Turek we Włoszech (wł.: Il turco in Italia) – opera buffa w dwóch aktach. Libretto napisał Felice Romani, a muzykę skomponował w 1814 roku Gioacchino Rossini.

Powstanie opery

Pod wpływem sukcesów Tankreda a potem Włoszki w Algierze mediolańska La Scala powierzyła Rossiniemu napisanie dwóch nowych oper. W tym celu kompozytor opuścił Wenecję i udał się do Mediolanu. Pierwszym z zamówionych dzieł była opera seria Aurelian w Palmirze do libretta sławnego potem, a wówczas debiutującego Felice Romaniego. Dzieło wystawiono 26 grudnia 1813 roku. Wkrótce potem Rossini zabrał się do pracy nad drugą z zamówionych oper. Jeszcze w tym samym roku Romani dostarczył kolejne libretto, adaptując stary tekst, który Caterino Mazolà w 1788 roku napisał dla Franza Seydelmanna. Operę wystawiono w Dreźnie, a potem w Wiedniu. W 1794 roku tekst wykorzystał Franz Süssmayr. Jego operę pod tytułem Il musulmano a Napoli wystawiono w Pradze. Opracowując tekst Romani dodał zaczerpnięty z Włoszki w Algierze motyw przybycia i odbicia statku, stanowiący ramę dla utworu. Rozbudował również wprowadzoną jeszcze przez Mazolę postać Poety, któremu nadał imię Prosdocima. Pracując nad partyturą Rossini opracowanie części utworu powierzył anonimowemu współpracownikowi. Spod jego ręki wyszły wszystkie recytatywy, cavatina Geronia, aria Albazara i finał II aktu.

Premiera miała miejsce 14 sierpnia 1814 i mimo świetnej obsady, z basem Filippem Gallim w roli tytułowej, została przyjęta bardzo chłodno. Wiele osób opuściło teatr już po I akcie. Mediolańczycy stale rywalizujący z Wenecjanami o pierwszeństwo kulturalne w północnych Włoszech uznali Turka za imitację Włoszki w Algierze, wystawionej wcześniej z powodzeniem w Wenecji. Opera miała wszystkiego 12 przedstawień. Nie przeszkodziło jej to w następnym roku odnieść sukcesu w Rzymie. W 1816 roku została z powodzeniem wystawiona w Vicenzy pod zmienionym tytułem Opiekun oszukany (Il tutore deluso), potem ze zmianami ponownie w Rzymie i w Teatrze Włoskim w Paryżu (1820). Dodatki paryskie Ferdinanda Paëra tak dalece zrosły się z partyturą, że utrudniły potem w XX wieku powrót do oryginału Rossiniego. W sumie opera utrzymywała się na scenach europejskich do lat 40. XIX wieku (w Polsce została wystawiona po raz pierwszy w Warszawie w 1824 roku). Ponownie na afisze Turek powrócił w połowie XX wieku, by w latach 70. odzyskać miejsce wśród komicznych arcydzieł Rossiniego. W Polsce wystawiły go w 1992 roku Opera Poznańska, a w 1999 - Warszawska Opera Kameralna.