Tryglif - Polski Serwis Naukowy

Płyta z tryglifem

Tryglif – w architekturze starożytnej Grecji i Rzymu element dekoracyjny w postaci prostokątnej płyty stosowanej we fryzie belkowania doryckiego. Była ona umieszczana między metopami we fryzie oraz na narożnikach budowli. Pod każdym tryglifem znajdowała się regula (listewka) z sześcioma guttae (łezkami). Tryglify występują również w monumentalnych budynkach wznoszonych według wzorów antycznych w stylu klasycyzmu oraz w okresie eklektycznego historyzmu.

Guttae (łac. łezki, krople) - to ozdoby w kształcie stylizowanych kropli charakterystyczne dla porządku doryckiego, umieszczane pod regulą, mutulusem lub na spodzie gzymsu na osi tryglifów i metop.

Architektura (gr. αρχιτεκτονική architektonike) – czynność projektowania i konstruowania budynków oraz innych struktur przez osobę lub komputer, głównie dla zapewnienia schronienia. Szersza definicja często włącza projekt całości otoczenia od skali makro, czyli jak budynek zintegruje się z otoczeniem, do skali mikro, czyli detale architektoniczne i konstrukcyjne, czasami meble miejskie. Jako zajęcie, architektura to rola osób i komputerów zapewniających usługi architektoniczne. Jako dokumentacja, zazwyczaj bazuje na rysunkach, architektura definiuje charakter budynku. Architekci za główne zadanie mają zapewnienie potrzeb przestrzennych i mieszkaniowych w pewnych grupach przez kreatywne organizowanie materiałów oraz komponentów, biorąc pod uwagę masę, przestrzeń, formę, głośność, teksturę, strukturę, światło, cień, materiały, program oraz pragmatyczne elementy takie jak: koszt, limity technologiczne i konstrukcyjne, aby osiągnąć równowagę z funkcjonalnym, ekonomicznym oraz często z artystycznymi i estetycznymi aspektami. To odróżnia architekturę od inżynierii.

Nazwa płyty wywodzi się od zdobienia jej dwoma pionowymi żłobieniami, które dzieliły ją na trzy pola. Zewnętrzne pola miały z boku dodatkowe półwcięcia (półglify). W przypadku pominięcia tych półwcięć (zdarzało się to w architekturze porenesansowej) płytę określa się terminem dyglif.

Porządek dorycki (styl) to jeden z najbardziej znanych porządków architektonicznych czasów starożytnych. Charakteryzuje się on ciężkimi proporcjami, surowością i monumentalizmem. Walory artystyczne ustępowały w nim miejsca funkcjonalizmowi.

Belkowanie (entablatura) – w architekturze klasycznej był to najwyższy, poziomy, spoczywający na kolumnach lub ścianach, trójdzielny człon budowli, składający się z architrawu,fryzu i gzymsu.

Pochodzenie formy tryglifu

Prawdopodobnie forma tryglifu pochodzi z czasów, gdy świątynie greckie były jeszcze budowane z drewna. Tryglify naśladują zakończenia drewnianych belek konstrukcyjnych w drewnianych świątyniach greckich. Najprawdopodobniej belki te składane były z trzech bali drewnianych (stąd płytka tryglifu też podzielona jest na trzy części). Gdy Grecy zmienili materiał z drewna na kamień, naśladowali formy świątyń drewnianych. Regula to pozostałość podkładki pod drewniane belki, a gutty rodzajem klinów. Oczywiście wszystkie te elementy były już tylko elementami dekoracyjnymi.

Zasada tryglifu

Tryglif był elementem wyznaczającym proporcje. W belkowaniu porządku doryckiego obowiązywała tzw. zasada tryglifu, polegająca na umieszczeniu płytki tryglifowej dokładnie nad osią kolumny (z wyjątkiem kolumn narożnych) i nad osią interkolumnium. W ten sposób każdej kolumnie odpowiadały dwie płytki tryglifowe.

Przypisy

Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 161-162. ISBN 83-85001-89-1.