Twierdza Luksemburg - Polski Serwis Naukowy

Skała Bock w 1867 na której znajdował się pierwszy zamek – widoczne kazamaty twierdzy

Twierdza przed rozbiórką w 1867

Plan twierdzy i miasta z 1794

Twierdza Luksemburg (luks. Festung Lëtzebuerg, niem. Festung Luxemburg, fr. Forteresse de Luxembourg) – zespół fortyfikacji w typie twierdzy fortowej znajdujących się wokół miasta Luksemburg.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Język luksemburski (letzeburgijski[potrzebne źródło]), dialekt luksemburski (Lëtzebuergesch, po francusku Luxembourgeois, po niemiecku Luxemburgisch) – należy do zachodniej grupy języków germańskich. Wywodzi się z frankijskiego dialektu języka niemieckiego. Posługuje się nim ok. 300 tys. ludzi, głównie w Luksemburgu, gdzie ma status języka urzędowego, a także w części Niemiec, Belgii i Francji. Uznawany za oddzielny język od niedawna, wcześniej uznawany był raczej za jeden z dialektów języka niemieckiego. Jest głównie językiem mówionym - większość publikacji w Luksemburgu wychodzi w języku niemieckim i francuskim, chociaż coraz częściej pojawiają się publikacje po luksembursku[potrzebne źródło]. Język luksemburski nie jest językiem urzędowym w Unii Europejskiej.

Twierdza ta miała bardzo duże znaczenie strategiczne od XVII do 1867 r. Francuski inżynier Lazare Carnot w 1793 roku uznał, że jest to najlepsza twierdza w Europie poza Gibraltarem, co spowodowało, że nazywano Luksemburg „Gibraltarem Północy”.
Historia

Pierwszą fortyfikacją na terenie dzisiejszego miasta Luksemburg był rzymski fort Lucilinburhuc wzniesiony na skalistym cyplu Bock. W średniowieczu na skale Bock wzniesiono zamek, który następnie rozbudowywano po 1443 roku w czasach panowania władców Burgundii i hiszpańskich Habsburgów. Za tych ostatnich zaczęto drążyć w skałach pierwsze kazamaty.
Na mapach: ) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

Sébastien le Prestre de Vauban (ur. 15 maja 1633 w Saint-Léger-de-Foucherets, zm. 30 marca 1707 w Paryżu) - francuski inżynier wojskowy i architekt, marszałek Francji oraz ekonomista.

W 1684 Luksemburg został zdobyty przez Francuzów, którzy na podstawie projektów Sébastiena Vaubana przekształcili Luksemburg w nowoczesną twierdzę o złożonym systemie obronnym. W 1697 roku twierdzę przejęli Hiszpanie, a następnie Austriacy, którzy także ją rozbudowali w XVIII wieku. Po abdykacji Napoleona w 1814, twierdza znalazła się pod wojskową kontrolą Prus (1815–1867).

Lazare Nicolas Marguerite Carnot (ur. 13 maja 1753 w Nolay, zm. 22 sierpnia 1823 w Magdeburgu), francuski polityk, matematyk i generał pochodzący ze znanej rodziny matematyków, fizyków i polityków Carnot. Uzyskał tytuł hrabiego.

Traktat londyński - traktat międzynarodowy podpisany 11 maja 1867 roku w konsekwencji "kryzysu luksemburskiego", wywołanego przez cesarza francuskiego Napoleon III, który po zwycięstwie Prus w wojnie z Austrią w 1866, zażądał Luksemburga jako rekompensaty za wstrzymanie się od udziału w wojnie. Propozycji francuskiej sprzyjał wielki książę Wilhelm III Holenderski, który miał otrzymać wysokie odszkodowanie, ale działania obu monarchów wzbudziły wielki protesty w Niemczech, przy czym Prusy jednocześnie przygotowywały się do wykorzystania sytuacji jako pretekstu do wojny z Francją. Ostatecznie na konferencji międzynarodowej w maju 1867 uznano Luksemburg za państwo niepodległe (choć wciąż pod berłem króla Niderlandów) i neutralne, objęte gwarancjami 5 europejskich mocarstw. Stolicę księstwa opuścił garnizon pruski, postanowiono też o zburzeniu fortyfikacji twierdzy Luksemburg.

Twierdza została zburzona na skutek postanowień traktatu londyńskiego z 1867 roku rozwiązującego spór o Luksemburg pomiędzy Francją i Prusami.
Twierdza w XIX wieku

Twierdza składała się z trzech obwodów obronnych, w skład których wchodziło około 40 dzieł obronnych. Pod twierdzą wykuto i wykopano 23 km kazamatów. Pierścień wewnętrzny składał się z 15 fortów, a zewnętrzny z 9 fortów o nazwach:
Fort Olizy

Fort Thüngen

Fort Parkhohe

Fort du Moulin

Fort Rumigny

Fort Neippberg

Fort Wedell

Fort Rheinsheim

Fort Charles

Stan obecny

Po 1991 roku częściowo zrekonstruowano Fort Thüngen, w którym mieści się obecnie muzeum twierdzy. W głównej partii zachował się także Fort Ober-Grünewald (obok Fortu Thungen) oraz zaprojektowany przez Vaubana Fort Lambert (wchodzi w skład parkingu Monterey). Zachowała się także Wieża Malakoff oraz Brama Eicher i Wieże Vaubana.
Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Twierdza fortowa - twierdza składajaca się z kilku odrębnych pierścieni obronnych. Pierścień zewnętrzny jest zbudowany z szeregu fortów, czyli dzieł fortyfikacyjnych zdolnych do samodzielnej obrony. Jego rolą jest odsunięcie wroga jak najdalej od centrum twierdzy (6-10 km).

Galeria

Twierdza w 1560 wg Brauna i Hogenberga

Mury Luksemburga w 1649 wg Blaeu

Mapa z 1730

Skała Bock

Fort Thüngen

Bibliografia

Michel Pauly, Martin Uhrmacher: Burg, Stadt, Festung, Großstadt: Die Entwicklung der Stadt Luxemburg. W: Patrick Bousch, Tobias Chilla, Philippe Gerber, Olivier Klein, Christian Schulz, Christophe Sohn, Dorothea Wiktorin (wyd.): Der Luxemburg Atlas – Atlas du Luxembourg. Köln: Emons Verlag, 2009. ISBN 978-3-89705-692-3. [dostęp 2011-12-11]. (niem.)

Isabelle Yegles-Becker, Michel Pauly: Le démantelement de la forteresse. W: Patrick Bousch, Tobias Chilla, Philippe Gerber, Olivier Klein, Christian Schulz, Christophe Sohn, Dorothea Wiktorin (wyd.): Der Luxemburg Atlas – Atlas du Luxembourg. Köln: Emons Verlag, 2009. ISBN 978-3-89705-692-3. [dostęp 2011-12-11]. (fr.)

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Twierdza Luksemburg

Musée de la Forteresse de Luxembourg: strona oficjalna (fr.). www.in-visible.lu. [dostęp 2011-11-18].

Frënn vun der Festungsgeschicht Lëtzebuerg – a.s.b.l. (Stowarzyszenie Przyjaciół Twierdzy Luksemburg): Fort Thüngen (fr.). www.ffgl.lu. [dostęp 2011-11-18].