Turkmenistan (turkm. Türkmenistan) – państwo położone w Azji Środkowej, na północ od gór Kopet-Dag, pomiędzy Morzem Kaspijskim a Amu-darią. Kraj rozciąga się na 1110 km od wschodu do zachodu oraz na 650 km z północy na południe.

Terytorium Turkmenistanu to w większości (80%) praktycznie niezamieszkana pustynia Kara-kum. Tereny zasiedlone znajdują się głównie na przedgórzu Kopet-Dag w południowej części kraju oraz w dolinach rzecznych na południowym zachodzie. Blisko 50% mieszkańców zajmuje się rolnictwem. Jest to możliwe dzięki dość dobrze rozwiniętemu systemowi nawadniającemu, który dostarcza wodę do upraw zwłaszcza z głównej rzeki kraju – Amu-darii. Obszar nawodniony to 17 500 km². Główną kategorią upraw zdaje się być bawełna, ale uprawiane są również zboża, ziemniaki, rozwija się sadownictwo. Hoduje się konie, a także owce karakuły. Słynne na całym świecie są kolorowe, wykonywane z owczej wełny turkmeńskie dywany.

Historia

Turkmeńska śpiewaczka w stroju ludowym

Starożytność

Terytorium Turkmenistanu ma długą i pełną zwrotów historię, wiele armii starożytnych i współczesnych imperiów podbijało te ziemie w drodze do bogatszych rejonów. Historia pisana rozpoczęła się wraz z podbiciem tych ziem przez imperium Achemenidów, jednej ze starszych dynastii imperium perskiego, i podzielona pomiędzy satrapów Margiany, Chorezmu i Partii. Aleksander Wielki podbił tereny Turkmenistanu w IV wieku p.n.e. w drodze do Południowej Azji, w okresie kiedy powstawał jedwabny szlak, główna droga handlowa pomiędzy Azją a krajami rejonu śródziemnomorskiego.

Około 150 lat później, Arsakes, król Partów, założył stolicę w Nisie, które obecnie jest stanowiskiem archeologicznym wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO, znajdującym się na przedmieściach obecnej stolicy Aszchabadu.

Średniowiecze

W VII wieku Arabowie podbili tereny Turkmenistanu, wprowadzili islam przez co naturalnie związali region z kulturą Bliskiego Wschodu. Krótko później Turkmenistan stał się znany ze względu na przeniesienie na jego terytorium stolicy perskiego Królestwa Chorasanu, przez kalifa Muhammad Ibn Harun al-Amina do Merv.

W połowie XI wieku z terytorium obecnego Turkmenistanu Seldżucka dynastia Oguzów podporządkowywała sobie Chorasan – historyczną krainę w Azji Środkowej (obecny Afganistan). Imperium upadło w połowie XII wieku a obecne terytorium Turkmenistanu zostało podporządkowane przez Czyngis-chana wraz z innymi terenami na wschód od Morza Kaspijskiego w czasie jego wschodniej kampanii.

Zamieszkujące niegdyś terytorium współczesnego Turkmenistanu starożytne plemiona najprawdopodobniej prowadziły koczowniczy tryb życia i zajmowały się pasterstwem. Naród turkmeński ostatecznie uformował się dopiero w XV w. Ziemie te były wielokrotnie nękane przez najeźdźców.

XIX wiek i współczesność

W latach 1865-1885 akcję podbijania Turkmenistanu prowadziła Rosja. W 1925 r. stał się on jedną z republik radzieckich. W 1948 miało miejsce silne trzęsienie ziemi. Zginęło wówczas ponad 160 tysięcy osób, głównie z Aszchabadu. W 1991 r., po rozpadzie ZSRR ogłoszona została niepodległość. Pierwszym prezydentem został Saparmyrat Nyýazow (zmarł w 2006), który przyjął tytuł Turkmenbaszy (przywódca Turkmenów) i wprowadził rządy dyktatorskie.

Wybory prezydenckie 2007

Wybory prezydenckie w Turkmenistanie odbyły się 11 lutego 2007. Zatwierdzonych zostało sześciu kandydatów z jedenastu pretendentów (wszystkich z Partii Demokratycznej):

Kandydaci

Ówczesne władze poparły Gurbanguly Berdimuhamedowa, kandydat opozycjonistów (w większości przebywających na uchodźstwie) Hudaýberdi Orazow nie został dopuszczony.

W wyniku wyborów wybrano Gurbanguly Berdimuhamedowa na prezydenta. Zdobył on oficjalnie 89% głosów przy udziale 95% uprawnionych. Jednak zachodni, niezależni obserwatorzy uznali wybory za sfałszowane. Został zaprzysiężony na prezydenta 14 lutego 2007 roku. Tydzień później został wybrany na przewodniczącego izby wyższej parlamentu. Był jedynym kandydatem.

Ustrój polityczny

Budynek zgromadzenia narodowego Turkmenistanu w Aszchabadzie

Systemem politycznym w Turkmenistanie jest republika prezydencka z prezydentem będącym zarówno głową państwa jak i szefem rządu. W Turkmenistanie istnieje system wielopartyjny. We wrześniu 2008, Rada Ludowa (niższa izba parlamentu) jednomyślnie uchwaliła rezolucję przyjmującą nową konstytucję. W jej wyniku likwiduje się Radę Ludową i ogłasza utworzenie nowego parlamentu w grudniu 2008. Nowa konstytucja pozwala także na tworzenie nowych partii. Rada Ludowa liczyła do 2500 delegatów, część z nich była wyłaniana w wyborach a część była zapraszana.

Po 69 latach kiedy był częścią Związku Radzieckiego (wliczając 67 lat jako republika) Turkmenistan ogłosił niepodległość 27 grudnia 1991 roku.

Dożywotni prezydent Saparmyrat Nyýazow, były urzędnik Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, rządził krajem już od 1985, kiedy został sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Turkmeńskiej SRR, do swojej śmierci w 2006 roku. Po rozpadzie Związku Radzieckiego sprawował on władzę absolutną. W dniu 28 grudnia 1999 Nyýazow został ogłoszony przez pierwszy parlament (Mejlis) dożywotnim prezydentem Turkmenistanu. Obecny prezydent Turkmenistanu Gurbanguly Berdimuhamedow, przejął władzę po śmierci Nyýazowa w grudniu 2006.

Była Komunistyczna Partia Turkmeńskiej SSR została przemianowana na Demokratyczną Partię Turkmenistanu do 13 stycznia 2012 była jedyną legalnie działającą partią polityczną.

czytaj dalej: [2], [3]