Tungurahua - Polski Serwis Naukowy

Tungurahua (keczua: tunguri (gardło), rahua (ogień), "Gardziel Ognia") - aktywny stratowulkan położony w paśmie Cordillera Real, będącego częścią Andów. Leży w Ekwadorze, na terenie prowincji Tungurahua. Ostatni cykl wzmożonej aktywności wulkanu rozpoczął się w 1999 roku i trwa do dnia dzisiejszego (grudzień 2010), a szczególnie groźne erupcje miały miejsce 16 sierpnia 2006 r., 6 lutego 2008 r., 28 maja 2010 r. oraz 4 grudnia 2010 r.

El Altar – wygasły wulkan w Parku Narodowym Sangay w Ekwadorze, 170 km na południe od Quito. Hiszpanie nazwali tak górę, ponieważ przypominała m ogromną katedrę. Inkowie nazywali ją Capac-Urcu, co znaczy "Królewska Góra" w języku Keczua.

28 maja jest 148. (w latach przestępnych 149.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 217 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Fizjografia

Tungurahua (5,023 m) położony jest w Centralnych Andach, w środkowym Ekwadorze, około 140 km na południe od Quito. Najbliższymi wysokimi szczytami są Chimborazo (6,267 m) oraz El Altar (5,319 m). U podnóża wulkanu, 5 km na północ, znajduje się uzdrowisko Baños (1,800 m) wykorzystujące ciepłe źródła. Inne bliskie miejscowości to Ambato (30 km na północny wchód) oraz Riobamba (30 km na południowy wschód). Tungurahua jest częścią Parku Narodowego Sangay.

Język keczua, kiczua (runa simi; hiszp. quechua) – język z rodziny keczua, którym posługują się Indianie Keczua. Był językiem urzędowym imperium inkaskiego aż do jego upadku, a po konkwiście do jego rozpowszechnienia przyczynili się misjonarze, przyjmując go za oficjalny język ewangelizacji. Obecnie językiem keczua posługuje się ok. 11 mln osób, głównie w Andach, od Argentyny, przez Ekwador aż po Kolumbię, a w Peru oraz Boliwii jest jednym z języków urzędowych (obok hiszpańskiego). Z języka keczua wywodzą się polskie wyrazy, takie jak inka, lama, puma, kauczuk, kondor czy guano.

Chimborazo (hiszp. Volcán Chimborazo) – szczyt pochodzenia wulkanicznego (wygasły wulkan) w Andach (Kordyliera Zachodnia – Cordillera Occidental), Ameryka Południowa. Najwyższy szczyt Ekwadoru, położony w centralnej jego części na północny wschód od Guayaquil, o wysokości 6267 m n.p.m. Góra jest objęta parkiem narodowym Sangay. Mimo iż Chimborazo leży prawie na równiku, jego szczyt pokryty jest lodowcami (granica wiecznego śniegu przebiega tu na wysokości 4800 m). Zdobyty po raz pierwszy 4 stycznia 1880 przez angielskiego podróżnika i andynistę Edwarda Whympera.

Lodowce

Ze względu na swe wyniesienie 5,023 m Tungurahua w szczytowej partii przekracza granice wiecznych śniegów (tu około 4,900 m). Przed rozbudzeniem swej aktywności w 1999 r. Tungurahua był pokryty trwałymi lodowczykami. Obecnie lody i śniegi spłynęły.

Historia aktywności

Tungurahua wybucha jako stratowulkan. Według obliczeń Tungurahua wykazuje od 80 do 100 letni cykl aktywnościowy i tak szczególna jego aktywność przypadała na 1773 r., 1886 r. oraz lata 1916-1918.

Skróty: n.p.m. – nad poziomem morza oraz m n.p.m. – metry nad poziomem morza używane są przy mierzeniu wysokości bezwzględnej danego obiektu na Ziemi. Określa punkt odniesienia, którym jest średni poziom morza.

Eksploracja wspinaczkowa

Szczyt został po raz pierwszy zdobyty w trakcie 7-letniej wyprawy (1868-1876) przez niemieckich wulkanologów Alfonsa Sztabla i Wilhema Reissa w 1873 r. Pod szczytem, na wysokości około 3800 m n.p.m., znajduje się schronisko Refugio Nicolas Martinez.