Twarzoczaszka - Polski Serwis Naukowy

Czaszka człowieka – widok z przodu

Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.

Wzrost czaszki człowieka trwa nie tylko podczas życia płodowego, ale także przez 6 następnych lat. Możliwości wzrostu szybko jednak maleją, szczególnie po skostnieniu łączno-tkankowych ciemiączek.

Powierzchnia wewnętrzna podstawy czaszki (basis cranii interna) dzieli się na trzy parzyste doły:

Małżowina nosowa dolna (łac. concha nasalis inferior) - parzysta kość czaszki, leżąca w części dolnej ściany bocznej jamy nosowej. Przyczepia się swoimi trzema wyrostkami do sąsiadujących kości:

Głowa (caput) – część ciała zwierząt, zajmująca u człowieka i u innych ssaków szczytowe umiejscowienie (ewentualnie przednie). Szyja (collum) stanowi podporę dla głowy oraz drogę łączącą ją z tułowiem i kończyną górną.

przedni,

środkowy,

tylny.

U człowieka i naczelnych czaszka składa się z:

mózgoczaszki (łac. neurocranium, cranium), która styka się jakąkolwiek powierzchnią z mózgowiem. Ma kształt puszki, w której rozróżnia się część górną – sklepienie czaszki – (łac. calvaria), część dolną – podstawę czaszki – (łac. basis crani) oraz 4 ściany: przednią, tylną i dwie boczne,

twarzoczaszki (łac. viscerocranium), zwanej też trzewioczaszką (łac. splanchnocranium);

Mózgoczaszka (Neurocranium)

Stanowi przede wszystkim ochronę mózgowia, składa się z:

Kość jarzmowa (łac. os zygomaticum), parzysta kość czaszki, tworząca część boczną twarzy. Od ustawienia kości jarzmowej w dużej mierze zależą również kształty twarzy. Ustawienie tych kości w płaszczyźnie czołowej nadaje twarzy wyraz mongoloidalny u odmiany białej.

Dół czaszki tylny (łac. fossa crani posterior) – największy, najgłębszy i najniżej położony dół wewnętrzny podstawy czaszki. Utworzony jest przez grzbiet siodła tureckiego, stok kości klinowej, kość potyliczną, część skalistą i sutkową kości skroniowej oraz przez kąt sutkowy kości ciemieniowej. Mieści móżdżek, most Varola i rdzeń przedłużony.

kości czołowej (os frontale)

dwóch kości skroniowych (ossa temporalia)

dwóch kości ciemieniowych (ossa parietalia)

kości potylicznej (os occipitale)

kości klinowej (os sphenoidale)

kości sitowej (os ethmoidale)

Poszczególne kości mózgoczaszki połączone są szwami, które stanowią stałe i nieruchome połączenie. Niektóre kości czaszki połączone są ze sobą chrząstkozrostami (łac. synchondroses), które z wiekiem kostnieją.

Kość podniebienna (łac. os palatinum) - parzysta kość czaszki, składająca się z blaszki poziomej i pionowej. Blaszka pozioma tworzy tylny odcinek podniebienia kostnego. Brzeg przedni łączy się wyrostkiem podniebiennym szczęki, tylny – stanowi przyczep dla rozcięgna podniebienia miękkiego. Blaszka pionowa jest wklinowana pomiędzy trzon szczęki i wyrostek skrzydłowaty kości klinowej i wchodzi w skład ściany bocznej jamy nosowej. Na powierzchni nosowej blaszki pionowej ciągnie się pionowo grzebień małżowiny, stanowiący przyczep dla małżowiny nosowej dolnej.

Dymorfizm płciowy – jeden z rodzajów dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii, fenotypie samicy i samca jednego gatunku (np. różnica w wielkości i kształcie ciała i/lub ubarwieniu). Dymorfizm płciowy o różnym natężeniu jest powszechny wśród zwierząt i wynika z różnego fizjologicznego przeznaczenia danych płci w procesie przedłużania gatunku.

Twarzoczaszka (dawniej: trzewioczaszka; splanchnocranium)

Czaszka hipopotama

Czaszka myszoskoczki

Chroni narządy zmysłów: wzroku, węchu i smaku, otacza początkowe odcinki dróg oddechowych i pokarmowych, składa się z:

dwóch kości nosowych (os nasale)

dwóch kości łzowych (os lacrimale)

dwóch małżowin nosowych dolnych (concha nasalis inferior)

lemiesza (vomer)

dwóch szczęk (maxilla)

żuchwy (mandibula)

dwóch kości podniebiennych (os palatinum)

dwóch kości jarzmowych (ossa zygomaticus)

kości gnykowej (os hyoideum)

Ruchomymi elementami twarzoczaszki człowieka są nieparzyste kości: żuchwa (łac. mandibula), w której umieszczone są zęby oraz kość gnykowa (łac. os hyoideum) nie mająca połączenia z innymi kośćmi czaszki.

Kość nosowa (łac. Os nasale) - parzysta kość czaszki w kształcie prostokątnej płytki. Tworzy przedni odcinek ściany górnej jamy nosowej. Kość nosowa łączy się u góry z kością czołową, z boku z wyrostkiem czołowym szczęki, a po stronie przyśrodkowej z kością strony drugiej. Na jej powierzchni wewnętrznej zaznacza się podłużna bruzda sitowa (sulcus ethmoidalis) dla nerwu sitowego przedniego.

Kość ciemieniowa (łac. os parietale) - parzysta kość czaszki, leży nad łuską kości potylicznej, przyśrodkowo do kości skroniowej i z tyłu za łuską kości czołowej. Brzeg przyśrodkowy kości ciemieniowej łączy się w linii pośrodkowej z takim samym brzegiem kości strony przeciwnej, tworząc szew strzałkowy. Na powierzchni zewnętrznej znajduje się wyczuwalny, wypukły guz ciemieniowy. Na powierzchni wewnętrznej wklęsłej, zwróconej do jamy czaszki widoczne są bruzdy tętnicze dla tętnicy oponowej środkowej. Na kości tej wyróżnia się cztery kąty (angulus mastoideus – sutkowaty, sphenoidalis – klinowaty, frontalis – czołowy, occipitalis – potyliczny) oraz cztery brzegi (margo occipitalis – potyliczny, squamosus – łuskowaty, frontalis – czołowy, sagittalis – strzałkowy).

Anatomia czaszki człowieka

Ważniejsze otwory i szczeliny w podstawie czaszki

Zróżnicowanie

Czaszki ludzi znacznie różnią się w zależności od rasy, płci, wieku oraz charakteryzują się dużą zmiennością indywidualną.

Zobacz też

Zobacz hasło czaszka w Wikisłowniku

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Czaszka

dymorfizm płciowy w budowie czaszki u ludzi

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Kość klinowa (łac. os sphenoidale), nieparzysta kość, tworząca część środkową podstawy czaszki, jest wklinowana pomiędzy inne kości. Od przodu łączy się z kością czołową i kośćmi twarzy (z kością podniebienną, szczęką i z kością jarzmową), z boku z kośćmi skroniowymi, a z tyłu z kością potyliczną. Kość klinowa swoim kształtem przypomina motyla. Składa się z trzonu, ze skrzydeł większych i mniejszych oraz z wyrostków skrzydłowatych.

Trzewioczaszka - część czaszki kręgowców dookoła jamy gębowej i gardzieli otaczająca przednią część przewodu pokarmowego; zbudowana jest z chrząstek i kości tworzących rusztowania skrzeli (a u kręgowców lądowych inne narządy) i aparat chwytny; w rozwoju ewolucyjnym trzewioczaszki następuje coraz ściślejsze połączenie kości i zmniejszanie ich liczby.