 1634, syn Zygmunta III Wazy i jego pierwszej żony Anny Habsburżanki.

Powrót Trubecka do Rzeczypospolitej ostatecznie usankcjonował pokój z Rosją w Polanowie (1634).

10 lat później król Władysław IV czynił szeroko zakrojone przygotowania do wojny z Turcją. Starał się pozyskać dla tych planów cara moskiewskiego. Gdy posłowie Moskwy zażądali wyjaśnień pogłosek o rzekomym nowym Samozwańcu – kandydacie do tronu carskiego na polskim dworze, Władysław IV w geście dobrej woli nakazał (1644) przekazanie Rosjanom pogranicznego Trubecka.

Województwo czernihowskie – województwo Korony I Rzeczypospolitej, część Małopolski, leżało w północnej części kresów wschodnich Korony. Należało razem z województwem kijowskim i bracławskim do terytorium nazywanego od XV w. Ukrainą (ziemie leżące u krańców Rzeczypospolitej). Stolicą i głównym miastem województwa był Czernihów. Do Rzeczypospolitej ziemie te należały tylko ok. 50 lat w XVII w., z tego jako województwo 33 lata.

Rzeczpospolita Polska, w skrócie RP – oficjalna nazwa państwa polskiego od drugiej połowy XVII wieku do roku 1795, w latach 1918–1952 oraz od roku 1989.

Sprzeciwił się temu Sejm Rzeczypospolitej (1645), a załoga, mieszczanie i biskup smoleński Piotr Parczewski rozpoczęli przygotowania do obrony przed Rosjanami. Twierdzę opanowała jednak gwardia królewska i wydała ją Moskwie (dowódca gwardii został później skazany przez Trybunał Litewski za bezprawne zajęcie zamku na banicję, ponieważ jednak egzekwowanie wyroków należało do króla, wyrok pozostał na papierze).

Pokój wieczysty w Polanowie (od miejscowości Polanowo nad Wiaźmą) pomiędzy Rzeczpospolitą a Carstwem Rosyjskim z 14 czerwca 1634 r. kończył wojnę smoleńską 1632-1634, a w praktyce podsumowywał wojny polsko-rosyjskie toczone w I poł. XVII w.

Wielkie Księstwo Moskiewskie (ros. Великое княжество Московское, łac. Magnus Ducatus Moscuensis; potocznie pol. Moskwa, łac. Moscovia lub Muscovia) – państwo ruskie istniejące w latach 1328-1547 ze stolicą w Moskwie. Wielkie Księstwo Moskiewskie było kontynuacją Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), które zostało podniesione do rangi wielkiego księstwa w 1328 roku, w wyniku unii personalnej Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego i Księstwa Moskiewskiego oraz przeniesienia stolicy wielkiego księstwa z Włodzimierza do Moskwy.

Trubeck nigdy już do Rzeczypospolitej nie powrócił. Posłowie litewscy na kolejnym sejmie otrzymali od Korony rekompensatę w postaci Lubecza w województwie czernihowskim.

Postawienie króla Władysława przed komisją sejmową zostało przypomniane kilkaset lat później – w 2003 r. podczas próby przesłuchania ówczesnego prezydenta Polski przez komisję śledczą parlamentu, badającą kryminalną sprawę Lwa Rywina.

Od 1944 Trubeck jest miastem rejonowym (powiatowym) obwodu (województwa) briańskiego w Rosji.

Bitwa nad rzeką Kałką – starcie pomiędzy wojskami rusko-połowieckimi z jednej strony, a armią mongolską z drugiej, które rozegrało się 31 maja 1223 w okolicach rzeki Kałka. Klęska Rusinów i Połowców przyczyniła się do ich zależności od Mongołów.

Stolica – główne miasto państwa, siedziba rządu lub innego organu władzy wykonawczej, siedziba przedstawiciela władzy wykonawczej w terenie, przeważnie główne miasto krainy historycznej. Określenie stolica w języku polskim pochodzi od wyrazu stolec, oznaczającego miejsce do siedzenia, tron[potrzebne źródło].

Linki zewnętrzne

Jakub Brodacki, Scylla Trubecka – o kulisach rokowań Aleksandra Gosiewskiego z Moskwą

Trubeck (strona po rosyjsku)

Wyprawa cara na Litwę. - Bitwa pod Szkłowem i pod Szepielewiczami. - Zdobycie Smoleńska.

Zobacz też

Księstwo Trubeckie