Tupamaros - Urugwaj - Polski Serwis Naukowy

Flaga Tupamaros

Tupamaros znane także jako MLN (Movimiento de Liberación Nacional - Ruch Wyzwolenia Narodowego) było organizacją o charakterze lewicowej partyzantki działającej w Urugwaju w latach 60. i 70 XX wieku. MLN było zorganizowane wokół jej najważniejszego lidera Raúla Sendica i jego filozofii polityki socjalnej.

Lewica – zwyczajowe określenie sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównymi założeniami lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Ruch Tupamaros został tak nazwany od inkaskiego bohatera Tupaca Amaru II. Organizacja powstała w wyniku unii którą zawiązał Sendic, a składającą się z członków związków zawodowych oraz Ruchu Poparcia Wsi (Movimiento de Apoyo al Campesino) dotkniętych ubóstwem panującym na terenach rolniczych. Liczebność Tupamaros rosła proporcjonalnie do coraz większego udziału w rządach armii urugwajskiej, osiągając swój szczyt w latach 1973-1984, a więc czasach uciążliwej wojskowej dyktatury.

Szwadron śmierci to grupa paramilitarna, zazwyczaj złożona z byłych lub obecnych członków sił zbrojnych, sił policyjnych i agentów służb specjalnych oraz kryminalistów zajmująca się zabijaniem ludzi na zlecenie rządu lub instytucji państwowych. Od grup przestępczych i terrorystycznych różni się tym, iż działa najczęściej za cichym przyzwoleniem lub nawet z pomocą kraju na którego terenie wykonuje swoje zadania. Szwadrony śmierci najbardziej rozpowszechniły się w Ameryce Łacińskiej służąc do zwalczania wszelkiej opozycji politycznej w tym także partyzantki i terrorystów. Jednak najczęściej ofiarami tych grup paramilitarnych padali ludzie niewygodni dla rządzących lub prowadzący aktywną krytykę władz jak dziennikarze, intelektualiści, studenci, księża, działacze społeczni, związkowcy i obrońcy praw człowieka.

Zakład karny, więzienie – miejsce, w którym osoby skazane prawomocnym wyrokiem sądu odbywają karę pozbawienia wolności. W Polsce do 1970 roku terminem więzienie określano nie miejsce, lecz samą karę pozbawienia wolności.

Tupamaros zaczynało od rabowania banków, klubów strzeleckich oraz innych grup biznesu we wczesnych latach 60., a uzyskane w ten sposób pieniądze i żywność rozdawało wśród biedaków Montevideo. Pod koniec tej samej dekady MLN zaangażowało się w polityczne porwania i zabójstwa oraz zbrojną propagandę. Szczególnie głośne stało się uprowadzenie potężnego dyrektora banku Pereyra Rebervel oraz ambasadora Wielkiej Brytanii w Urugwaju, jak również zabójstwo Dana Mitrione, agenta FBI.

Pieniądz – materialny lub niematerialny środek, który można wymienić na towar lub usługę. Prawnie określony środek płatniczy, który może wyrażać, przechowywać i przekazywać wartość ściśle związaną z realnym produktem społecznym.

Urugwaj (Uruguay, Wschodnia Republika Urugwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo w Ameryce Południowej, nad Atlantykiem, graniczące z Argentyną od zachodu i Brazylią od północy. Stolicą państwa jest Montevideo, port atlantycki u ujścia La Platy. Po drugiej stronie tego estuarium leży stolica Argentyny – Buenos Aires. Dawniej Urugwaj stanowił część Wicekrólestwa La Platy i nosił nazwę Banda Oriental (Brzeg Wschodni).

Szczyt działalności Tupamaros przypadł na lata 1970 i 1971. W tym okresie stali się bardziej liberalni wobec tych których porywali. W 1971 ponad 100 osadzonych Tupamaros uciekło z więzienia Punta Carretas. Mimo to MLN dotykało coraz więcej trudności wynikających z serii strategicznych porażek, a w szczególności zdrada wysoko postawionego członka Tupamaros Héctora Amodio Péreza oraz kontrofensywa armii z jej Szwadronami śmierci (Escuadrón de la Muerte).

Federal Bureau of Investigation lub FBI (utarte spolszczenia: Federalne Biuro Śledcze lub Federalny Urząd Śledczy) – agencja państwowa Stanów Zjednoczonych zajmująca się przestępstwami wykraczającymi poza granice danego stanu. Stanowi też część systemu bezpieczeństwa kraju.

Propaganda (od łac. propagare - rozszerzać, rozciągać, krzewić) - celowe działanie zmierzające do ukształtowania określonych poglądów i zachowań zbiorowości lub jednostki, polegające na perswazji intelektualnej i emocjonalnej (czasem z użyciem jednostronnych, etycznie niewłaściwych lub nawet całkowicie fałszywych argumentów). Gdy propaganda zmierza do upowszechnienia trwałych postaw społecznych, poprzez narzucenie lub zmuszenie odbiorców do przyjęcia określonych treści, wtedy stanowi jeden z elementów indoktrynacji.

Urugwajskie wojsko rozpętało wkrótce krwawą kampanię aresztowań i zniknięć, która doprowadziła do rozproszenia pozostałych na wolności Tupamaros. Efektywna taktyka tortur doprowadziła w 1972 do bardzo poważnego osłabienia struktur MLN, a jej głównych przywódców do więzienia w okropnych warunkach.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Dekada (gr. déka dziesięć) - słowo oznaczające pewien czas. Najczęściej słowa dekada używa się dla okresu 10 lat. Można jednak tego określenia używać również dla dziesięciu miesięcy, tygodni lub dni.

Pomimo tego, że Tupamaros nie stanowili już poważnego zagrożenia, cywilny prezydent Juan María Bordaberry przekazał znaczną część stanowisk w rządzie wojskowym, którzy przeprowadzili następnie zamachu stanu w 1973 r. Doprowadziło to w efekcie do niespotykanych represji ludności cywilnej oraz wzystkich sił politycznych w kraju.

Juan María Bordaberry (ur. 17 czerwca 1928) – urugwajski polityk z partii Colorado. Był prezydentem Urugwaju w latach 1972-1976, faktycznie sprawując władzę dyktatorską. Obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu.

Zabójstwo – przestępstwo polegające na umyślnym pozbawieniu człowieka życia. Surowiej karanymi formami zabójstwa są zabójstwo dokonywane w wyniku udziału w zbrodniach wojennych i zamachu terrorystycznym, którego wynikiem była śmierć.

Po nastaniu rządów demokratycznych w 1985 r. Tupamaros powrócili do publicznego życia Urugwaju jako legalna partia polityczna (Movimiento de Participación Popular), która jest obecnie częścią rządzącej koalicji Szeroki Front – Nowa Większość.

Linki zewnętrzne

Tupamaros (Official Site)

Broad Front Coalition (Official Site)