Turystyka kosmiczna - Polski Serwis Naukowy

Krzywizna Ziemi oglądana z orbity będzie główną atrakcją dla turystów płacących za podróże kosmiczne.

Turystyka kosmiczna jest ostatnio zaobserwowanym fenomenem indywidualnego podróżowania w przestrzeń kosmiczną dla przyjemności.

Od roku 2007 turystyka kosmiczna osiągalna jest w sferze finansowej wyłącznie dla bogatych osób oraz instytucji. Transport realizowany jest dzięki rosyjskiemu programowi podboju kosmosu. Popularność turystyki kosmicznej jest na tyle duża, że nawet biorąc pod uwagę ceny biletów na poziomie 20 milionów dolarów amerykańskich, rosyjska agencja kosmiczna ma wystarczającą liczba rezerwacji do roku 2009. Istnieją osoby faworyzujące termin "osobisty lot kosmiczny", korzystając chociażby z nazwy federacji Personal Spaceflight Federation w miejsce "turystyki kosmicznej".

Wyścig kosmiczny – współzawodnictwo Stanów Zjednoczonych i ZSRR w eksploracji kosmosu, w przybliżeniu obejmujące okres 1957- 1975. Obejmował wysiłki zmierzające do eksploracji przestrzeni kosmicznej przez sztuczne satelity, umieszczenia w niej człowieka oraz jego lądowania na powierzchni Księżyca.
Scaled Composites – korporacja z USA założona w roku 1982 przez projektanta samolotów Burta Rutana. Zajmuje się ona budową eksperymentalnych pojazdów latających. Jednym z najbardziej znanych wytworów Scaled Composites był samolot Voyager, który w roku 1986 obleciał Ziemię bez tankowania. Samolot pilotowali brat Burta Rutana, Dick Rutan oraz Jeana Yeager. Swój sukces Voyager zawdzięczał bardzo lekkiej konstrukcji wykonanej z kompozytów.

Wśród głównych atrakcji turystyki kosmicznej wymienić można unikalne doznania, dreszcz i podziw towarzyszący spoglądaniu na Ziemię z przestrzeni kosmicznej (które astronauci określają jako przeżycia wysoce intensywnie stymulujące umysł), społeczne wyróżnienie, które staje sie udziałem kosmicznego turysty, czy odczucia związane z nieważkością.

Michael (Mike) W. Melvill (urodzony w listopadzie 1940 roku) - amerykański pilot-oblatywacz i astronauta. Melvill jako pilot i konstruktor uczestniczył w programie budowy samolotu kosmicznego SpaceShipOne należącego do korporacji Scaled Composites. Melvill 21 czerwca 2004 roku dotarł na pokładzie SpaceShipOne w przestrzeń kosmiczną, stając się pierwszym pozarządowym astronautą.
Elbert L. "Burt" Rutan (urodzony 17 czerwca 1943) amerykański konstruktor samolotów. Rutan wsławił się bardzo oryginalną stylistyką swoich pojazdów latających, które okazały się niezwykle skuteczne w biciu wielu rekordów. W roku 1982 założył korporację Scaled Composites. Zaprojektowany przez Rutana samolot Rutan Voyager jako pierwszy okrążył Ziemię bez tankowania, a SpaceShipOne jako pierwszy prywatny statek kosmiczny wyniósł człowieka w przestrzeń pozaziemską, a potem zdobył Nagrodę X Prize.

Przemysł napędzający turystykę kosmiczną koncentruje się w pobliżu portów kosmicznych w wielu lokalizacjach, wśród których są Kalifornia, Oklahoma, Nowy Meksyk, Floryda, Wirginia, Alaska, szwedzki ośrodek Esrange, Wisconsin, czy ośrodki w Singapurze i Zjednoczonych Emiratach Arabskich.

Pierwsze marzenia

Po pierwszych sukcesach w dziedzinie podboju Kosmosu, wiele osób uznało intensywny podbój przestrzeni kosmicznej jako zjawisko nieuniknione. Zdaniem tych ludzi, symbolem następnej fazy podboju przestrzeni kosmicznej miałby być publiczny dostęp do Kosmosu, głównie pod postacią turystyki kosmicznej. Takie aspiracje najlepiej odzwierciedlane są w literaturze science-fiction, na przykład w książce Arthura C. Clarke'a "A Fall of Moondust", "2001: Odyseja kosmiczna" tego samego autora, "Charlie i wielka szklana winda" Roalda Dahla, "Picnic on Paradise" Joanny Russ, czy w cyklu opowiadań Larry'ego Nivena "Known Space". W drugim roku naszej ery, Lukian z Samosat w "Prawdziwej historii" rozważa pomysł załogi, która podróżuje na Księżyc podczas burzy. Juliusz Verne podjął tematykę zwiedzania Księżyca w powieściach "Z Ziemi na Księżyc" i "Wokół Księżyca". Opowiadania Roberta A. Heinleina "The Menace from Earth" wydane w roku 1957 jako jedno z pierwszych dzieł literatury nakreśliło ogólny zarys przemysłu turystycznego na skalę Kosmosu. W latach 60. i 70. XX wieku popularnym wierzeniem było to, że kosmiczne hotele zostaną uruchomione do roku 2000. Wielu futurologów połowy XX wieku przypuszczało, że statystyczna rodzina początku XXI wieku będzie mogła sobie pozwolić na wakacje na Księżycu.

Challenger (oznaczenie - STA-099, OV-99) - drugi wahadłowiec kosmiczny amerykańskiego Programu STS. Pierwszy lot odbył się 4 kwietnia 1983 roku w trakcie misji oznaczonej symbolem STS-6. Uległ zniszczeniu 28 stycznia 1986 przy starcie misji STS-51-L.
Guy Laliberté (ur. 2 września 1959 roku w Québec) – założyciel oraz dyrektor generalny Cirque du Soleil. Zaczynał od gry na akordeonie i połykania ognia. Laliberté stworzył swój cyrk będący syntezą wszystkich istniejących na świecie stylów cyrkowych. W 2006 roku, ten właściciel 95% akcji wartego 1,2 miliarda dolarów Cirque du Soleil został obwołany przez Ernst & Young Przedsiębiorcą Roku.

Koniec wyścigu kosmicznego, którego zwiastunem było lądowanie na Księżycu, umniejszył popularności podboju Kosmosu i doprowadził do zmniejszenia wagi załogowych lotów kosmicznych.

Precedensy

Radziecki program podboju kosmosu od początku bardzo agresywnie stawiał na zwiększenie puli kosmonautów. Osoby z Europy Zachodniej i USA sądziły, że Walentina Tierieszkowa posiadała mniejsze kwalifikacje niż współcześni jej kosmonauci i że właśnie ona odpowiada definicji "kosmicznego turysty". Radziecki program lotów kosmicznych dokonywał również wyboru kolejnych kosmonautów z państw-członków Układu Warszawskiego, a potem spośród sojuszników ZSRR oraz krajów neutralnych. Większość kosmonautów przeszła przed swoimi misjami w Kosmos oficjalne szkolenia i była traktowana na równi z profesjonalnymi astronautami, lecz szczególnie po rozpoczęciu programu Mir, ich loty były najczęściej krótsze. Z programu skorzystała również Europejska Agencja Kosmiczna.

Gregory Hammond Olsen (ur. 20 kwietnia 1945 Brooklyn, stan Nowy Jork, USA), amerykański milioner, wynalazca i właściciel dziesięciu patentów w dziedzinie elektroniki. Trzeci turysta kosmiczny.
Sergey Brin, właśc. Siergiej Michajłowicz Brin (ros. Сергей Михайлович Брин, ur. 21 sierpnia 1973 w Moskwie), amerykański programista i przedsiębiorca rosyjskiego pochodzenia. Współtwórca najpopularniejszej obecnie wyszukiwarki internetowej Google.

Program amerykańskich promów kosmicznych zakładał zatrudnianie na poszczególne loty specjalistów (Payload Specialist), którzy zwykle reprezentowali firmy lub instytucje odpowiedzialne za ładunek zabierany przez prom w misję. NASA równie chętnie starała się udowodnić swoje możliwości przedstawicielom sponsorującego loty rządu amerykańskiego, dając możliwość podróżowania promem kosmicznym między innymi Senatorowi Jake Garnowi, czy ówczesnemu Przedstawicielowi Izby Reprezentantów Billowi Nelsonowi (dziś Senator). Wraz z ekspansją programu promów kosmicznych, opracowano program "Nauczyciel w Kosmosie", chcąc zwiększyć rozgłos NASA i walory edukacyjne operacji. Pierwszą nauczycielką w przestrzeni kosmicznej mogła być Christa McAuliffe, lecz zginęła w katastrofie promu Challenger, po czym program został wstrzymany. Osoba, która miała ją zastąpić, Barbara Morgan, przeszła szkolenie jako pełnoprawny astronauta pracujący dla NASA. W tym samym czasie dyskutowano też nad stworzeniem programu "Dziennikarz w Kosmosie", w którym rozważano kandydatury takie, jak Walter Cronkite i Miles O'Brien, lecz oficjalnie program nigdy nie wszedł w fazę projektową.

Przestrzeń kosmiczna – przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery. Za granicę pomiędzy atmosferą a przestrzenią kosmiczną przyjmuje się umownie wysokość 100 km nad powierzchnią Ziemi, gdzie przebiega umowna linia Karmana. Ściśle wytyczonej granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną nie ma. Fizycy przyjmują 80-100 km.
Transhab – to pomysł rozwijany przez NASA, wdrażający nową technologię nadmuchiwanych kosmicznych modułów mieszkalnych. I chociaż agencja wstrzymała realizację projektu (Transhab miały pełnić funkcję głównej kwatery dla załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej), to mimo to prywatna spółka Bigelow Aerospace nabyła prawa do patentów NASA, i teraz samodzielnie kontynuuje podobny projekt cywilny pod nazwą BA 330.

W realiach ekonomii radzieckiej po okresie pieriestrojki, szczególnie skąpo wyglądały fundusze przeznaczane na podbój kosmosu. Zapłatę za umożliwienie jednemu ze swoich reporterów lotu w przestrzeń kosmiczną zaoferowała agencja Tokyo Broadcasting System (TBS). Za sumę 28 milionów dolarów amerykańskich Toyohiro Akiyama poleciał w roku 1990 na stacje kosmiczną Mir wraz z jej ósmą załogą i powrócił w tydzień później z siódmą zmianą personelu stacji. Akiyama przekazywał codziennie transmisje telewizyjne z orbity, przeprowadzał też eksperymenty naukowe dla firm rosyjskich i japońskich. Jednak z uwagi na to, że lot został sfinansowany przez pracodawcę, Akiyama jest raczej uważany za biznesowego podróżnika w Kosmos, nie za turystę.

Bigelow Aerospace jest przedsiębiorstwem przemysłu kosmicznego z siedzibą w Las Vegas, (Nevada). Celem firmy jest komercyjna eksploracja bliskiej przestrzeni kosmicznej. Najwięcej emocji wzbudzają prace firmy nad technologią stacji orbitalnej, mającej służyć jako prywatny kosmiczny hotel.
Brian Binnie (ur. 1953) – amerykański pilot i astronauta. Jest jednym z oblatywaczy SpaceShipOne, samolotu kosmicznego wyprodukowanego przez Scaled Composites.

W roku 1991 brytyjski chemik Helen Sharman została wybrana spośród kandydatów do lotu pierwszej brytyjskiej osoby w Kosmos. Z uwagi na to, że Wielka Brytania nie miała programu lotów kosmicznych, lot został zaaranżowany przez konsorcjum firm prywatnych, które podpisały kontrakt z rosyjskim programem kosmicznym. W pewnym sensie Sharman była podróżnikiem kosmicznym, ale również aktywną kosmonautką, która przeszła pełne szkolenie.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.
Lot suborbitalny to lot kosmiczny, w którym statek kosmiczny osiąga przestrzeń kosmiczną, ale jego trajektoria lotu przecina atmosferę lub powierzchnię grawitującego ciała, z którego pojazd został wystrzelony, przez co nie jest w stanie dokonać obrotu orbitalnego.

Prywatna turystyka kosmiczna

Czasami żartobliwie sugerowano, że w locie promu kosmicznego STS-95 John Glenn był kosmicznym turystą, kosmiczne podróże dla przyjemności nie zostały wznowione przez następne trzy lata. MirCorp, prywatne przedsięwzięcie, które do tego czasu było odpowiedzialne za stację kosmiczną, rozpoczęło poszukiwania potencjalnych kosmicznych turystów chętnych do odwiedzenia stacji Mir, co miałoby obniżyć koszty utrzymania przedsięwzięcia. Pierwszym kandydatem stał się amerykański biznesmen i były naukowiec w firmie JPL, Dennis Tito. Po podjęciu decyzji o demontażu stacji orbitalnej Mir, Tito podjął decyzję o wykupieniu podróży na Międzynarodową Stację Kosmiczną za pośrednictwem amerykańskiej firmy Space Adventures, Ltd., która jak do tej pory jest jedyną firmą wysyłającą ludzi w kosmos za zapłatą.

Walter Leland Cronkite, Jr. (ur. 4 listopada 1916 w Saint Joseph w stanie Missouri; zm. 17 lipca 2009 w Nowym Jorku) - amerykański dziennikarz telewizyjny, najbardziej znany jako prezenter Evening News.
Sir Richard Charles Nicholas Branson (ur. 18 lipca 1950 w Sharnley Green w hrabstwie Surrey) – angielski przedsiębiorca, miliarder, twórca jednej z najlepiej rozpoznawanych marek świata[potrzebne źródło] Virgin Group.

28 kwietnia 2001 Dennis Tito stał się pierwszym turystą kosmicznym z opłaconym "biletem" - odwiedził Międzynarodową Stację Kosmiczną i pozostał na niej przez siedem dni. W roku 2002 w jego ślady poszedł mieszkający w RPA milioner Mark Shuttleworth. Trzecim kosmicznym turystą był Gregory Olsen, którego podróż odbyła się w roku 2005. Olsen był wykwalifikowanym naukowcem, zatrudnionym w firmie produkującej specjalne kamery o wysokiej czułości, zaś sam "turysta" planował przeprowadzenie na pokładzie stacji szeregu eksperymentów, po części pomagającej w testowaniu produktów firmy. Olsen planował lot we wcześniejszym czasie, lecz musiał go odwołać z powodów zdrowotnych.

Wirginia (ang. Virginia), albo Wspólnota Wirginii (ang. Commonwealth of Virginia) – stan w USA na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego. Wirginia na północy graniczy ze stanami Wirginia Zachodnia i Maryland, oraz z Dystryktem Kolumbii, na zachodzie ze stanem Kentucky, a na południu z Tennessee oraz z Karoliną Północną. Od wschodu znajduje się wybrzeże Oceanu Atlantyckiego oraz zatoka Chesapeake.
Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Po katastrofie promu kosmicznego "Columbia" turystyka kosmiczna realizowana za pomocą rosyjskiego programu podboju przestrzeni kosmicznej "Sojuz" została czasowo wstrzymana, gdyż statki kosmiczne serii "Sojuz" stanowiły jedyne pojazdy kursujące między Ziemią a Międzynarodową Stacją Kosmiczną.

We współpracy z federalną agencją kosmiczną Federacji Rosyjskiej oraz korporacją kosmiczną "Energia", firma Space Adventures wspomagała loty w Kosmos pierwszych rzeczywiście prywatnych podróżników. Byli nimi Dennis Tito, Mark Shuttleworth, Gregory Olsen, Anousheh Ansari i Charles Simonyi. Pierwsi trzej pasażerowie zapłacili za swoje loty powyżej 20 milionów dolarów każdy za dziesięciodniowy pobyt na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Księżyc (, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze, niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.
Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

W roku 2010 turystyczne wizyty na stację ISS staną się bardziej popularne ze względu na komercyjne systemy transportu orbitalnego (ang. commercial orbital transportation systems, COTS), których zadaniem będzie transport ludzi i ładunków między Ziemią a stacją ISS. Do tego czasu możliwe jest również uruchomienie innych pojazdów kosmicznych o podobnym przeznaczeniu.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 14 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów zajmują się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.
Sharon Christa McAuliffe (ur. 2 września 1948 w Bostonie, zm. 28 stycznia 1986 w okolicach przylądku Canaveral) - amerykańska nauczycielka i astronautka, która zginęła w katastrofie wahadłowca Challenger.

Dział publicystyki NASA na określenie kosmicznych turystów (choćby wspomnianych wyżej Tito, Shuttlewortha, Olsena, Ansari i Simonyia) stosował określenie "Uczestnik lotu kosmicznego" (ang. Spaceflight Participant). Działając wstecz, oficjalna strona biografii astronautów zarządzana przez NASA zmieniła klasyfikację Christy McAuliffe ze specjalisty (Payload Specialist) na uczestnika lotu kosmicznego, mimo że jej podróż kosmiczna odbyła się bez ponoszenia przez nią kosztów. Miało to najprawdopodobniej być odzwierciedleniem zaplanowanych dla niej obowiązków podczas misji.

SpaceShipTwo (SS2) – budowany suborbitalny załogowy statek kosmiczny firmy Scaled Composites, przeznaczony do celów turystyki kosmicznej. Przedsiębiorstwo Virgin Galactic planuje utrzymywanie floty pięciu takich statków, które od 2011 roku będą transportowały turystów kosmicznych w balistycznych lotach suborbitalnych.
The Times – wysokonakładowy brytyjski dziennik społeczno-polityczny wydawany od 1785 r. w Londynie, od 1981 r. przez News Corporation Ruperta Murdocha. Obecny nakład to około 690 tys. egzemplarzy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)