Tryptyk - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy typu nastawy ołtarzowej. Zapoznaj się również z: Tryptyk – opera Giacoma Pucciniego.

Frederick McCubbin, The Pioneer, 1904 – przykład zaadaptowania formy tryptyku w sztuce.

Tryptyk – typ nastawy ołtarzowej składający się z części środkowej oraz dwóch bocznych skrzydeł. Skrzydła są zwykle osadzone na zawiasach i ruchome, tak, że mogą się zamykać, zasłaniając część środkową. Nazwa tryptyk odnosi się także do (nawiązujących kształtem do ołtarza) obrazów malarskich i płaskorzeźb, składających się z trzech części, które zazwyczaj można składać.

Giovanni Bellini, pseud. Giambellino, łac. Ioannes Bellinus (ur. ok. 1427/1430 - zm. 29 listopada 1516) - malarz włoski epoki Odrodzenia (okresu Renesansu), syn Jacopa Belliniego, brat Gentile.

Pentaptyk - typ nastawy ołtarzowej, podobnej do tryptyku, lecz składającej się z części środkowej i dwóch par skrzydeł. Sposób umieszczenia i konfiguracja skrzydeł może być rozmaita. Obie pary skrzydeł lub jedna z nich mogą być umieszczone na zawiasach i te ruchome skrzydła mogą być zamykane i otwierane w zależności od potrzeb, np. od liturgii danego dnia, tak by ukazywane obrazy odpowiadały charakterowi nabożeństwa. Najsławniejszym polskim pentaptykiem jest Ołtarz Mariacki autorstwa Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie.

Nazwa ta jest czasem wykorzystywana w jeszcze szerszym znaczeniu, i oznacza każde dzieło złożone z trzech części, np.: Tryptyk rzymski, Tryptyk Świętokrzyski i Sąd Ostateczny.

Tryptyk Świętokrzyski (Tryptyk Kielecki) – zbiór trzech oratoriów z muzyką Piotra Rubika do słów Zbigniewa Książka, powstały w latach 2004-2006. Pomysłodawcą i mecenasem całego tryptyku jest prezydent Kielc (wcześniej wojewoda świętokrzyski) Wojciech Lubawski.

Malarstwo – obok rzeźby i grafiki jedna z gałęzi sztuk plastycznych. Posługuje się środkami plastycznego wyrazu, np. barwną plamą i linią, umieszczonymi na płótnie lub innym podłożu (papier, deska, mur), a dzieła zwykle są dwuwymiarowe lub dwuwymiarowe z elementami przestrzennymi. Twórczość malarska podlega zasadom właściwym dla danego okresu. Poszukiwanie odmiennych form wyrazu przyczynia się jednak do kształtowania nowych oryginalnych kierunków i niezwykłej różnorodności dzieł malarskich.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Tryptyk

Zobacz też

Bibliografia

W. Pilz, Das Triptychon als Kompositions- und Erzählform in der deutschen Tafelmalerei von den Anfangen bis zur Dürerzeit, München 1970.