Twierdza w Kamieńcu Podolskim - Polski Serwis Naukowy

Twierdza w Kamieńcu Podolskim (dawniej zwana także "przedmurzem Chrześcijaństwa" lub "bramą do Polski") - zamek (warownia) obronna znajdująca się w Kamieńcu Podolskim na Podolu, składająca się z dwóch obronnych budowli strzegących cypla prowadzącego do Starego Miasta.

Stary Zamek

Pierwotnie umocnienia istniały w czasach przedhistorycznych. Zamek murowany został zbudowany w drugiej połowie XIV wieku z inicjatywy książąt Koriatowiczów i Spytka II z Melsztyna. Ostatecznie na stałe w Królestwie Polskim znajdował się od 1430 roku. Umocniony po klęsce warneńskiej przez wysłanych przez Kazimierza Jagiellończyka Jana z Tęczyna, Dzierżysława z Rytwian i Jana Ostroroga. W dużej części do umocnienia zamku przyczyniły się fundacje papieży takich jak Mikołaj V, Juliusz II, Leon X. W 1494 roku zamek posiadał dwie bramy: Miejską od zachodu i Polną od wschodu. W 1542 roku powstała basteja w południowo-wschodnim narożniku. Rozpoczęto też budowę nowej Bramy Polnej. Kolejną przebudowę z rozkazu Zygmunta Starego prowadził architekt królewski Hiob Bretfus, który w 1544 sporządził także dokładny opis zamku. Pretfus poszerzył zamek w kierunku wschodnim budując w 1544 roku Basztę Nową Wschodnią w formie pięcioboku, która broniła dostępu do bramy zamkowej i kryła w swoim wnętrzu studnię. Od zachodu zbudowano Mała zachodnia basztę i za nią potężną Basztę Nową Zachodnią także pięciokątną (przebudowana przez Turków po zniszczeniach z 1672 r.). Pretfus wzniósł też Bramę Polną. W 1585 roku król Stefan Batory nakazał modernizację starej baszty przystosowując ją do broni palnej. Dawniej na dziedzińcu zamku stał niewielki kościółek św. Stanisława, zamieniony po 1672 r. przez Turków na meczet i później rozebrany. Zamek został odzyskany przez Polskę po Pokoju w Karłowicach w 1699 r. W XVIII wieku przeprowadzono kolejne modernizacje pod kierunkiem Andrzeja Glovera. W 1762 roku Christian Dahlke zaprojektował dziedziniec południowy. W 1783 roku odbudowano Bramę Polną wg projektu Jana de Witte. W 1790 roku zbudowano zamkowe kazamaty i północy dziedziniec zamku wg projektu Stanisława Zawadzkiego.

Koriatowicze (ukr. Коріятовичі, Коріатовичі, Корятовичі, Коріотайтіси) - ród pochodzenia litewskiego, pochodzący od Koriata Gedyminowicza, zmarłego ok. 1365 roku. Jego synowie: Aleksander, Konstanty, Jerzy i Teodor (Fedor) opanowali w poł. XIV wieku Podole. Ich początkową siedzibą na Podolu był Smotrycz, a później Kamieniec Podolski.

Juliusz II, łac. Iulius II, właśc. Giuliano della Rovere (ur. 5 grudnia 1443 w Albisoli koło Savony – zm. 21 lutego 1513 w Rzymie) – papież od 1503 do 1513.

Ważniejsze części zamku:

Baszta Różanka (rogowa), z inskrypcją "Wieża Krzesława, biskupa włocławskiego, którego własnym kosztem budowa zamku zakończona 1505"

Baszta Papieska albo Juliańska, zbudowana w latach 1503-1513 na koszt Juliusza II, ozdobiona jego rodzinnym herbem Della Rovere.

Baszta Kołpak z około 1502-1517 roku, ufundowana przez biskupa kamienieckiego Jakuba Buczackiego. Na południowej fasadzie wmurowano herb Buczackich Abdank. Zwana też Burgrabska.

Baszta Łaskiego (Lacka, Biała), z fundacji prymasa Jana Łaskiego, ozdobiona herbem Korab

Baszta Lanckorońska z takim samym herbem. Wysoki stożkowy dach zbudowali Turcy po 1672 roku.

Baszta Tęczyńska z XV wieku

Brama Polska (Polna) z 1544 roku, odbudowana przez Jana de Witt w 1783 r.

Baszta Dzienna - w niej od 1575 roku mieściła się kaplica zamkowa św. Michała Archanioła, którą kazał tam urządzić starosta kamieniecki Mikołaj Brzeski.

Baszta Batorego (zwana też Basztą Rogatą od kształtu dachu)

Nowa Zachodnia Baszta z 1544 roku

Nowa Wschodnia Baszta z 1544 roku - postawiona w miejscu Wieży Czarnej.

Baszta Wodna z XV-XVIII wieku

Otwarty dla zwiedzających za opłatą.

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Spytko II herbu Leliwa (ur. 1364, zm. 12 lub 16 sierpnia 1399) – wojewoda krakowski od 1384, w 1385 r. wraz ze swoimi braćmi stryjecznymi Janem z Tarnowa i Spytkiem z Tarnowa wynegocjował i podpisał jako reprezentant Polski pierwszą Unię Polski i Litwy zawartą w miejscowości Krewo, stąd zwana Unią krewską i wydanie królowej Jadwigi za mąż za wielkiego księcia Litwy Władysława Jagiełłę; kasztelan krakowski od 1389, w 1396 spustoszył posiadłości Władysława Opolczyka, w tym Lubliniec, Olesno i Gorzów Śląski. W 1395 otrzymał Podole jako lenno, dowodził polskimi posiłkami w bitwie nad Worsklą, w której poległ.

Nowy Zamek

Zbudowany w roku 1618 lub 1621 przez nadwornego inżyniera króla Zygmunta III Wazy generała artylerii Teofila Szomberga. Był to ziemny hornwerk z kleszczowo zagiętą kurtyną południową. Po jego zbudowaniu przez 1 poł. XVII wieku Kamieniec uważany był za niemożliwy do zdobycia. W latach 1648-54 twierdzę trzykrotnie oblegali bez powodzenia zbuntowani Kozacy.

Hiob (Job) Bretfus (zm. 1571) – polski inżynier wojskowy i architekt, reprezentant renesansu, nadworny architekt Zygmunta I Starego, starosta wasilkowski oraz tykociński.

Podole (łac. Podolia; ukr. Поділля, Podilla; ros. Подолье, Podolje; rum. Podolia; tur. Podolya) – kraina historyczna i geograficzna (Wyżyna Podolska) nad północnymi dopływami środkowego Dniestru (np. Smotrycz, Zbrucz) i w górnym biegu rzeki Boh.

Przypisy

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III
Tadeusz Polak "Zamki na Kresach: Białoruś, Litwa, Ukraina" wyd. Pagina, Warszawa 1997, ISBN 83-907506-0-0
* Aleksander Rasszczupkin, „Kamieniec Podolski. Antemurale Christianorum”, Kamieniec Podolski 2006.

Korab (Korabczik, Korabiów) – polski herb szlachecki, związany z zawołaniem Korab. Używano go głównie w ziemiach: kaliskiej, poznańskiej, sieradzkiej i na Mazowszu.

Bitwa pod Warną – starcie zbrojne, które miało miejsce 10 listopada 1444 roku między oddziałami polsko-węgierskimi oraz innymi wojskami koalicji antytureckiej pod dowództwem króla polskiego i węgierskiego Władysława Warneńczyka i wojewody siedmiogrodzkiego Jana Hunyadyego, a wojskami tureckimi pod dowództwem sułtana Murada II.