Trzecia dynastia z Ur - Polski Serwis Naukowy

Imperium III dynastii z Ur (na zielono)

III dynastia z Ur – mezopotamska dynastia założona przez Ur-Nammu z Ur, panowała nad zjednoczonym Sumerem i Akadem w latach 2113-2005 pne. (chronologia średnia).

Okres rządów tej dynastii wiąże się z odrodzeniem cywilizacji sumeryjskiej po czasach semickich Akadów i najazdach koczowniczych Gutejów.

Nazwa dynastii wywodzi się z Sumeryjskiej listy królów.

Eridu (lub Eridug Urudug od sumeryjskiego Er.i.dug) – było najstarszym miastem Mezopotamii, założone ok. 5400 r. p.n.e. Położone było nad Eufratem, 11km na południowy zachód od Ur. Obecnie znajduje się na terenie Iraku.

Imperium akadyjskie – semickie państwo założone przez Sargona Wielkiego, istniejące w latach panowania dynastii akadyjskiej: 2334-2193 p.n.e., na terenie środkowej Mezopotamii, którego stolicą było miasto Akad (Agade). W czasach największego rozkwitu zasięg imperium akadyjskiego wykraczał poza tereny Mezopotamii, obejmując cały jej obszar oraz tereny przyległe.

Władcy III dynastii z Ur

Historia

Komputerowa rekonstrukcja zigguratu w Ur

Odcisk pieczęci cylindrycznej z okresu Ur III ze sceną prezentacji; tłum. inskrypcji: "Ur-Nammu, potężny bohater, król Ur; Haszhamer, gubernator miasta Iszkur-Sin, jego sługa"; zbiory British Museum

W roku 2113 pne. władca z Uruk - Utuhengal został obalony przez swojego gubernatora z Ur, Ur-Nammu, który następnie, głównie drogą dyplomatyczną, podporządkował sobie cały Sumer i Akad. Jego następcy stworzyli w obu krajach silną administrację i podbili ziemie leżące na wschód i północ od Sumeru (m.in. Elam). W skład państwa Trzeciej dynastii wchodziły: Babilonia, Mari, Aszur i Elam. W zarządzaniu krajem znaczącą rolę odgrywały świątynie. Ich zadaniem było między innymi czuwanie nad zasiewami i systemem irygacyjnym. Wielką rolę w gospodarce odgrywał handel oraz warsztaty rzemieślnicze. W roku 2025 p.n.e. żyjący na wschodzie Elamici odbili swoją stolicę Suzę i zaczęli atakować Sumer. Dwadzieścia jeden lat później zdobyli i splądrowali Ur, kładąc kres panowaniu trzeciej dynastii z tego miasta.

Pieczęć cylindryczna - pokryty rytym wzorem cylinder, który przesuwano po tabliczce z wilgotnej gliny, uzyskując w ten sposób odbicie w postaci powtarzającego się wzoru (bardzo często sceny z życia codziennego). Były one używane w Mezopotamii i innych częściach Bliskiego Wschodu od IV do I tysiąclecia p.n.e. Liczne odnalezione pieczęcie pozwoliły uzyskać dużą wiedzę o życiu w tamtych czasach.

Ur-Nammu, Ur-Namma (sum. ur-nammu, ur-namma - tłum. "sługa bogini Nammu") - sumeryjski władca, założyciel III dynastii z Ur, panował w latach 2113-2097 p.n.e. (chronologia średnia)

Sztuka i architektura

Władcy Trzeciej dynastii uświetnili swe panowanie licznymi świątyniami i pałacami. Wiele budowli powstało nie tylko w Ur, lecz także w Nippur, Eridu, Larsie, Uruk, Aszur. W tym okresie ukształtowała się forma zigguratu. Jednym z najlepiej zachowanych i zarazem najważniejszych jest ziggurat w Ur. Upowszechnił się także wtedy nowy typ budowli kultowej, polegający na ułożeniu kolejnych pomieszczeń na wspólnej osi. Był to tzw. typ "szerokiego" sanktuarium. Rzeźba zachowała się w postaci nielicznych obiektów, m.in. w Mari, które przedstawiają miejscowych władców. Jednym z przykładów reliefu jest Stela Ur-Nammu, zachowana we fragmentach.

Mari (obecnie: Tell el-Hariri) - miasto starożytne w północnej Mezopotamii nad Eufratem. Od III tysiąclecia p.n.e. ważny ośrodek polityczny i handlowy na szlaku północna Mezopotamia – północna Syria. Okresowo pod władzą Sumerów, Akadów, Asyryjczyków. Największego znaczenia nabrało Mari pod rządami Amorytów na przełomie XIX/XVIII w. p.n.e. Zdobyte ok. 1757 r. p.n.e. przez Hammurabiego, stopniowo popadało w ruinę.

Sumeryjska Lista Królów - dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa powstałe pod koniec III tysiąclecia p.n.e., najprawdopodobniej za panowania III dynastii z Ur, opisujące kolejność panowania władców Sumeru. Dzieło to ma charakter na wpół legendarny, dlatego dyskwalifikuje się je jako źródło historyczne i traktowane jest przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności. Informacje tam zawarte poddawane są ciągłej weryfikacj i konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi oraz ze znaleziskami archeologicznymi.

Pieczęć cylindryczna owego okresu zaczynała być wyrobem standardowym. Głównym motywem była scena prezentacji: właściciel pieczęci jest prowadzony przez boga ku władcy.

Podsumowanie

Panowanie III dynastii z Ur było ostatnim okresem niezależności Sumeru. Wraz z jej upadkiem zakończył się okres sztuki sumeryjskiej. Jednakże osiągnięcia kultury Sumerów stały się częścią kultury nie tylko Bliskiego Wschodu, ale także częścią kultury światowej.

Utuhengal (sum. utu-he2-gal2; tłum. "bóg Utu jest obfitością/dostatkiem") - sumeryjski władca miasta-państwa Uruk, panujący w latach 2116 - 2110 p.n.e.; według "Sumeryjskiej listy królów" jedyny przedstawiciel V dynastii z Uruk.

Suza (pers. شوش - Shūsh) - miasto w starożytnym Elamie - jedna ze stolic; obecnie są to jedynie ruiny położone w ostanie Chuzestan, ok. 24 km na pd.-zach. od miasta Dezful, w Iranie.

Bibliografia

Marek Stępień, Kodeks Hammurabiego, Wydawnictwo ALFA, Warszawa 2000.