Tupy - Polski Serwis Naukowy

Tupy (523.54; ukr. Тупий – Tupyj; dawniej Góry Sewluskie, węg. Nagyszölösi hegyseg) – niewielkie pasmo gór na ukraińskim Zakarpaciu, należące do Łańcucha Wyhorlacko-Gutyńskiego Wewnętrznych Karpat Wschodnich.

Na północnym zachodzie dolina środkowej Borżawy oddziela Tupego od pasma Bużory. Na północnym wschodzie obniżenie między wsiami Dołhe i Łypcza dzieli Tupego od Połoniny Borżawy w Beskidach Połonińskich. Na wschodzie dolina dolnej Riki oddziela Tupego od Kotliny Marmaroskiej. Na południu granicę Tupego stanowi dolina Cisy, za którą ciągnie się kolejne pasmo w Łańcuchu Wyhorlacko-Gutyńskim: Góry Oaş. Na zachodzie Tupy stopniowo opada do Niziny Zakarpackiej.

Rika (dawniej Wielki Ag; ukr. Ріка, węg. Nagyág) – rzeka na ukraińskim Zakarpaciu, w dorzeczu Cisy. Długość – 92 km, powierzchnia zlewni – 1240 km².

Cisa (węg. Tisza, ukr. Тиса – Tysa, słow. i rum. Tisa, serb. Тиса – Tisa, niem. Theiß) – rzeka w środkowej Europie, lewostronny dopływ Dunaju. Długość wynosi 966 km (201 km na Ukrainie, 597 km na Węgrzech, 168 km w Serbii; przed regulacją – 1419 km), powierzchnia zlewni – 157 218 km², średni przepływ u ujścia – 776 m³/s.

Grzbiet Tupego ma długość około 30 km i przebiega z północnego wschodu na południowy zachód. Kolejne kulminacje to Mały Kłobuk (568 m n.p.m.), Tupy (878 m n.p.m.) i Tołsta (819 m n.p.m.). Na południowo-zachodnim krańcu pasma, oddzielona rozległym obniżeniem od głównego grzbietu, leży izolowana Czarna Góra (565 m n.p.m.), górująca nad miastem Wynohradiw. Skrajnym zachodnim wzniesieniem Tupego jest Szałans'kyj Helmec' (368 m n.p.m.) nad Borżawą.

Poniższa regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat została opracowana przez Jerzego Kondrackiego (Karpaty, 1989, Warszawa: WSiP ISBN 83-02-04067-3). Nie jest to ani jedyna, ani też ogólnie przyjęta regionalizacja Karpat i ich części - w poszczególnych krajach "karpackich" funkcjonują inne regionalizacje. Regionalizacja Kondrackiego jest natomiast regionalizacją najczęściej stosowaną w Polsce.

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

Północna część głównego grzbietu Tupego jest zalesiona i bezludna, natomiast jego zbocza oraz środkowa i południowa część grzbietu są gęsto zasiedlone i wykorzystane rolniczo. Środkowym obniżeniem przebiega droga regionalna R03.

Bibliografia

W.W. Wdowenko, O.P. Homajonow (red.) Zakarpats'ka obłast'. Karta autoszliachiw 1:250 000, DNWP Kartohrafija, b.m.w., 2002-2004

Piotr Kamiński (opr.) Ruś Zakarpacka. Mapa przeglądowa w skali 1:300 000, Pitr Kartografia, Warszawa 1996, ISBN 83-86240-18-0

Kovács Sándor, Kárpátalja Térképe 1:250 000, III wydanie, Dimap Bt, Budapeszt 2004, ISBN 963 00 3124 9 CM